Trương vĩnh ký nỗi oan thế kỷ

     
l xmlns:mso="urn:schemas-microsoft-com:office:office" xmlns:msdt="uuid:C2F41010-65B3-11d1-A29F-00AA00C14882">Trương Vĩnh Ký làm phản Tổ Quốc, Sao call Là Nỗi Oan vậy Kỷ?

Trương Vĩnh Ký bội nghịch Tổ Quốc, Sao điện thoại tư vấn Là Nỗi Oan vậy Kỷ?

Bùi Kha

http://tuyetdenbatngo.com/BUIKHA/BuiKha32.php

*
09-Jan-2017


LTS: bài này đã đăng sống trang nhà trước đó dưới tựa đề "Trương Vĩnh Ký bội nghịch Tổ Quốc, Sao Lại hotline Là yêu thương Nước?" để phản biện bài viết của ông nai lưng Hữu Tá. Nay tác giả có điều chỉnh một vài ba từ, cùng tựa bài viết cho yêu thích ứng với sự kiện mới. BBT trang TG&DT dìm định: "Thái độ nghiêm túc, xong xuôi khoát và đúng mực với Trương Vĩnh ký kết cũng rất cần được áp dụng cho phần đông tên tay sai và gián điệp khác ví như Nguyễn ngôi trường Tộ, Alexandre de Rhodes (Cha Đắc Lộ), è cổ Lục, Nguyễn Bá Tòng, Ngô Đình Diệm … để hậu núm xem kia như một bài bác học quan trọng cho việc vun bồi lòng yêu thương nước."


sáng nay, Jan. 8.2017, tình cờ tôi hiểu được bên trên Google bài bác . Tác giả cuốn “Trương Vĩnh Ký, nỗi oan nỗ lực kỷ” là ông Nguyễn Đình Đầu, tín đồ viết cẩu thả vô trách nhiệm, mà tôi đã từng biết qua một số trong những bài ông ta viết về Đắc Lộ, Nguyễn trường Tộ… trước đây. Nay tác giả đó lại được gs Sử học tập Phan Huy Lê (5.7.2016) trong Lời reviews cuốn sách mới của ông Nguyễn Đình Đầu, sẽ thăng ông ta lên sản phẩm “Học Giả”, thay vì cẩu thả vô trách nhiệm. Đó cũng là chuyện kỳ lạ của “Thế kỷ” nầy cùng của một Gs sử học có tên quen thuộc.

Bạn đang xem: Trương vĩnh ký nỗi oan thế kỷ

*

Dẩu ai cố ý tô son điểm phấn cho ông Trương Vĩnh ký kết thì cũng khó lòng tẩy xóa ba trong những các tội (có chứng cứ trong bài xích nầy) giao hàng cho thực dân Pháp và có tác dụng hại mang đến Tổ quốc Việt Nam, một tổ quốc mà bọn họ Trương đã được xuất hiện và sống trên đó cho tới lúc chết.

Tội vật dụng nhất: Viết thư tay (tháng 3.1859) lôi kéo thực dân Pháp đánh chiếm nước ta.

Tội đồ vật hai: Trong bài bác Tường trình chuyến Thực dân Pháp không nên đi Bắc, (Ất hợi, 1876) bao gồm họ Trương đã cố vấn mang lại Pháp đề xuất lèo lái triều đình bù chú ý vua Đồng Khánh như vậy nào, và tại sao nên lấn chiếm Bắc Kỳ sớm.

Tội thiết bị ba: chính Trương Vĩnh cam kết (ngày 12.1.1882) chứ không hẳn người nào không giống đã mang đến biết, ông soạn với xuất bạn dạng “các thành quả là nhằm mục tiêu mục đích giúp Pháp biến đổi và đồng nhất dân tộc An Nam”.

bài viết mà quý vị đã đọc, đã làm được viết để phản biện ông è cổ Hữu Tá trước đó (2011). Nay đăng lại nhằm phản biện ông Nguyễn Đình Đầu cùng Gs Sử học tập Phan Huy Lê, cũng giống như những ai gồm cùng ý kiến với nhì vị “Học giả” nầy.

Mời quý fan hâm mộ đọc để review cho công bằng về Trương Vĩnh Ký.

các thập niên qua, danh tiếng của cựu giáo sĩ Pétrus Trương Vĩnh Ký đang đi tới lịch sử. Dưới thời Pháp thuộc và VNCH, bạn ta vinh danh ông bằng phương pháp đặt tên đường, tên trường. Vì áp lực nặng nề chính trị hoặc vì chưng tình cảm địa phương xuất xắc vì cảm tình tôn giáo hoặc thiếu hụt sử liệu yêu cầu tên tuổi của Sĩ-Tải Bao-ti-xi-ta Pétrus Trương Vĩnh ký đã được review thiếu cẩn trọng.

Trong bài viết này, tôi sẽ nỗ lực vượt ra bên ngoài các phạm trù thiết yếu trị, địa phương với tôn giáo để, góp phần vào bài toán trả lại mang đến Trương Vĩnh Ký cái giá trị đúng như bốn duy và hành động của ông trong thời kỳ Pháp đô hộ nước ta.

