Từ thuần việt

     

Ðã có 1 thời người ta diệt trừ hai chữ trực thăng và vắt nó bởi mấy chữ máy bay lên thẳng, vì trực thăng  “từ Hán-Việt”, một đồ vật từ ngữ “ngoại lai”, “đi mượn của fan Hán”, có nghĩa là từ của tiếng nước ngoài, còn lên thẳng là tự “thuần Việt”, là thành phầm “cây nhà lá vườn” xứng đáng tự hào của người việt nam “chính cống”, tức bạn “Kinh”, bạn “Giao Chỉ”, người “Keo” hay fan “Yuôn”.

Bạn đang xem: Từ thuần việt

*

Việc sử dụng nhiều các từ Hán-Việt được rất nhiều người xem là một hành động lạm dụng, thậm chí còn vô đạo đức, nên tránh đến mức về tối đa, nhất là khi đã bao gồm sẵn phần đông từ “thuần Việt” hoàn toàn có thể dùng đề cố gắng thế, với việc sửa chữa thay thế này được xem như là một nghĩa cử có chức năng “giữ gìn sự trong sạch của giờ Việt”, một trong những nhiệm vụ số 1 của rất nhiều công dân nước Việt. Việc thay thế trực thăng bằng lên thẳng đã từng được reviews là “một thành công vẻ vang của chủ nghĩa yêu thương nước”, “một thành tựu lớn lao trong việc bảo đảm an toàn nền văn hoá dân tộc”.

Ðến khi trong kỹ nghệ sản phẩm không lần lượt lộ diện những kiểu máy bay cất giải pháp theo chiều trực tiếp đứng, không đề nghị chạy cùng bề mặt đất để mang đà, có nghĩa là “lên thẳng” thực sự, nhưng lại lại giỏi nhiên không hẳn là “trực thăng”, bạn ta bắt đầu thấy “hố”bèn gấp vàng dùng lại nhị chữ trực thăng.

Những ngôi trường hợp giống như và các tình trạng khiếp sợ mà trào lưu bài xích “từ Hán Việt” gây nên cũng còn thấy bao gồm với đa số từ ngữ như phi công, bị cố kỉnh bằng giặc lái (từ này được thế bằng người lái khi dùng cho phi công của ta: ai nấy phần đông đã được nghe hero không quân Nguyễn Văn cốc nói trên Ðài phân phát thanh “Tôi là người lái nhân dân Việt Nam”); giáo gắng trực quan bị nắm bằng đồ dùng để làm dạy, ko phận bị núm bằng vùng trời; hải phận bị cố kỉnh bằng vùng biển (trong khi lãnh thổ không hề bị cố bằng vùng đất)<1>hoả tiễn bị chũm bằng tên lửa<2> ; công tố viên bị cố bằng ủy viên buộc tội; tuần dương hạm bị cụ bằng tàu tuần biển, v.v., v.v. <3>

Vậy thiển nghĩ cũng đề xuất xét lại xem câu chữ của hai khái niệm HánViệt và thuần Việt là gì, để thấy rõ hơn câu hỏi bài trừ các từ ngữ Hán-Việt và search cách sửa chữa thay thế nó bằng những trường đoản cú ngữ “thuần Việt” có phải là một trong biện pháp “giữ gìn sự trong sạch của giờ Việt” tuyệt không.

Trước hết đề xuất nói ngay rằng không làm gì có phần lớn từ rất có thể gọi một cách và đúng là “thuần Việt”, nếu quan niệm đó là đều từ vì chính người việt nam (dân tộc Việt) sáng tạo ra từ bỏ đầu, chứ không bắt đầu từ tiếng nói của một dân tộc hay như là 1 tộc bạn nào khác. Trước khi có giờ Việt tiến bộ đã từng có một thời đai nhưng mà tiền thân của nó là giờ đồng hồ Việt-Mường, khởi nguồn từ một đưa ra của giờ đồng hồ Môn-Khmer. Liệu nói theo cách khác rằng đều từ ngữ Việt Mường là “thuần Viêt” không, tốt nói rằng đầy đủ từ ngữ Môn-Khmer là “thuần Việt-Mường” không? khó khăn lòng nói cách khác như vậy, vì có thể khẳng định rằng giờ đồng hồ Việt-Mường là 1 ngôn ngữ khác chứ chưa phải là giờ Việt, cũng tương tự tiếng Môn-Khmer là 1 ngôn ngữ khác chứ không phải là tiếng Việt-Mường. Vậy rất có thể coi phần đông từ Môn-Khmer hay số đông từ Việt-Mường là “thuần Việt” không? Hay kia là phần nhiều từ nhưng tiếng Việt đã vay mượn của tiếng Môn-Khmer xuất xắc tiếng Việt-Mường? cạnh tranh lòng tất cả thể lựa chọn 1 trong hai cách trả lời, bởi vì cả hai đều không đúng.

