Từ dũ thái hậu

     
Giới thiệu Hoạt động siêng môn, nghiệp vụCông tác trưng bàyTin tức Trưng bày Trưng bày chăm đềNghiên cứu vãn Khảo cổ họcẤn phẩmDự án BTLSQG Thông tin có ích Hỗ trợ
Hoàng Thái hậu từ bỏ Dũ (hay từ bỏ Dụ) tên húy là Phạm Thị Hằng, thương hiệu tự là Nguyệt, thường hoặc Hào, sinh ngày 9 mon 5 năm Canh Ngọ (1810) tại Giồng đánh Quy (Gò Rùa), làng lô Công, thị trấn Tân Hòa, tỉnh giấc Gia Định (sau ở trong huyện đống Công, tỉnh Tiền Giang). Bà là trưởng nàng của Lễ cỗ Thượng thư Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng cùng bà Phạm Thị Vị.

Bạn đang xem: Từ dũ thái hậu


Thuở nhỏ, bà lừng danh hiếu hạnh, thông minh, làu thông kinh sử, hiền khô thục, nết na và rất xinh đẹp. Năm 14 tuổi, bà được Thuận Thiên Cao vợ Trần Thị Đang, vk kế vua Gia Long, chị em vua Minh Mạng tuyển triệu vào cung để chầu hầu Nguyễn Phúc Miên Tông (sau này là vua Thiệu Trị) - con trai vua Minh Mạng với là con cháu trai của Cao Hoàng hậu.

Năm 15 tuổi, bà sinh con gái đầu lòng là Diên Phúc công chúa Nguyễn Phúc Tĩnh. Năm sau, bà lại sinh Hoàng phụ nữ thứ nhị là Nguyễn Phúc Uyên Ý. Công chúa Uyên Ý ra đời năm Minh Mạng thiết bị 7, tuy thế 3 tuổi lại bị tiêu diệt non. Ngày 25 mon 8 năm Kỷ Sửu (tức 22 tháng 9 năm 1829), bà sinh bạn con thứ bố là trai, đánh tên là Nguyễn Phúc Thì, sau thay tên thành Nguyễn Phúc Hồng Nhậm, (sau này là vua trường đoản cú Đức).

Năm 1841, vua Minh Mạng băng hà, Miên Tông lên nối ngôi, mang niên hiệu Thiệu Trị và phong mang lại bà làm Cung tần. Cho tới năm Thiệu Trị thứ 2 (1842), nhân có bài toán bang giao, nhà vua ngự giá bán Bắc tuần, bà được sung theo hầu. Khi ấy Cung tần theo hầu khôn cùng ít, bà đêm ngày hầu hạ bên cạnh, phàm các ấn báu, vật làm tin, đông đảo giao cho giữ cả. Bà là người đoan trang, nhàn nhã nhã, nghiêm túc, động tác cử chỉ độ lượng, lại thường khuyên răn những cung nhân chăm quá trình nên được sung chức Thượng nghi, đôi khi nhiếp quản coi ngó Lục thượng.

Tháng 4 năm Thiệu Trị trang bị 3 (1843), bà được phong Nhị giai Thành phi, đứng đầu những tước Phi thuộc hàng nhị giai. Tháng 1 năm Thiệu Trị sản phẩm 6 (1846), bà được phong có tác dụng Nhất giai Quý phi, đứng đầu những tước Phi trực thuộc hàng duy nhất giai. Tuy quyền cao chức lớn, tuy nhiên tính tình bà đoan chính, thanh tao, giản dị, hiền đức khiến mọi bạn trong cung người nào cũng quý mến và kính trọng.

Hằng đêm, vua Thiệu Trị thức khuya hiểu sách, bà vẫn thức hầu nhưng mà không biết căng thẳng và thuộc vua trao đổi, bàn luận mọi việc. Bà thường xuất xắc góp ý với vua: “Làm bạn ắt nên học, nhiên hậu biết được điều thiện, điều ác. Điều thiện phải phát huy, điều ác nên tránh xa để không sa vào khu vực tà. Sách xưa tất cả câu: Nhân bất học bất tri đạo (người chẳng học chả biết đạo lý)”. Bà thường khuyên bảo các cung tần đề xuất tận tụy vào công việc. Bà là người thưởng vạc công minh. Ai phạm lỗi bà đầy đủ tìm cách dạy dỗ, bảo ban hơn là sử dụng hình phạt.

Đầu năm 1847, Thiệu Trị ốm nặng, bà hôm mai hầu thuốc thang ko nghỉ. Lúc ông sát mất, đa số việc sau đây đều kín phó thác đến bà, ông lại dụ các quan rằng: “Quý phi là nguyên phối của trẫm, là bạn phúc đức hiển minh, giúp ta coi các bước trong cung cấm vẫn 7 năm. Ni ý trẫm ước ao lập làm hoàng hậu chính ngôi trong cung, tiếc nuối vì việc không làm cho kịp mà thôi”.