*

Để việc định vị công (nếu có) và tội của mình Trương được bao gồm xác, tôi xử dụng những tài liệu do chính Trương vẫn viết cho những viên chức cao cấp của thực dân Pháp dưới hiệ tượng những lá thư, cùng tài liệu của chính nhân viên trong chính phủ nước nhà thuộc địa Pháp trên Việt Namthời bấy giờ. Các tài liệu nầy được kiếm tìm thấy trong cuốn sách tất cả tựa đề "Cuốn Sổ Bình Sinh của Trương Vĩnh Ký" trường đoản cú trang 93-143 bis cùng từ trang 251-285. Người sáng tác là Nguyễn Sinh Duy, NXB nam Sơn, sài gòn in và gây ra tháng 3, 1975 (1).

Công hoặc tội của Bao-ti-xi-ta Trương Vĩnh Ký, tổng quát, rất cần phải xét trên nhị phương diện: cách nhìn chính trị, cùng những đóng góp văn học của ông nhằm mục đích gì? vào phần kết luận họ sẽ tìm hiểu tại sao bọn họ Trương lại có những tứ duy và hành động đi ngược với nghĩa vụ và quyền lợi của tổ quốc.

A. Quan điểm chính trị của Trương Vĩnh Ký (1837 - 1898)

Ngày 1.9.1858, đô đốc thực dân Pháp Rigault de Genouilly đánh Đà Nẵng. Quân dân vn nhất tề kháng Pháp xâm lược. Với sự phản ứng kiên trì của nước ta cọng thêm khí hậu hà khắc tại Đà Nẵng thời gian bấy giờ, quân Pháp đã nên rút khỏi Đà Nẵng nhằm vào Nam chiếm thành Gia Định ngày 17. 2. 1859. Sau một thời gian ngắn, trung tá hải quân Jean Bernard Jaureguiberry và 800 lính ở lại giữ thành Gia Định, còn de Genouilly thì trở ra Đà Nẵng tiến công phá lần trang bị nhì.

1. Trước cảnh nước mất bên tan, Trương Vĩnh Ký đang không tham gia trào lưu đánh đuổi thực dân như bao nhiêu người khác. Trái lại ông còn viết thư mang lại viên trung tá thực dân nói trên, yêu cầu hỗ trợ để tiêu diệt quân dân Việt Nam mà người ta Trương điện thoại tư vấn đó là kẻ thù. Thư nói trên viết tay vào cuối tháng 3.1859, thời điểm Trương 22 tuổi, trong các số ấy có đoạn như sau:

"... Tuy thế tôi nhân danh là người thay mặt cho tín hữu Ki-tô kính nhấc lên Ngài lời ước xin của chúng tôi... Nỗi gian nan mà chúng tôi hằng gánh chịu dưới bạo quyền của những quan lại triều đình tạo ra... Vớ cả công ty chúng tôi chắc sẽ chịu chết nếu Ngài ko kịp tấn công đuổi kẻ thù* của bọn chúng ta..." (Văn khố thủy quân Pháp, Paris: SUM Vincennes. Vũ Ngự Chiêu sưu tập).

*

Nhằm sút số trang, tôi chỉ giảm một đoạn thư viết tay của họ Trương cùng vài đoạn tài liệu khác như trên.

: “Hồ Chí Minh, con fan và huyền thoại’, Chánh Đạo, Tập I (1892-1924), in lần vật dụng hai. Văn Hóa, Hoa Kỳ>.

Đọc mang lại đoạn nầy, có tín đồ sẽ nghĩ về rằng vày vua quan đơn vị Nguyễn quá tàn tệ với giáo dân Công Giáo nên Trương Vĩnh ký kết phải kêu gọi thực dân giải cứu. Thực tế không bắt buộc như vậy. Sau đây là lời phát biểu của đô đốc Page, một tên thực dân cao cấp, đã viết thư cho bộ trưởng hải quân Pháp ngày 15.12.1859 như sau:

"Những năm đầu bắt đầu lên ngôi, vua trường đoản cú Đức tất cả một cách biểu hiện đối xử khá thân mật với chúng ta (các giáo dân, BK). Nhà vua sẽ ra lệnh cho những quan lại địa phương có thái độ khoan dung, thoáng rộng với họ trong số những chuyện làm cho trái pháp luật, hồ hết vụ bất hợp pháp nhỏ. Dẫu vậy rồi các giáo dân, do các giáo sĩ lãnh đạo ngày dần xấc xược ngạo mạn đến hơn cả độ họ không thèm biết đến cả cơ quan ban ngành địa phương. Họ công khai minh bạch nổi loạn, bọn họ tuyên cha người Công giáo thiết yếu vâng lời đều kẻ theo một tôn giáo khác..." (Nguyễn Xuân Thọ, cách Mở Đầu của Sự tùy chỉnh Hệ Thống nằm trong Địa Pháp ở việt nam - 1858-1897, tác giả xuất bạn dạng Hoa Kỳ 1995, trang 86. Phần giờ Pháp rất có thể tìm thấy trong thư khố Pháp, tài liệu hải quân số hiệu BB4-77).

*

Giả sử nếu như triều đình có thời điểm đối xử rắn rỏi với các giáo dân thì chính là điều dễ hiểu và quan yếu tránh được. Nếu bọn họ ở vào hoàn cảnh đó; và ao ước cho giang sơn được chủ quyền và có tự do thì cũng quan trọng làm không giống hơn. Dưới đó là lời phát biểu của một đô đốc thực dân khác, người lãnh đạo tấn công Đà Nẵng. Thư đề ngày 29.1.1859 (Hai mon trước thư của Trương Vĩnh Ký), Genouilly viết:

"Không một nền thống trị nào, mặc dù cho là phục vụ đạo Công giáo, lại có thể dung thứ cho sự xâm phạm thường xuyên và dại dột xuẩn vào các vấn đề chính trị, dân sự và quân sự chiến lược vốn ko được và chưa hẳn thuộc quyền lợi của họ (các giáo sĩ - BK).

