Thái sư cương quốc công nguyễn xí danh tướng, danh thần kiệt xuất thời hậu lê

     

Nguyễn Xí (chữ Hán: 阮熾; 1396-1465) là 1 trong vị tướng, nhà chính trị, công thần khai quốc bên Hậu Lê với là đại thần trải qua 4 đời vua thời Hậu Lê trong lịch sử vẻ vang Việt Nam, ra đời ở thôn Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, Nghệ An, gốc fan làng cương Gián, thị trấn Nghi Xuân, Hà Tĩnh, Việt Nam.

Bạn đang xem: Thái sư cương quốc công nguyễn xí danh tướng, danh thần kiệt xuất thời hậu lê

Tiểu sử

Ông nội Nguyễn Xí là Nguyễn Hợp, phụ vương là Nguyễn Hội. Nguyễn thích hợp dời bên đến sinh sống trong làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc ni là thôn Nghi Hợp, thị trấn Nghi Lộc, Nghệ An. Tại trên đây Nguyễn hợp đã thuộc Nguyễn Hội khai dân lập ấp, mở sở hữu nghề làm cho muối. Nguyễn Hội sinh hai bé trai: Nguyễn Biện cùng Nguyễn Xí. Thân phụ con Nguyễn Hội với Nguyễn Biện thường chở muối hạt ra cung cấp ở vùng Lương Giang, thị xã Thiệu Hoá - Thanh Hoá, do đó rất thân thuộc với Lê Lợi khi ấy là phụ đạo sống Lam Sơn.

Năm lên 9 tuổi (1405), Nguyễn Xí đến gặp mặt Lê Lợi lần đầu. Thuộc năm ấy phụ vương ông bị hổ vồ bị tiêu diệt tại quê bên Thượng Xá, ông theo ông đến làm tín đồ nhà Lê Lợi. To lên, Nguyễn Xí vũ dũng hơn người, được Lê Lợi yêu thương như con.

Lê Lợi không đúng ông nuôi hơn 100 bé chó săn, ông dùng tiếng nhạc có tác dụng hiệu lệnh, bè cánh chó nghe theo, lúc đến, thời gian đi phần nhiều nhau như một. Lê Lợi khen ngợi, đến là có tài năng làm tướng, đến sai quản lực lượng Thiết Đột.1


Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn

Đại phá vương vãi Thông ở xuất sắc Động

Năm 1418, mùa xuân, mon Giêng, ngày Canh Thân, Lê Lợi xưng Bình Định vương phát động khởi nghĩa Lam Sơn, Nguyễn Xí cùng tham gia, thời điểm đó ông 22 tuổi.2

Ngày 16, tháng Giêng, tên làm phản Ái, dẫn quân Minh đi theo con đường tắt, tập kích đằng sau, bắt gia trực thuộc Lê Lợi cùng nhiều vợ con quân dân. Quân sĩ tuyệt vọng bỏ đi, chi tất cả Lê Xí thuộc Lê Lễ, Lê Náo, Lê Bí, Lê Đạp theo Lê Lợi nương náu bên trên núi Chí Linh.2

Tháng 8 năm 1426, sau khi cai quản từ Thanh Hoá đến Thuận Hoá, Lê Lợi phân chia quân cho những tướng làm cho 3 cánh bắc tiến. Phạm Văn Xảo, Đỗ Bí, Trịnh Khả, Lê Triện ra phía Tây bắc, giữ Nhân Chú, Bùi Bị ra phía Đông bắc; Đinh Lễ, Nguyễn Xí ra đánh Đông Quan.

Lê Triện tiến mang đến gần Đông Quan gặp gỡ Trần Trí kéo ra, liền vượt qua Trí. Nghe tin viện binh nhà Minh ở Vân Nam sắp đến sang, Triện phân chia quân mang đến Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả ra ngăn quân Vân Nam, còn Triện cùng Đỗ Bí phù hợp với quân Đinh Lễ, Nguyễn Xí đánh Đông quan tiền (Thăng Long, Hà Nội).