Ngày 4 mon 10 năm 1847, vua Triệu Trị băng hà, nam nhi bà là Hồng Nhậm được lựa chọn nối ngôi, mang niên hiệu tự Đức cùng phong bà tôn hiệu từ bỏ Dũ Hoàng Thái hậu. Lẽ ra trước vinh diệu hiếm gồm này, bà phải phấn kích nhận ngay nhưng mà bà đang từ chối. Sự khước từ như vậy chưa hẳn bất cứ ai ai cũng có thể có tác dụng được.

*

Chân dung vua từ Đức.

Có lẽ trong lịch sử nước nhà, bà tự Dũ là một trong Hoàng Thái hậu khét tiếng nhất vào việc nuôi nấng và để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý trong việc dạy dỗ con phải người. Chủ yếu những cụ thể này khiến cho người đời sau hâm mộ bà. Nhờ việc giáo dục của bà, vua trường đoản cú Đức bắt đầu trở thành một bạn con tất cả hiếu, không biến thành tha hóa bởi cuộc sống xa hoa, sống xa đọa như một số ông vua thời trước. Với ngài cũng là người yêu thích văn chương, xuất xắc chữ, làm các thơ phú, chắc hẳn rằng ít những cũng cũng chính vì ngài biết vâng lời bà mẹ mà dẹp quăng quật những thú vui tầm thường để trau dồi thêm gớm sử. Sau này, nhân mừng mẹ thọ 60 xuân, ngài tất cả làm 330 câu tụng - trong số ấy nhận xét như sau:

Ăn mang chỉ sử dụng sẻn

Vì thế cho nên đủ dùng

Nữ công đã chăm chỉ

Lại gồm lượng bao dung

Nói năng tất cả điều độ

Mừng giận ko lộ ra

Nghiêm, mà lại không nghiệt ác

Hiền, nhưng không xuề xòa.

Có lần vua trường đoản cú Đức mải vui ở cửa ngõ Thuận An nên bỏ buổi ngự triều. Bà giận lắm. Thời điểm về, ngài bao gồm đến xin lỗi mẹ, tuy vậy bà sai người ngừng hoạt động cung Diên Thọ cấm đoán vào. Bên vua đề xuất đứng chờ cả giờ đồng hồ, sau bà new cho gọi vào và dạy: Nước đang có tương đối nhiều việc rối, nhà vua đã không lo lắng mà còn chơi nhởi được sao? Biết lỗi với ta chỉ cần phụ, biết lỗi cùng với dân new là chính. Thôi, hãy mau về triều cùng những quan bàn quốc kế.

Cũng như nhiều thiếu nữ Việt nam khác, bà tự Dũ là fan sống hết sức tiết kiệm. Dù có đủ đk để tận hưởng vật hóa học cao sang, tuy thế bà vẫn ý thức tất cả những đồ vật ấy là của dân, bởi vì dân cung nạp nhưng mà có, từ cây kim, tua chỉ cũng chính là máu mỡ bụng của dân bắt buộc bà không tiêu xài phung phí. Toàn bộ những áo quần gấm vóc bà các xếp gọn trong rương, chỉ mặc trong các ngày lễ hội hội, còn bà thì vẫn ăn mặc thông thường như bao fan khác. Ăn uống bà không say đắm món ngon thứ lạ cơ mà chỉ không ăn mặn trường. Bà thường xuyên khuyên triều thần: “Một tua tơ, một hạt gạo cũng là máu mỡ, là mồ hôi nước đôi mắt của dân, đề nghị lãng phí đã không ích gì mà lại lại không mong muốn lắm vậy, chi bằng cất vào kho để sử dụng vào việc nước”. Vì có hiếu với bà bầu nên vua từ Đức thường tổ chức lễ mừng thọ và tôn mang lại bà các mỹ hiệu, tuy vậy bà phần nhiều từ chối. Ví dụ, năm 1860, đình thần dự tính làm lễ tôn mỹ danh, tuy vậy bà bảo với đơn vị vua: “Ta thừa kế sự phụng chăm sóc của thiên hạ, nên phải ghi nhận lo những bài toán thiên hạ vẫn lo. Năm nay, không được mùa, dân vẫn lo chưa thể vui sướng được. Vậy con đề nghị lo với nỗi lo của dân. Vả lại, tính ta vốn nên kiệm, chẳng ưa thích phù hoa. Con ạ, thời nay hưởng được sự phú quý, ta thường xuyên lo sợ, tu tỉnh tâm đức, gắng mà con còn hy vọng ban cho ta dòng hư danh để triển khai gì? Để còn nặng chiếc lỗi thất đức xuất xắc sao? Vậy thì lễ này hội nọ nên kho bãi đi, ta chỉ nguyện các chư công và quần thần cùng bé lo việc chính trị, giáo dục và đào tạo để quốc thái dân an thì còn điều gì khác vui bằng”.