Thật ra đề xuất nói rằng đó là phần đông từ Việt có nguồn gốc trong một ngôn từ “mẹ” (hay “ngôn ngữ bà ngoại”) của chủ yếu nó<4>, tất cả khác với đông đảo từ Thái, phần lớn từ Mã Lai, đều từ Hán hay đầy đủ từ Ấn Âu, vốn khởi nguồn từ những ngôn ngữ không có quan hệ thân tộc với nó.

Vậy nguyên nhân không nói kia là đầy đủ từ vay mượn? “Từ vay mượn mượn”(emprunts, loan words) là một khái niệm rất cần phải định nghĩa trên ý kiến lịch sử, với trên cơ sở một cái mốc đánh dấu sự thành hình của ngôn từ đang xét. Tính từ lúc cái thời đại mà lại tiếng Việt-Mường chẳng hạn, rất có thể coi là vẫn thành bên cạnh đó một ngôn ngữ, hay nói đến đúng hơn, một ngữ trạng (état de langue) bao gồm đặc trưng khiến nó có thể coi như không hề là sản phẩm tiếng hồi đó (hay ngữ trạng trước kia) nữa, thì những từ ngữ nhưng nó gia nhập từ những ngôn từ khác gồm tiếp xúc cùng với nó rất có thể coi là đều yếu tố vay mượn, trong khi những từ bỏ ngữ cơ mà “mẹ nó” vay mượn mươn lại không thể coi là như thế, vày những tự ngữ này sẽ là đa số di sản của thời xưa do “mẹ nó” giữ lại và được nó xử lý tựa như các yếu tố nằm trong vốn trường đoản cú vựng của tiếng “mẹ đẻ”. Khi những người dân nói giờ đồng hồ Việt-Mường không thể vay mượn mọi từ ngữ Thái (gạo, gà, vịt và hơn 100 trường đoản cú khác) như hồi chưa bóc hẳn ra khỏi tiếng Môn-Khmer, thì các từ này đã có được nhập vào vốn trường đoản cú vựng của tiếng chị em đẻ của họ, nghĩa là đã trở thành những từ bỏ “thuần Việt-Mường”.

Ðối với các từ cội Hán cũng vậy, tuy nghỉ ngơi đây tình hình có phức tạp hơn một chút. Qua hơn 1000 năm bắc thuộc, giờ đồng hồ Việt sẽ mượn của giờ Hán một số từ ngữ các gấp tứ lần vốn trường đoản cú ngữ đã tất cả trước kia. Trong những từ vay mượn này, có những từ “bình dân” từ từ được người bản ngữ đồng hoá và dần dần có được một dáng dấp ngữ âm riêng, được sử dụng y giống hệt như những từ nơi bắt đầu của bạn dạng ngữ, và mang đến vài bố thế hệ sau thời điểm vay mượn, không hề bị người phiên bản ngữ tri giác giống như các từ ngoại lai nữa. Trong khi có đa số từ ngữ Hán đi vào tiếng Việt theo tuyến đường “bác học”, đa số là qua các văn bản hành chính vì sự vụ nhưng ngay trong số triều đại đang giành được độc lập cũng được viết bằng văn bản Hán cổ điển. Ðó đó là tiền thân của các “từ “Hán-Việt” sau này. đông đảo từ này có một diện mạo ngữ âm được quy định chính xác theo các tự điển trung quốc – theo phong cách chú âm bằng thủ thuật “phiên thiết”. Bởi đó những nhà phân tích thường thấy đề nghị phân biệt giũa gần như từ ngữ nơi bắt đầu Hán “bình dân” và những từ “Hán-Việt”. Dĩ nhiên sự phân biệt này hoàn toàn có cơ sở. Dẫu vậy nó cảm thấy không được để minh bạch đối xử với phần đa từ như đầu, tính, dân, học, hiểu được coi tựa như những từ “thuần Việt” với với đầy đủ từ ngữ như đại bác, tín nhiệm được coi là cần được sa thải trong chừng mưc có thể.