Nếu cũng vị những yếu ớt tố phi pháp ấy mà lại Giám mục Pellerin bị nhà vắt quyền Annam trục xuất, thì báo chí truyền thông của bạn truyền giáo lại kêu la om sòm là họ bị bạo hành.

 (Fut-elle au service de l"intérêt chrétien, ne pouvait tolérer leur intrusion permanente et insolente dans les affairs politiques, civiles et militaires qui se sont et ne doivent pas être de leur ressorts. Ham mê l"expulsion du Mgr Pellerin avait été prononcée pour les mêmes chefs d"accusation, par un autorité Vietnamien, la press des missionnaires aurait crié partout persécution." <(Dépêche du 29.1.1859, Archives Nationales Fonds Marine BB4, 769, p. 113). CHT, Christianisme et Colonialisme au Vietnam - 1867-1914>.

Sau đây, tôi vẫn dẫn chứng một trong những văn thư không giống do bao gồm Bao-ti-xi-ta Trương Vĩnh cam kết chứ không hẳn ai khác, viết cho những viên chức thực dân, để thấy tấm lòng của họ Trương đối với non sông dân tộc như vậy nào.

2. Thư đề ngày 28.4.1876, gởi mang lại tướng Pháp, quyền thống đốc, để trình bày công tác đi Bắc Kỳ. Bao gồm đoạn họ Trương viết mà lại đọc kỹ đang thấy óc trạng của ông ta. Trương biểu hiện sai về chứng trạng xã hội và phóng đại một nhu yếu cần cải phương pháp để cố vấn mang lại thực dân Pháp phải chiếm và ách thống trị toàn xứ Bắc kỳ:

"…Và trong khi đó thì quãng đại quần bọn chúng vô danh, rất nhiều thợ thuyền, công ty nông đang rên siết trong sự nghèo nàn cùng cực, tận hưởng qua đều ngày lâu năm không gạo cùng không vấn đề làm. Và phải chăng sự khốn cùng đang che phủ trong dân chúng, và hợp lý và phải chăng khắp nơi bạn ta vẫn nghe đòi hỏi những sự chuyển đổi và một nền kẻ thống trị hữu hiệu để duy trì trật tự, ban đến dân bọn chúng một ngày mai, bảo đảm tài sản, cho công nghệ và thương mại dịch vụ có được sự an ninh và sinh hoạt quan trọng cho cuộc đời còn của họ, nói bắt lại, từ trong cái đói và bần hàn giải bay một dân tộc đang cảm xúc suy vong."

sợ Pháp đắn đo không chịu đựng chiếm, Bao-ti-xi-ta còn lấy miếng mồi tài chính béo bở của xứ Bắc Kỳ ra để khơi động lòng tham của thực dân Pháp:

"Và vớ nhiên, xứ sở chẳng thiếu tài nguyên, đất đai nhưng mà tôi dám quyết rằng hoàn toàn có thể sánh với thổ nhưỡng của nước Pháp, không nhiều ra là đối với Algérie, chất đựng nhiều của cải đủ để triển khai nên gia sản cho một quốc gia. Đất này tiện nghi cho phần nhiều vụ trồng trọt các mùa thay biến hóa nhau. Những cuộc thử nghiệm trồng nho cùng gieo lúa mì cho biết thêm những kỳ vọng có thể chắn. Tôi từng thấy lúa mì mọc trong đất, cây trông đẹp, bông đầy và khủng hạt. Tôi chưa nói tới ở đây đều tài nguyên khoáng chất, bạn ta bảo là bao la, cùng tôi xin được phép bảo rằng dân của xứ này đã chết đói trên một cái giường đầy vàng".

Trương lại còn vậy vấn ví dụ cho thực dân Pháp phương bí quyết bá đạo, tuy thế hữu hiệu, để kết nạp các thành phần bất mãn cùng với triều đình Việt Nam, hầu chế tác nội chiến làm cho dân bọn chúng chán cuộc chiến tranh để rồi chúng ta mơ tưởng một cuộc sống "bình yên" như xứ bảo hộ Nam-kỳ:

"Tôi đưa ra sự lý giải theo đó, các tác động của lòng tham lam và táo bạo tiện lợi thu dụng đồ vật đảng, hấp thu thành đoàn với cổ võ chiến tranh phe cánh v.v...và do vậy dân chúng khát khao một cuộc sống lành khỏe mạnh hơn là luôn luôn luôn cần thất vọng, cùng với hy vọng ở đầu cuối tìm thấy sự bảo hộ để ngoài sự đói khát. Rộng thế, không thể không có một cái nhìn ham muốn, một đôi khi họ đã đối chiếu thân phận của họ với cuộc sống đời thường của những người dân dân Nam-kỳ".

Cũng vào thư nầy, bọn họ Trương còn báo cáo lại cho quan chức Pháp một cuộc đối đáp giữa Trương với các quan lại triều đình. Trong cuộc đối đáp đó, Trương sẽ đứng hẳn về phía thực dân nhằm chỉ trích cùng hăm dọa hầu thuyết phục các viên chức triều đình:

- "Làm cố kỉnh nào cư xử so với người Pháp để khả dĩ thu hoạch thành công hoàn toàn?" tín đồ ta lại hỏi tôi như vậy.