Bà rất nghiêm ngặt với thân nhân, phê phán gắt gao kẻ dựa chũm cậy quyền loại họ nhà bà để ước vinh, ước chức. Trong dân gian bao gồm câu “Một người làm quan lại cả chúng ta được nhờ”. Nhưng ý niệm này chưa cứng cáp đúng với trường hòa hợp của bà từ bỏ Dũ. Từ lô Công, trong dòng họ Phạm của bà có người lặn lội ra kinh đô, phụ thuộc tình gia tộc ruột thịt, mong xin bà bảo vua tự Đức chiếu rứa cho có tác dụng thị vệ. Tuy vậy trước lời cầu xin ấy, bà ôn tồn bảo: “Người trong cái họ của ta, chớ lo là không làm quan được, chỉ sợ hãi bất tài mà thôi. Không có tài, ta hoàn toàn có thể giúp cho ít lương tiền quan tâm học tập nhằm tiến thân về sau. Chứ không có công lao góp sức gì trong việc nước mà tự nhiên vào làm cho thị vệ, được ban chức tước do đó hóa ra tín đồ cùng trong cái tộc cần ra có tác dụng quan hết tốt sao?”.

Trước hồ hết lời thấu tình đạt lý như thế, nhưng tín đồ này vẫn năn nỉ mãi. Bà trực tiếp thắn phủ nhận và bảo với vua tự Đức: “Người trong bọn họ của mẹ không tồn tại công lao gì thì không được ban chức tước. Hễ ai phạm pháp thì cũng trở thành nghiêm trị như thường để giữ kỷ cương cứng phép nước”. Với quan liêu điểm cụ thể như vậy, về sau, những người dân thân thích bắt đầu thôi cậy cục bà.

Xem thêm: Sơ Đồ Lịch Sử Việt Nam, Tã³M TắT LịCh Sá»­ ViệT Nam Trong 10 Phãºt

Hoàng Thái hậu từ Dũ luôn luôn ý thức tự cải thiện kiến thức văn hóa, làng mạc hội bằng cách ham mê thích đọc sách. Nhờ có học mà bà mới hoàn toàn có thể trao thay đổi với nhà vua một trong những lúc bà bầu con thuộc bàn về sử. Số đông khi đọc đến đoạn sử nào tuyệt thì bà từ Dụ đều phải sở hữu lời bàn xác đáng. Bà đang bàn về chính vì sự của những vua trung quốc như Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ đế, Tần Huệ đế hoặc phân tích những nhân thứ như Hàn Tín, Viên Thiệu, Khổng Minh, Lã Hậu, giả Nghị với nhiều nhận xét tương đối sâu sắc. Phần đông lời bàn này không hẳn không có ích cho vua từ Đức khi nghĩ về đạo trị nước. Năm 1850, khi bắt đầu lên ngôi, vua tự Đức mê mệt chơi, bê trễ việc nước, vị quan tiền Phạm Phú Thứ dưng sớ can ngăn. Vua đọc chấm dứt giận tím gan liền giao cho triều thần nghị tội. Một số nịnh thần lợi dụng cơ hội này để lấy lòng vua, phán quyết ông vào tù thượng và ý kiến đề nghị phạt Phạm Phú thứ xuống làm bộ đội trạm sinh hoạt Thừa Nông. Bà tự Dũ biết chuyện liền hỏi:

Ông Phạm dưng sớ khuyên con, ông ta được mẫu gì?

Dạ! Ông ấy ko được gì cả. Nhưng nhỏ thấy làm cho bề tôi cơ mà trách vua như vậy là phạm thượng.

Bà hỏi tiếp:

Thế từ khi bị giáng làm lính, ông ta có tỏ lời ân oán hận gì không?

Con không nghe chuyện ấy. Cơ mà biết rằng, ông ta từng chiều hay thả thuyền trên sông chiêm ngưỡng cảnh vật làm thơ ngâm vịnh.

Ngẫm nghĩ một lát, bà từ Dũ gật gù:

Thế fan này đáng trọng lắm! dưng sớ trách như vậy vì yêu đương vua, vì hy vọng vua lo câu hỏi nước giỏi hơn. Thương vua, giúp vua lại bị nạn mà lại không một lời than van, đành cam chịu ráng càng tỏ dạ trung thành. Đó là bậc trượng phu ko vui ngơi nghỉ chức tước được tín đồ trên trọng tuyệt khinh mà lại vui ở bài toán làm chân chính. Con cần nghĩ lại!