Khi dựng lên sự phân biệt tự tạo giữa “Hán-Việt” cùng “thuần Việt”, người ta thường chẳng chú ý rằng hầu như những tự được điện thoại tư vấn là “thuần Việt” cũng các có nguồn gốc ngoại quốc (Thái, Mã-Lai, Chăm, Căm-Pu-Chia, Quảng Ðông, Ấn Ðộ, v.v.) không kém gì các từ “Hán-Việt” và những từ mới vay mượn của giờ đồng hồ Pháp, giờ đồng hồ Anh. Thiệt ra, chiếc sắc thái quan trọng mà người ta tri giác được ở các từ Hán -Việt không hẳn là bởi vì một đặc thù “ngoại quốc” gì của các từ này. Chẳng hạn, xét đến ngữ âm, các từ Hán-Việt đều phải sở hữu một kết cấu âm tiết chuẩn chỉnh mực của những từ thuần Việt, như những công trình nghiên cứu cấu trúc ngữ âm của những từ Hán-Việt đã đến thấy, chứ không tồn tại một âm hưởng là kỳ lạ như các từ vay mượn như pa-tê, gòong, soóc, xéc, boong, tỉm xắm, vằn thắn (kể cả các tên riêng biệt Quảng Ðông như CóongDzếnh).

Sở dĩ các từ Hán-Việt được một số người Việt “có học” biệt lập với những từ “thuần Việt”. Trong những số ấy có cả những từ nơi bắt đầu Hán được phân phát âm đúng như trong trường đoản cú điển phiên thiết như đầu, dân, hiểu, học, là do những vì sao khác, không mấy khi được ý thức rõ ràng. Ðó là :

Những nhân tố “Hán-Việt” không được dùng “độc lập” như các yếu tố “thuần Việt”, cơ mà chỉ xuất hiện trong những tổ hợp hai giờ trở lên. Sự rõ ràng này trở nên quan trọng đặc biệt và có dáng “khoa học” kể từ thời điểm giới học giả vn phát chỉ ra cái chuẩn tắc vẻ ngoài của phái ngữ học diễn tả dùng sự khu biệt giữa “bound forms và“free formslàm cách thức toàn năng và tuyệt vời và hoàn hảo nhất quyết định mọi thao tác phân tích và thuyết minh ngôn từ học.

Thật ra hiệ tượng này, tuy tất cả một tính năng thực tiễn tuyệt nhất định, tuy thế xét về kim chỉ nan hoàn toàn không tương quan gì đến ngôn ngữ học, cho nên nếu được áp dụng một cách máy móc, đang dẫn đến những sự lầm lẫn rất là thô lậu, như cửa hàng chúng tôi đã chứng minh trong không ít bài vở, và như giới ngữ học trái đất sau trong thời hạn 30 sẽ thấy rõ. Riêng biệt trong nghành nghề dịch vụ đang xét, nó mang đến những kết quả phi lý sau đây :

quốc ca

là một từ

nhưng

dân ca

là hai từ

súng trường

–——

–-

súng ngắn

–—-

hải quân

–——

–-

không quân

–—-

Cái chuẩn chỉnh tắc thô thiển này từ chối tư cách từ của toàn bộ những từ lúc nào cũng đi với 1 phụ ngữ (bổ ngữ giỏi định ngữ); kia là những vị từ bỏ ngoại rượu cồn (transitive verbs) như nai (lưng) hay những danh từ đơn vị (unit nouns) như chiếc (đũa) chẳng hạn, với làm phát sinh ra hồ hết sự ngộ thừa nhận đáng xấu hổ trong kim chỉ nan ngữ học phổ thông, như khái niệm “loại từ” (“classifier”) chẳng hạn, nhưng mãi cách đây không lâu (đến tận 1994) vẫn đang còn người ta còn chưa thấy rõ tính phi lý.