- "Thưa quý vị, tôi đáp, tất cả quý vị đều cần thấy rằng ví như nhà ráng quyền Pháp có ý xâm lăng xứ này, bọn họ đã rất có thể làm việc ấy từ bỏ lâu, một cách thuận tiện không cần được bàn biện hộ gì cả. Quý vị phải hiểu rõ rằng quí vị là phần đông kẻ yếu, thật sự thừa yếu, đề nghị sự trợ giúp của một ai đó nhằm gượng dậy. Và tốt hơn, chi bằng quí vị chỉ nên tin cậy vào đa số bạn đồng minh tiếng tăm của quí vị cùng phải phụ thuộc vào họ một cách thành thật nhằm đứng lên, nhưng đề nghị thẳng thắn, yêu cầu không hậu ý, yêu cầu không mưu tính kín đáo đáo, dang cả nhì tay ra cùng với họ, chứ không hề phải một cái chìa ra còn bàn tay tê thì giữ lại lại. Bởi ngược lại, mệt nhọc trí vị những chần chừ của quí vị, nước Pháp buộc lòng buộc phải ngưng che chắn và mặc kệ quý vị cùng với số phận.

nói rõ hơn, đấy là hình ảnh tương tợ tôi dùng làm ví: nếu 1 bàn tay quí vị tựa vào cánh tay của một người, còn bàn tay tê quí vị dùng làm cù họ, tức nhiên cánh tay của bạn đó từ nó đề xuất tuột ra; quí vị đang phải tiếp nhận một sức phản rượu cồn nào đó, quí vị vẫn rơi xuống rất thấp và số đông mãi mãi không có cơ gượng gập dậy được nữa.

Đó là mọi nét trông rất nổi bật hơn cả trong những cuộc đàm thoại, nhưng tất cả những lần trò chuyện, cụ thể tôi rút ra được rằng, nói chung những quan lại, tốt nhất là những người có thành kiến, họ không đòi hỏi gì rộng là ao ước theo những tư tưởng mới. Tuy vậy các truyền thống lâu đời vẫn còn ngự trị khỏe mạnh mẽ, và họ trinh nữ phô bày những tứ tưởng bắt đầu vì nó mất duyên cớ quang minh chính đại đang vây quấn quanh những truyền thống lâu đời đó. Tổng quát, tất cả đều tin có lẽ rằng không thể chống lại bạn Pháp cùng nếu nước Pháp mong lấy xứ này, có thể làm cơ mà không phải mất quá nhiều khó khăn cùng tốn kém" .

3. Như linh mục Nguyễn Hoằng, Trương Vĩnh ký cũng là một trong người Pháp tay trong, được gài bên cạnh Vua Đồng Khánh để lấy tin tức cùng khuynh loát vua bù quan sát nầy nhằm mục đích thực hiện các kế hoạch hữu ích cho thực dân Pháp. Từ bỏ Huế, ngày 10.5.1886, Pétrus Trương Vĩnh cam kết gởi thư cho viên thượng thư Paul Bert, trong số ấy có đoạn xứng đáng lưu ý:

“Tôi đang dần lo xúc tiếp để hỗ trợ cho ngài các tin tức bao gồm trị hữu ích. Tôi nồng hậu tán đồng dự án hoàn mỹ của ông Pène* về công cuộc tỉnh bình định thi hành vì những yếu đuối nhân phiên bản xứ và, làm việc đây, tôi đang bám đít nhà vua thuộc Viện Cơ Mật. Như sứ trả tiên khu của Chúa, tôi tìm bí quyết dọn đường đến ngài; tôi tán dương chiếc uy danh nhưng mà tôi ra mức độ vây bọc quanh nhỏ người cũng tương tự tên tuổi của ngài”.

4. vấn đề họ Trương lèo lái vua bù chú ý Đồng Khánh và thao túng Cơ Mật Viện của triều đình việt nam đã có kết quả tốt mang lại Pháp, mang đến nỗi Paul Bert trong một thư gửi Thiếu tướng tá thực dân Thống đốc Nam-kỳ, ngày 20.5.1886, tất cả đoạn:

"Tôi nhận thấy ở Huế, ông Trương Vĩnh ký đã tận lực làm tròn sứ mạng công việc trong triều đình với ít nhiều tác động trên nhà vua.

trong những điều kiện đó, tôi tin rằng sẽ bổ ích cho tín đồ Pháp lúc này nếu giữ lại ông ta sinh hoạt lại Huế trong một thời gian tôi không đủ can đảm xác định, nhưng kiên cố chắc cũng rất lâu..."

5. rộng một tháng sau, vào trong ngày 17.6.1886, Trương Vĩnh ký kết lại viết thư tiếp cho Paul Bert để thông báo công tác đặc trưng của ông:

"Tôi sẽ trấn áp tất cả các hảnh thần và vây hãm nhà vua, tôi đang kiếm những người thật sự có công dụng cho Viện Cơ Mật".

Một đoạn khác trong lá thư nầy, Pétrus Trương Vĩnh Ký cũng có ý loài kiến như Nguyễn ngôi trường Tộ hơn 15 thời gian trước đó là, chủ yếu phủ việt nam phải thỏa hiệp với nước Pháp phần lớn đó là 1 trong những định khí cụ tất yếu không thể ngăn chặn lại được:

"Tôi vừa minh chứng hoàn thành cho các nho sĩ thấy rằng nước An Nam bắt buộc không phải đến nước Pháp, càng ko thể cản lại nó được, cần tay vào tay thuộc đi, ko hậu ý và họ nên chụp ngay lập tức lấy đều hảo ý nảy nở trong chúng ta, của một fan như ngài chẳng hạn".