Vua trường đoản cú Đức nghe ra, rối rít xóa án cho Phạm Phú Thứ cùng mời ông về triều nhận lại trọng trách cũ. Đúng như bà trường đoản cú Dũ đã nhận xét, Phạm Phú Thứ sau này là nhân đồ gia dụng có tầm vóc của triều Nguyễn. Rất có thể nói, bà trường đoản cú Dũ là fan rất tinh tế.

Hằng ngày, trong số những lần chuyện trò với đơn vị vua, bà luôn nhắc nhở con về điều thiết yếu mà nay nói như ngôn ngữ hiện đại thì ta thường nói là “làm trong trắng đội ngũ cán bộ”. Lấy ví dụ như như: Xưa ni quan lại chưa bỏ được một chữ “tham”. Sợ nước côn trùng dân chẳng qua là như thế. Bao nhiêu máu mủ của dân cũng vơ vét đến đầy túi. Tuy thế của vô nghĩa không sinh sống lâu, không buộc phải đến vài ba đời mà đã không còn sạch, bé cháu nghèo túng thiếu thiện hạ chê cười. đề xuất dạy các quan lấy nhân nghĩa, có tác dụng điều nhân nghĩa để hưởng ân trạch thọ dài.

Ngày 16 tháng 6 năm Quý mùi hương (tức 19 mon 7 năm 1883), vua trường đoản cú Đức băng hà, để di chiếu tôn bà là từ bỏ Dũ Thái hoàng Thái hậu. Tuy nhiên vì việc nước rối ren, mãi đến năm 1885, hoàng đế Hàm Nghi kế vị, nhà vua mới rất có thể làm lễ tấn tôn cho bà theo di chiếu.

Năm 1887, Đồng Khánh năm sản phẩm công nghệ 2, bên vua tấn tôn mỹ hiệu mang đến bà là tự Dũ chưng huệ Thái hoàng Thái hậu.

Năm 1889, Thành Thái nguyên niên, nhân ngày mừng thọ bà 80 tuổi, bà được dâng tôn hiệu là trường đoản cú Dũ bác huệ Khang thọ Thái hoàng Thái hậu.

*

Mộ Hoàng Thái hậu từ bỏ Dũ tại Huế.

Bà mất ngày mồng 5 tháng 4 năm Nhâm dần (tức 12 tháng 5 năm 1902) thọ 92 tuổi, được dưng tên thụy là Nghi Thiên Tán Thánh trường đoản cú Dũ chưng Huệ Trai Túc Tuệ Đạt thọ Đức nhân lực Chương Hoàng hậu, call tắt là tự Dũ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu.

Ngày đôi mươi tháng 5 cùng năm, triều đình cử hành đại lễ an táng bà phía sau phía bên trái Xương Lăng, và có tên là Xương thọ Lăng. Hiện toàn bộ khu lăng này tọa lạc tại chân núi thuộc làng Cư Chánh, xóm Thủy Bằng, huyện hương thơm Thủy, tỉnh thừa Thiên Huế.

*

Tượng đài Hoàng Thái hậu trường đoản cú Dũ tại khám đa khoa Từ Dũ, thành phố Hồ Chí Minh

Trong lịch sử dân tộc dân tộc Việt Nam, Hoàng Thái hậu từ bỏ Dũ luôn luôn được rất nhiều người mệnh danh và thán phục. Trong veo 78 năm nghỉ ngơi cạnh ngai quà với cưng cửng vị chũm vấn, bà tham gia luận bàn chính sự, hết lòng rất là vì dân do nước, giữ trọn vai trò hiểm yếu trong chính vì sự triều đình đơn vị Nguyễn vào khoảng nửa thời điểm đầu thế kỷ XIX. Bà đã nêu cao tấm gương hoàn hảo và tuyệt vời nhất về phẩm hạnh cùng đức độ của người đàn bà Việt Nam. Bà từ Dũ là hình ảnh mẫu mực của các bà mẹ vn trong phép dạy dỗ con. Tên của bà sống mãi cùng quê hương non sông và được sử sách ghi danh muôn thuở. Và cũng bởi vì những đức tính giỏi đẹp của bà, bạn ta đã chọn tên bà để đặt cho một dịch viện: bệnh viện Từ Dũ trên 284 Cống Quỳnh, Quận 1, tp Hồ Chí Minh.

Phương Anh (tổng hợp)

- Lê Minh Quốc, “Từ Dũ - mẹ nghiêm khắc lấy lòng nhân dạy dỗ con”, các vị thiếu nữ danh nhân Việt Nam,Tp. Hồ nước Chí Minh: Nxb Trẻ, 2009, tr. 86-96.