Trong giờ Việt, các từ “Hán-Việt” làm thành một tấm riêng, bao hàm đăc trưng ngữ pháp (a) cùng tu từ bỏ (phong cách học) (b) riêng.Về ngữ pháp, những từ tổ Hán-Việt mặc dù cũng tiềm ẩn những quan hệ cú pháp (đẳng lập hay chính phụ) rõ rệt không kém các từ tổ “thuần Việt”, nhưng quan hệ cú pháp này chặt hơn nhiều, một trong những phần là nhờ dòng “trật từ ngược” (phụ trước chính sau) so với các từ tổ thuần Việt.

Chẳng hạn quan hệ giới tính cú pháp chính phụ trong xạ thủ hay phi công chặt hơn nhiều so với côn trùng quan hệ tương đương trong người bắn hay người lái : trong khi xạ thủ Nam chỉ rất có thể hiểu một cách, thì người phun Nam không cho biết đó là kẻ đã phun anh Nam hay là fan lính thương hiệu là phái nam (chắc hẳn cách hiểu thứ nhất (trọng âm <111>) tự nhiên và thoải mái hơn bí quyết hiểu thứ hai (trọng âm <011>) <5>.

Tính chất “chặt” của môí quan hệ cú pháp này thân hai từ”Hán-Việt” làm cho những từ tổ giống như dễ được gọi đúng hơn đôi khi được dùng làm thuật ngữ trình độ (khoa học hay kỹ thuật), nhờ đó mà khi cần kết cấu một thuật ngữ, trường đoản cú “Hán Việt” lúc nào cũng bao gồm ưu thế hơn hẳn từ “thuần Việt”, tuy có một thời, nhân danh tính “đại chúng”, người ta sẽ thay phần đa thuật ngữ như khủng long hay nhược điểm bằng đa số thuật ngữ như thằn lằn tởm khủng <6> hay điểm yếu (đến hiện giờ thuật ngữ sau lại bị nỗ lực nhầm bằng yếu điểm, vốn gồm nghĩa khác hẳn). Hồi ấy, người ta còn yêu mong đặt thuật ngữ khoa học làm cho sao mọi cá nhân chỉ cần biết đọc chữ quốc ngữ là đọc ngay được nội dung. đề nghị chi rất có thể làm được như vậy, thì có lẽ toàn dân ngay lập tức từ sáu bảy tuổi đã không còn phải đến lớp nữa, vị đã hiểu được đầy đủ thứ có mang như nguyên tử, năng lượng điện tử. Lượng tử, tích phân, vi phân, v.v. Sau khoản thời gian những tự Hán-Việt được gửi thành trường đoản cú “thuần Việt”.

“thuần Việt” dễ hiểu thật, mà lại đó chính là nhược điểm lớn số 1 của nó, vì khi 1 thuật ngữ quá dễ dàng hiểu, thì bí quyết hiểu “quá dễ” ấy có nhiều xác suất là lối “vọng văn sinh nghĩa” – tức là cứ quan sát chữ nhưng mà đoán mò ra nghĩa, mang lại nên có thể sai hoàn toàn. Trong vô số ngành, trên thực tế đã có hàng chục ngàn thuật ngữ được phát âm như thế, chẳng hạn như tình thái, hàm nghĩa, ngữ dụng, sở chỉ, v.v. Là đông đảo thuật ngữ bao gồm vẻ dễ hiểu đến nỗi ai ai cũng cho là mình phát âm rồi, do đó không thấy đề xuất đọc sách nữa.

Xem thêm: Luận Kết Cục Của Việc Trông Mặt Mà Bắt Hình Dong (Hoàn Trọn Bộ)

Chính tính chất trừu tượng, khó khăn hiểu (?) của thuật ngữ Hán-Việt tránh được cho ta cái tác hại ấy.