6. gần 4 tháng sau, vào một bức thư ngày 5.10.1886 gởi mang đến quan Thượng thư Pháp, Pétrus cam kết tận dụng những kỹ năng quân sự, trong sở học của chính mình để, ráng vấn mang lại thực dân phương pháp tiêu diệt các phong trào Cần vương vãi và các lực lượng khí giới của dân vn đang quyết tử chống Pháp cứu vớt nước:

"Vậy hãy hối hả thành lập các đoàn lạp binh với võ trang đến họ; ngài không tồn tại điều gì buộc phải quan ngại ngùng dù những nhà quân sự chiến lược đã nói về việc đó, vày vì, hầu hết quân khí vày ngài cung cấp, đến mượn hoặc bán, đều thuộc trọng trách trực tiếp trong phòng vua và chính quyền An Nam, sau cuộc bạo hành ngày 5 tháng 7, nay chỉ với cách thần phục nước Pháp.

Xứ Trung-kỳ mà lại ngài vừa ban mang lại nền trường đoản cú trị đang phải buộc phải ở bên dưới sự giám hộ của Người bảo lãnh nó cùng với hai gắng đứng của Pháp trên Bắc với Nam-kỳ, phần đa nghĩa cử rồi ra sẽ tiến hành củng nuốm và kiến hiệu hơn lên. Tôi hiểu đông đảo tình ý thật sự của bạn An Nam mà tôi dám xác định với ngài rằng chế độ ấy là tốt hơn cả, vày vì, một mặt ngài có cái lợi đem đến cho nước Pháp sự mến mộ và lòng tin tưởng đã trở nên đánh mất trường đoản cú bao năm qua, và mặt khác, ngài đang tìm thấy đều nguồn lợi không hề kém phần thực tế cho các đồng bang của ngài trong cái xứ Bắc-kỳ nhiều có..."

Cựu giáo sĩ Bao-ti-xi-ta Trương Vĩnh cam kết còn ngụy biện cùng xuyên tạc nhằm thực dân Pháp biết bộ động cơ nào nhưng các phong trào kháng Pháp nỗi lên. Với họ Trương nói một cách khác các phong trào yêu nước này là quân phiến loạn:

"Tôi thiết tưởng tất cả bổn phận, cũng nhân dịp này, hiến đâng cho ngài: tứ tưởng của không ít người phiến loạn An Nam cơ mà tôi đã hoàn toàn có thể tìm hiểu trên hầu hết nơi gồm tàu đi qua.

phần đa kẻ phiến loạn, như tôi đã từng nhiều cơ hội trình cùng với ngài, bọn họ có tại sao cho nhà nghĩa ái quốc của họ: Sự hận thù đối với các bé chiên (Công giáo) mà họ cáo buộc là những hàng ngũ ở bên cạnh người Pháp, được dùng giống như các kẻ đưa đường chỉ lối".

hại thực dân Pháp còn lần khần và không đủ quyết tâm, Pétrus Trương Vĩnh ký kết đã răn dạy Pháp tránh việc sợ do nghĩa quân Việt Nam, mà người ta Trương cũng call là bầy phiến loạn, chỉ bao hàm khí giới thô sơ:

"Bọn phiến loạn không xứng đáng sợ; họ chỉ bao gồm khí giới cổ lổ của cơ quan ban ngành An Nam và vài võ khí mới tậu lại được của đàn buôn lậu Trung Hoa. Cái triệu chứng cớ phơi bày ra sinh sống Quảng Trị và Quảng Bình, họ đã không thể cắt được, dù có một lần, mặt đường dây năng lượng điện thoại. Họ rất đơn giản bị tiêu mòn và trở lại ngoan ngoãn..."

Trương Vĩnh ký kết lúc nào thì cũng tỏ ra nóng sắng thêm bó với tận trung ương với thực dân Pháp. Ông cố gắng lèo lái thuyết phục triều đình nước ta nên gật đầu hiệp mong đánh dẹp các trào lưu kháng Pháp cứu giúp quốc của dân tộc Việt. Chúng ta Trương tỏ ra đắc lực với thực dân hơn là 1 người Pháp chính hiệu. Cũng trong thư nói trên, ông viết:

"Tuy nhiên, toàn bộ những điều này thúc đẩy tôi một mực lo liệu cho mẫu hiệp mong mà ngài muốn cơ quan chỉ đạo của chính phủ An nam giới sớm xác định đưa ra để minh định ngõ hầu ngừng sự trạng cùng quyết định chính sách sau này buộc phải theo. Chính vì như vậy tôi xin nói lại ngài cái dự án công trình bình định với đều phương tiện hành động đã được mật ước, để tiến tới thành quả này mà chúng ta cũng có thể phô trương. Về phần tôi, ngài có thể luôn luôn luôn cậy vào sự giúp sức nhỏ dại yếu của tôi, vì dù sao những cảm tình của giờ phút đầu tiên đang trở thành một mọt nhiệt trọng điểm chân thành so với ngài.

7. trong một thư không giống gởi mang lại viên người có quyền lực cao thực dân ngày 19.1.1887, Pétrus Ký cho biết vai trò con gián điệp cùng thuyết khách hàng của ông cơ hội vào thao tác làm việc trong Cơ Mật Viện của triều đình bù chú ý Đồng Khánh:

"...Về phần tôi, xâm nhập vào Cơ Mật Viện của phòng vua, vai trò của tôi là tạo cho nhà vua và triều thần gọi được các ý giỏi của cơ quan chỉ đạo của chính phủ Pháp cũng giống như điều động chế độ của chính phủ An nam giới đi ngay sát với cơ chế của nước Pháp."