Phạm Văn Xảo phá tan viện binh hỗ trợ Vân Nam. Quân Vân phái mạnh chạy về cố thủ nghỉ ngơi thành Xương Giang. Vua Minh lại không đúng Vương Thông, Mã Anh với quân lịch sự tiếp viện. Thông hợp với quân sinh sống Đông quan được 10 vạn, phân tách cho Phương Chính, Mã Kỳ. Lê Triện, Đỗ Bí đánh bại Mã Kỳ nghỉ ngơi Từ Liêm, lại đánh luôn luôn cánh quân của Chính. Cả nhị tướng thất bại chạy, về nhập cùng với quân vương Thông sinh hoạt Cổ Sở. Lê Triện lại tiến tiến công Vương Thông, nhưng Thông vẫn phòng bị, Triện bị thua nên rút về Cao Bộ, sai bạn cầu cứu vớt Nguyễn Xí.

Nguyễn Xí cùng Đinh Lễ mang quân đến đặt phục binh ở tốt Động, Chúc Động. Nguyễn Xí bắt được thám tử của vương Thông, ông biết Thông định phân tách dường, hứa hẹn nhau lúc pháo nổ thì quân phương diện trước mặt ở đầu cuối đánh úp Lê Triện. Ông với Đinh Lễ bèn tương kế tựu kế dụ Thông vào ổ mai phục giỏi Động, rồi đốt pháo giả làm cho hiệu cho quân Minh tiến vào. Quân vương vãi Thông chiến bại to, trần Hiệp, Lý Lượng với 5 vạn quân bị giết, 1 vạn quân bị tóm gọn sống. Thông cùng những tướng chạy về thế thủ sinh hoạt Đông Quan.

Vượt lao tù Đông Quan

Lê Lợi được tin win trận ngay thức thì tiến đại quân ra bắc, vây thành Đông Quan. Nguyễn Xí được lệnh cùng Đinh Lễ có quân vây phía nam thành.

Tháng hai năm 1427, tướng Minh là Phương thiết yếu đánh úp Lê Triện làm việc Từ Liêm, Triện bị tử trận. Tháng 3 vương vãi Thông tấn công trại quân Lam Sơn nghỉ ngơi Tây Phù Liệt. Nguyễn Xí cùng Đinh Lễ với 500 quân thiết hốt nhiên tiếp viện, đánh đuổi quân Minh đến My Động. Hậu quân Lam Sơn không áp theo kịp, vương vãi Thông bèn trở lại đánh, nhị tướng cưỡi voi bị sa xuống váy lầy, bị quân Minh bắt mang đến thành. Đinh Lễ không chịu đựng hàng bị giết, còn Nguyễn Xí nhân một đêm mưa gió sử dụng mưu lừa quân gác lao tù trốn thoát trở về. Lê Lợi thấy ông về mừng rỡ3 .

Sau đó ông lại chũm quân tham gia cuộc chiến Xương Giang tiếp ứng mang lại Lê liền kề bắt được Hoàng Phúc, Thôi Tụ là đạo viện binh sót lại sau khi Liễu Thăng bị chém. Đó là trận thắng lợi dứt khởi nghĩa Lam Sơn.

Công thần 4 đời vua

Năm 1428, Nguyễn Xí được phong chức Long hổ tướng tá quân Suy trung bảo bao gồm công thần.

Năm 1429, khi khắc biển lớn công thần, Nguyễn Xí được xếp hàng trang bị 5, được phong làm cho Huyện hầu.

Xem thêm: Chú Chó Thông Minh Tvb - Chú Chó Thông Minh (1999) Full 20/20 Lồng Tiếng

Năm 1437 đời Lê Thái Tông, ông có tác dụng chức quan chính sự kiêm Tri tự tụng.

Năm 1442, vua Lê Thái Tông mất, ông thuộc Trịnh Khả, Lê Thụ nhấn di chiếu phò vua Lê Nhân Tông.

Năm 1445, vua Nhân Tông còn nhỏ, Nguyễn Thái hậu nhiếp chính, ông làm cho Nhập trung tâm đốc, nhấn lệnh cùng Lê Thận mang quân đi đánh Chiêm Thành, nhưng chưa đi thì bị quyền thần tố cáo tội lỗi cần bị bến bãi chức. Năm 1448 Nguyễn Xí được phục sinh chức thiếu thốn bảo tri quân dân sự.2

Tháng 10 năm 1459, anh Nhân Tông là tỉnh lạng sơn vương Lê Nghi Dân giết mổ vua lên ngôi, đặt niên hiệu Thiên Hưng. Những đại thần Đỗ Bí, Lê Thụ, Lê Ngang mưu lật đổ vua Thiên Hưng bị vỡ lở đều bị giết. Nguyễn Xí bàn mưu cùng với Lê Lăng (con Lê Triện), Lê Niệm (cháu nội Lê Lai) lật đổ Nghi Dân lần nữa.