Về góc nhìn ngữ nghĩa, hầu như ai ai cũng đã thấy từ khóa lâu rằng phần nhiều các từ bỏ Hán Việt đều phải sở hữu một sắc thái ngữ nghĩa (hay tu từ) làm cho nó khác một giải pháp khá rõ với những từ thuần Việt dường như đồng nghĩa cùng với nó. Ðó là sắc đẹp thái “trang trọng”, tuyệt “thi vị”, xuất xắc “cổ kính”, tuyệt “bác học”, hay “mờ ảo”của các từ Hán-Việt. Ðiều đáng không thể tinh được là lẽ ra dòng sắc thái đặc điểm ấy phải cho thấy thêm ngay rằng hầu như từ ấy đã trở thành những từ “thuầnViệt” trường đoản cú lâu, chính vì trong tiếng Hán nó không còn có, thì ngược lại nó lại được dùng như một chiếc cớ nhằm bài bác bỏ và nhằm tìm đủ cách loại trừ.

Trong giờ đồng hồ Hán, nữ chỉ tức là “gái”, phụ nữ chỉ là “đàn bà”, trượng phu là “đàn ông” (hay “chồng”), hoa đăng chỉ là “đèn hoa/bông”, sơn động chỉ là “hang núi”, lam sơn chỉ là “núi xanh”, tử sĩ chỉ là “quân lính chết”, mãnh hổ chỉ là “con cọp mạnh”, tràng kỷ chỉ là “cái ghế dài”, lôi  chỉlà “mưa giông”, phong ba chỉ là “sóng gió”, hài chỉ là “giày”<7>

Sở dĩ khi chuyển sang giờ đồng hồ Việt các từ ngữ này có được loại sắc thái “thi vị”. “cổ kính” tuyệt “bác học” với cái sức mạnh tu tự của nó bởi vì nó trái chiều với phần đông từ ngữ “thuần Việt” (hay “nôm na”), cùng đó chính là nguyên nhân tạo cho nó giành được cái sắc thái ngữ nghĩa hay tu từ cơ mà nó vốn không có trong giờ Hán, và dòng sắc thái mới ấy cũng đó là bằng hội chứng hoàn toàn chắc chắn là cho thấy rằng nó đã là một phần tử hữu cơ của khối hệ thống từ vựng của giờ Việt, hay nói gọn lại, nó đã hoàn toàn trở thành số đông từ ngữ của tiếng Việt, tức phần lớn từ ngữ “thuần Việt”.

Chính mẫu phong vị riêng (trang trọng, chưng học, v.v.) của những từ ngữ Hán-Việt vẫn cám dỗ một số người làm công tác làm việc tuyên truyền chuyển vận quần bọn chúng sính dùng một số loại từ ngữ này. Ðáng lẽ nói “bàn nhanh” thì bạn ta ưng ý nói “hội ý” hơn; xứng đáng lẽ nói “nói chuyện phiếm” thì fan ta đam mê nói “mạn đàm” hơn, đáng lẽ nói “đi thăm” giỏi “đi xem” thì người ta thích nói “tham quan” hơn, v.v.

Trước tình trạng đó, hồi kháng chiến chống Pháp quản trị Hồ Chí Minh vẫn thấy nên nhắc nhở cán cỗ trong cuốn Sửa thay đổi lối có tác dụng việc (dưới cây bút danh XYZ) là phải nói năng cùng với quần chúng một cách giản dị và đơn giản hơn, dễ hiểu hơn, dân dã hơn, đừng dùng đều từ ngữ vượt trang trọng, quá bác bỏ học mà do đó khó hiểu. Nói cầm lại, phải dùng trường đoản cú ngữ sao để cho thích phù hợp với quần chúng.

Về sau, các lời dặn dò chí lý ấy dần dần bị đọc sai thành một nhà trương thanh lọc từ ngữ nước ngoài lai, và tín đồ ta hè nhau kiếm tìm cách thay thế sửa chữa những từ bỏ Hán-Việt nằng mọi từ “thuần Việt”, nghĩa là đông đảo từ ngoại lai khác, nơi bắt đầu Thái, Mã Lai, Môn-Khmer, Ấn độ, v.v. Trong những khi xây dựng thuật cội Mã Lai, cội Chàm, gốc Ấn, v,v., trong những số đó có cả phần lớn thuật ngữ kỹ thuật và kỹ thuật.