8. công tác làm việc chính trị của Trương Vĩnh ký trong trách nhiệm yểm trợ thực dân Pháp sớm ổn định chính sách cai trị dân tộc ta. Và để làm tròn nhiệm vụ gián điệp đó, Pétrus Trương Vĩnh ký đã phải hy sinh ước mơ được vào quốc tịch Pháp. Ông tự thú như sau trong thư đề ngày 15.9.1888, gởi cho một linh mục là ông Pène Siefert, Trương Vĩnh Ký cho biết thêm ông không muốn vào quốc tịch Pháp vì chưng sợ bị nghi ngờ, cực nhọc làm việc:

"...lúc đã tham gia quốc tích Pháp, tôi sẽ mất hết uy tín, mất cố kỉnh lực, không còn được vua, triều đình và dân bọn chúng An Nam lòng tin nữa".

Trên đó là một số bằng chứng được trích dẫn tự tám trong vô số bức thư do chủ yếu Trương Vĩnh cam kết viết <vui lòng xem vào sách “Cuốn sổ bình sinh của Trương Vĩnh Ký, như đã trình bày tại đoạn đầu của bài bác nầy> đã cho biết thêm tư duy với hành trạng của ông, một trong những Việt gian tâm đắc và nguy hiểm nhất vào thời Pháp đô hộ nước ta. Có tín đồ châm chế mang đến Trương Vĩnh ký kết và tuyên bố rằng ‘chỉ đơn thuần về phương diện văn hóa truyền thống không nhưng thôi, ông đã soạn và dịch thuật nhiều tác phẩm mà phần đa tác phẩm đó giúp ích mang đến nền văn hóa nước nhà’. Đó là 1 nhận định trọn vẹn sai lầm. Bên dưới đây, bọn họ sẽ tìm hiểu về dụng tâm của các tác phẩm bao gồm tính văn hóa truyền thống của bọn họ Trương.

B. Mục Đích Công Tác văn hóa truyền thống Của chúng ta Trương.

1.

Xem thêm: Lời Bài Thơ: Bé Tới Trường (Chủ Đề : Trường Lớp Mầm Non ), Bài Thơ: Bé Đến Trường

mục đích dịch thuật, sáng sủa tác, làm tự điển của Bao-ti-xi-ta Trương Vĩnh ký được ông nói rõ trong thư gởi "Các Vị vào Ban phê chuẩn Xét bạn dạng Thảo"*:

"Tôi hân hạnh được gửi trao quí vị vài ba dòng sau đây để giải thích mục đích nhưng tôi theo đuổi khi làm cho những việc trước tác mà lại tôi đệ trình xin các vị thẩm định. Có thể xét đầy đủ tác phẩm này theo nhị phương diện khác nhau tùy theo hai nhà đích của chúng: thu xếp định hình thời lúc này và gắn liền dĩ vãng với tương lai xứ sở. Đó là mục đích của tôi."

"Thu xếp ổn định thời hiện tại tại" tức là dẹp yên ổn các phong trào Cần vương và những cuộc nỗi dậy kháng Pháp cứu vãn nước. Họ Trương viết tiếp:

"Về phương diện thiết yếu trị và kinh tế, người Pháp là người đi đồng hóa, còn người An Nam là kẻ chịu đồng hóa. Bạn yếu cần dựa vào người mạnh để lấy mình lên bằng người khỏe*. Đó chính là mục đích cần được theo đuổi cùng đạt tới. Bằng phương pháp nào? bằng phương pháp đồng hóa. Và đồng nhất chỉ hoàn toàn có thể thực hiện được bằng giáo dục và học vấn. Từ đó mới nảy sinh mối thiện cảm thân kẻ chinh phục và fan bị chinh phục, côn trùng thiện cảm do quyền lợi và nghĩa vụ chung nhưng mà có. Quyền lợi chung nầy lại chỉ được tạo nên nhờ mọi quan hệ hỗ tương cùng trực tiếp. Phần lớn quan hệ này chỉ được tùy chỉnh cấu hình giữa bọn họ qua sự phát âm biết tiếng nói của một dân tộc của nhau. Tín đồ Pháp với tư cách là chủ, cần phải biết tiếng An phái mạnh để đào tạo và huấn luyện người An nam giới là học trò những tư tưởng và khái niệm quan trọng cho việc cải tạo và phục sinh của tín đồ An Nam."

2. Ngày 3.9.1868, Trương Vĩnh ký kết gởi thư mang đến ông giám đốc Nội trị để xin trường đoản cú chức. Trong các số đó có phần đông câu cho biết họ Trương không còn là người việt nữa:

"Khi trở lại đời sống tư, lòng tôi luôn luôn ở trong về nước Pháp, với những các bước phục vụ bé dại mọn của tôi cũng trực thuộc về nước Pháp...Người bề tôi tận tâm và vâng lời."

3. Thư đề ngày 12.1.1882, từ Chợ tiệm "Kính gởi những vị vào Hội Đồng nằm trong Địa", Bao-ti-xi-ta Trương Vĩnh ký kết viết rõ rộng về mục đích các tác phẩm của ông:

"Thưa quí vị,

Tôi vinh dự gởi mang lại quí vị một phiên bản trình bày từng chiến thắng xuất bạn dạng mà tôi đã biên soạn.

làm cho như vậy, ý định của mình là để minh chứng với quý khách rằng vào 13 cuốn sách tôi đang xuất phiên bản cho tới lúc này do tiền tôi quăng quật ra, tôi chưa lúc nào đi lệch kim chỉ nam chính và trực tiếp nhưng mà tôi đã trình bày trước đây trong những thư tôi viết vừa cho nhà núm quyền, vừa đến Ủy ban Phụ trách cứu vãn xét hầu như tác phẩm của tôi. Mục tiêu đó là sự chuyển đổi và nhất quán dân tộc An Nam” (chữ đậm là của Bùi Kha ước ao nhấn mạnh).