Ngày 6 mon 6 âm kế hoạch năm 1460 Nguyễn Xí phát hễ binh biến, chém bè cánh tôi gần gụi của Nghi Dân là Phạm Đồn, Phan Ban ngơi nghỉ nghị sự đường, rứa lấy cấm binh, đóng chặt cửa ngõ thành, không đúng Lê Ninh Thuận bắt người quen biết và phế vua Thiên Hưng làm cho Lệ Đức hầu, rước con út của Thái Tông là bốn Thành lên ngôi, tức là vua Lê Thánh Tông nổi tiếng trong lịch sử dân tộc Việt Nam4 .

Tháng 6 năm 1460, Nguyễn Xí được phong làm khai phủ nghi đồng tam ty, nhập nội kiểm hiệu thái phó Bình chương quân quốc trọng sự Á quận hầu, giúp bài toán chính sự. Tháng 10 năm đó ông được phong có tác dụng Sái quận công.

Năm 1462, con Nguyễn Xí là Nguyễn Sư Hồi không hợp cánh với một số đại thần đề xuất làm thơ vứt xuống đường để vu cho họ làm mưa làm gió nhưng việc bị phạt giác. Vua Thánh Tông nể công sức của ông bắt buộc không trị tội Sư Hồi5 .

Năm kia ông được phong chức nhập ngoại hữu tướng mạo quốc. Năm 1463 lại được phong chức thái uý.

Năm 1465, Nguyễn Xí qua đời, lâu 69 tuổi, được truy tặng kèm làm thái sư, thuỵ là Nghĩa Vũ.

Năm Hồng Đức trang bị 15 (1484) khuyến mãi ngay làm cương quốc công, sau phong phúc thần, dựng thường ở thôn Nghi Hợp, thị trấn Nghi Lộc, tỉnh giấc Nghệ An.6

Theo Đại Việt thông sử, ông có 16 người nam nhi và 8 tín đồ con gái. Con cháu Nguyễn Xí trong tương lai theo giúp đơn vị Lê trung hưng7 .

Nhận định

khí đựng cứng cỏi, to tát; tính vốn trầm hùng. Giúp Cao Hoàng khi mở nước trăm trận gian nan. Giúp tiên khảo lúc thủ thành một lòng phò tá. Trong kế bên hết chức vụ tướng văn, tướng võ; trước sau giữ lại trọn tiết có tác dụng tôi, làm con. Giữ lại mình bao gồm đạo, hồn nhiên như viên ngọc không lộ sáng. Nghiêm nhan sắc mặt sinh sống triều, lẫm liệt như thanh kiếm mới tuốt. Những quan phần nhiều tưởng lộ phong thái; bốn biển đều bắt gặp uy thanh.

— Bài chế văn của vua Lê Thánh Tông ban cho Nguyễn Xí

8

Hậu cầm cố ghi công

Ngày 30, tháng Giêng âm kế hoạch hàng năm, trên Đền thờ Nguyễn Xí, thuộc buôn bản Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh nghệ an - là 1 ngôi đền cổ, quy mô, có giá trị con kiến trúc, được chế tạo cách ngày này 546 năm, di sản cấp cho quốc gia, tổ chức tiệc tùng Đền Nguyễn Xí.9 10

Tên ông được lấy tên cho một phố sinh hoạt Hà Nội, phố Nguyễn Xí nối tự phố Đinh Lễ cho tới phố Tràng Tiền. Thời Pháp thuộc là phố Boa-xi-e (rue Boissière).

Tên ông cũng rất được đặt mang lại tên một con phố ở phường 13, quận Bình Thạnh, tp Hồ Chí Minh, con đường Nguyễn Xí.

Đinh Lễ Khởi nghĩa Lam đánh

Tham khảo

Đại Việt Sử ký Toàn thư

Chú thích


^ a ă â Đại Việt Sử ký kết toàn thư, bản Kỷ, quyển X,Khoa học Xã Hội - Hà Nội, năm 1993 ^ liên hoan đền Nguyễn Xí ^ khu di tích lịch sử đền thờ cương cứng quốc công Nguyễn Xí