Người ta tưởng làm như vậy là đảm bảo sự trong sáng của giờ Việt, trong khi đó chính là làm mang lại tiếng Việt nghèo đi, với thay những phương pháp nói đúng đắn, tuyệt ho với thích phù hợp với tình huống, cùng với ngôn cảnh tốt văn cảnh bằng các phương pháp nói ngô ngọng, lạc lỏng, thậm chí còn vô lễ cùng man rợ. Ví như gọi con gái bạn bản thân bằng quý nữ chẳng hạn là lố lăng, thì điện thoại tư vấn một người bầy bà bằng đồng chí gái hay y tá gái cũng lố lăng ko kém. Thủ tướng gái không bằng nữ thủ tướng. nhưng đầy tớ gái lại hơn nữ đầy tớ. Ngài Tổng thống và vợ không bằng Ngài tổng thống cùng phu nhân, nhưng thằng Út nhà tôi  phu nhân lại ko bằng Thằng Út nhà tôi và bà xã nó. Nói bình thường những sự phối hợp không tương thích phần lớn cho những tác dụng xấu.

Gần trên đây ta thấy lộ diện những trường đoản cú ngữ kỳ quặc mà lại lại hoàn toàn thừa, tuy thế được những người dân sính chữ “sành điệu” hoan nghênh, chẳng hạn như cụm từ chí ít mà theo gương một vài ba nhân đồ gia dụng thời thượng tín đồ ta ưa dùng cố kỉnh cho ít nhất, không nhiều ra hay tối thiểu. Từ tổ này vừa lai căng vừa sai trái. Trong giờ đồng hồ Hán cũng như trong giờ đồng hồ Việt, chí không bao giờ có ý nghĩa sâu sắc “cực cung cấp tương đối” (superlatif relatif), thường được biểu đạt bằng hơn cả, nhất hay tối. Nó chỉ có thể có nghĩa “cực cấp tuyệt đối” (superlatif absolu), tức là cái nghĩa thường xuyên được biểu đạt bằng rấtlắm, như trong chí phải, chí lý, chí tôn, chí hiếu, chí công, chí minh.

 

Ðăng trước tiên trong Kiến thức ngày nay số 118 năm 1993

<1> Về sau từ vùng biển lại bị thay bằng lãnh hải

<2> Ngày trước, vật dụng tên bao gồm châm lửa dùng để làm bắn vào các mục tiêu hoàn toàn có thể bốc cháy được gọi là hoả hổ . Gía để dành tên lửa để dịch thuật ngữ này thì phù hợp hơn những so với bí quyết dùng tên lửa để dịch missile hay fusée , vị thứ “đạn” này chẳng tương tự mũi tên chút nào.

<3> Ðể chứng tỏ rằng giờ Việt đầy đủ giàu để tự hỗ trợ những thuật ngữ đề xuất thiết, có fan đã đề xuất thay “Ðại hội thiếu phụ toàn quốc” bằng “Buổi đoàn viên lớn của bọn bà cả nước” và tại một cuộc hội thảo chiến lược năm 1979 bao gồm người đề nghị dịch các thuật ngữ chỉ tâm căn bệnh tính dục như zoophily, gerontophily, necrophily, v.v. bằng những thuật ngữ bước đầu bằng loạn dâm như loạn dâm con vật, loàn dâm tín đồ già, loạn luân xác chết v.v. Thay cho các thuật ngữ cũ như ái thú, ái lão, ái thi, v.v.

<4> Dĩ nhiên những thuật ngữ này đều nên hiểu theo một nghĩa có tính chất ước định chứ không hẳn theo nghĩa đen.

<5> Thí dụ của Nguyễn Tài Cẩn (1965)

<6> Ðây là một lỗi ngữ pháp rất nặng : kinh khủng, một định ngữ trang trí, cần yếu kết phù hợp với thằng lằn, độc nhất là vào một thuật ngữ, vốn chỉ tất cả thể chấp nhận một định ngữ hạn định (phân loại) cf. Cao Xuân Hạo. Cấu trúc của Danh ngữ. Giờ đồng hồ Việt, Mấy vấn đề… (1998)

<7> Những trường đoản cú “Hán-Việt” không tồn tại một tử “thuần Việt” tương bội phản với nó làm thành một cặp đâiệp thức (doublet), như đầu, hiểu, đông, tây, nam, bắc, v.v. thì không tồn tại những sắc thái tu từ bỏ này