4. Trương Vĩnh ký kết rất nóng lòng mong muốn Pháp đồng nhất dân tộc nước ta nhanh rộng và toàn vẹn hơn, ngoài ra ông cũng biến thành kiếm được lợi nhuận do việc cơ quan chính phủ thực dân Pháp bỏ tiền tài trợ và download sách. Ông cũng phân tích là nếu Pháp hỗ trợ bằng cách mua sách, ông đã phấn khởi và nhiệt huyết hơn trong việc viết thêm các tác phẩm khác sau này cho mục tiêu (đồng hóa) nói trên. Lời của chủ yếu họ Trương về chiến lược đồng hóa:

"Đệ trình cùng với quý vị phần đa tác phẩm này, tôi khẩn xin quý vị thẩm định và đánh giá mục đích nhưng mà tôi đã đưa ra khi soạn thảo, cùng nếu quí vị nghĩ rằng phần nhiều tác phẩm đó rất có thể là một lợi khí của tiến bộ và là một trong những phương tiện thích hợp để tạo ra trong thời điểm này, sự thay đổi và nhất quán mà nhà thay quyền đang tìm cách thực hiện ở xứ này có ích cho số đông kẻ thần phục mới của phòng cầm quyền, tôi mong mỏi rằng qúy vị sẽ đóng góp thêm phần vào vấn đề xuất bản những sách này. Sự chấp thuận và rộng nữa, sự xưng tụng nhưng quí vị dành cho những thành quả của tôi sẽ là quà tặng êm vơi nhất cho những dự án công trình tôi đã làm và là khích lệ đẩy đà hơn cả mang lại tôi trong tương lai."

Qua số văn thư vừa trích dẫn do thiết yếu Trương Vĩnh cam kết viết, chúng ta đã thấy rõ tâm chất của ông. Một điều khác đáng chăm chú là trong số văn thư ấy luôn luôn có các câu: "Bề tôi rất từ tốn và tận tụy" hoặc "Bề tôi tận trung khu và vâng lời." Điều đó cho thấy mặc dầu bọn họ Trương còn với thân xác nước ta nhưng trung tâm hồn sẽ khác.

5. Sự tận trung khu và đắc lực của mình Trương trong trách nhiệm giúp thực dân Pháp thuận lợi thi hành chế độ thống trị và đồng hóa dân tộc Việt, được ông Luro, thanh tra và người có quyền lực cao trường Sư Phạm ở trong Địa Pháp tại Việt Nam, trong một phiên bản nhận xét đề ngày 16.6.1875, bao gồm đoạn nói rõ:

"Ông Pétrus Ký thao tác rất nhiều...Rút cục, kia là bạn An nam giới Pháp hóa độc nhất mà chúng ta có, và gương mẫu. Sự trợ giúp của ông thật sẽ rất lợi ích cho tác động của họ và đến nền học thiết yếu nói chung."

dựa vào công lao giao hàng thực dân đắc lực với tận tụy yêu cầu ngày 20.5.1886, ông Paul Bert gửi thư đến Ngoại trưởng Pháp để tán đồng đề xuất của Thống Đốc Nam-kỳ, ban thưởng huy chương thời thượng cho Trương Vĩnh Ký: Đệ Ngũ Đẵng Bắc Đẩu Bội Tinh.

6. Trong thư gửi cho một bác sĩ tín đồ Pháp, Alexis Chavanne, đề ngày 6.8.1887, cho biết thêm cái tâm của họ Trương mang đến nổi chính phủ nước nhà thực dân coi ông như một đứa con nuôi đầy tin tưởng. Trương viết:

"Tôi càng tỏ ra hàm ơn nước Cọng Hòa (Pháp) không phần đông đã công nhận tôi là bé nuôi mà còn cho tôi nhiều vinh dự với nhất là rất tin tưởng tôi."

những chứng liệu quan yếu chối cải nêu trên bọn họ có nên tóm lại Trương Vĩnh Ký là 1 trong đại Việt gian phản bội quốc nguy hiểm nhất giỏi không? bạn làm tay sai cho giặc có ích nhất trong lịch sử hào hùng Việt phái mạnh ta thời Pháp thuộc?

C. Lý do nào khiến cho Trương Vĩnh cam kết phản quốc?

tại sao một người dân có tài, thông minh, biết các thứ giờ lại trở nên một tên đại Việt gian như thế? Đáp số của câu hỏi nầy chắc hẳn rằng là do thực trạng và nền giáo dục đào tạo mà Trương hấp thụ.

1. họ Trương được hiện ra và nuôi dưỡng trong một gia đình có đạo, với "thành người" trong cơ chế giáo dục của thực dân đế quốc nhằm chuyển đổi con người trong những xứ thuộc địa trở thành công dân của kẻ đi chinh phục. Mặc dầu có học tập Tứ Thư Ngũ Kinh tuy thế Trương Vĩnh cam kết chẳng tiếp thụ được niềm tin trung quân ái quốc vị lúc kia ông ta mới chỉ 11 tuổi.

2. các tín đồ đạo thiên chúa thời bấy giờ đồng hồ được gọi là "những bạn Pháp tay trong, lưng mềm dễ uốn, đuổi theo chủ mới". Nói như giám mục Puginier: "Không có các giáo sĩ với giáo dân thì fan Pháp như cua bị bẻ gảy hết càng". (Sans les missionnaires et les chrétiens, écrit Mgr. Puginier, les Francais seraient comme les crabes auxquels on aurait cassé toutes les pattes). Mối đe dọa nội thù nầy càng khiến cho triều đình nước ta thêm có nguyên nhân để "cấm đạo", cùng Trương Vĩnh Ký, một con chiên ngoan đạo, cũng càng có thêm vì sao để vấp ngã về Tây.

3. tiếp tế đó, Trương Vĩnh ký kết là nhỏ của một gia đình đạo dòng, lại được một giáo sĩ thực dân thừa nhận làm nhỏ nuôi, đưa vào huấn luyện và đào tạo tại chủng viện Pinhalu (Nam Vang) rồi chủng viện Pénang (Mã Lai). Tại đầy đủ nơi nầy, mà phần lớn do những cố đạo thực dân Pháp điều khiển, chương trình giảng dạy nhắm vào hai kim chỉ nam chính: đào tạo cho Pháp một tập đoàn làm thông ngôn, có tác dụng thơ ký tại phần đa vùng đã chiếm đóng để thực hiện chương trình đồng bộ và thuận tiện đi chỉ chiếm thêm mọi vùng còn lại. Mục tiêu thứ nhì của nền giáo dục nầy là để huấn luyện và đào tạo những người vn Công giáo, chứ không phải đào tạo những người dân Công giáo Việt Nam.

"Ngoài ra không một người việt nam nào theo đạo thiên chúa lại e dè xin dự vào làm bộ đội dưới cờ Pháp, vua Việt Nam không áp theo đạo, chưa hẳn là vua của họ. Chắc bây giờ Ngài (Bộ trưởng) vẫn hiểu nguyên nhân vua, quan đã coi các nhà truyền giáo là người thù?"

CHT, p. 129).

Một fan Pháp khác, đại tá Bernard cũng dấn xét:

"Bị săn đuổi ra khỏi làng bởi tội phạm hoặc sự khốn cùng, hầu như kẻ lang thang đang đi tới đây với một lưng mềm dễ dàng uốn, tham sống sợ chết; chúng ta hoàn toàn lạnh nhạt với cuộc đương đầu của dân tộc, chuẩn bị phụng sự bất kể ông công ty nào...Chính trong lũ nầy mà fan ta đã tuyển dụng, trong các họ, toàn bộ những nhân viên hành chính quan trọng cho nhà nước, hoặc những người dân giúp việc gia đình: có tác dụng đầy tớ, phu khuân vác, làm người chạy giấy, và cả phần lớn tên thông ngôn, hoặc những người dân ghi chép, được đào tạo và huấn luyện thô sơ qua những nhà trường của Hội truyền giáo. Chủ yếu qua sự tiếp xúc với đầy đủ kẻ khốn nàn này mà lại đoàn thực dân cùng công chức vừa new đổ bộ, đã có tác dụng quen được với dân tộc bản địa Việt nam..."

(Les vagabonds", ecrit le colonel Bernard, "chassés de leur village par la misère ou le crime, arrivaient, l"échine souple; pris de l"âpre désir de vivre, insoucieux de la lutte nationale, prêts à servir tous les maitres. C"est parmi eux que l"on recruta tout le personnel nécessaire à l"administration ou aux besognes domestiques: boys, coolies, plantons, et aussi des interprètes et des copistes, grossièrement formés dans les écoles de la mission. C"est au tương tác de ces misérables que les colons ou les fonctionnaires fraichement débarqués firent connaissance avec le peuple d"Annam...Dẫn theo Nguyễn Xuân Thọ, vào Histoire de La Penetration Francaise au Vietnam, 1858-1897, p. 126-127).

4. mặc dù Trương Vĩnh cam kết thông minh biết nhiều thứ tiếng, nhưng vì chưng quá cuồng tín, bị những giáo sĩ thực dân tuyên truyền đề xuất cứ nghĩ về rằng việc Pháp chinh phục Viễn Đông, trong số đó có Việt Nam, là vì ý của Thượng Đế sai phái nước Pháp làm cho như vậy. Trong thư gửi ông Koenfen, người có quyền lực cao Viện thẩm mỹ Paris, họ Trương viết:

"Các xứ Viễn Đông...già cổi đủ sản phẩm nên đã tới lúc phải tạo nên chúng tái sinh và cách tân chúng: tuy nhiên ai được giao phó cho loại quyền ủy nhiệm cao quí đó? Ấy đó là nước Pháp được Thượng Đế tín cẩn giao cho..."

vào thư gởi bác bỏ sĩ A. Chavanne, nói tại 1 đoạn trên, cựu giáo sĩ Trương Vĩnh ký cũng viết:

"...cái quốc gia An Nam đau đớn nầy mà chính phủ nước nhà Pháp sẽ làm cho giám hộ, là gồm một sự vươn lên là thuộc về Thiên ý kêu gọi đến..."

Đáng tội nghiệp mang đến Trương Vĩnh Ký, quá thơ ngây để trù trừ được rằng mục đích của những đế quốc tây phương là lợi dụng tôn giáo và cần sử dụng cuốn Thiên chúa giáo như một lợi khí; nhằm đi chiếm phần thuộc địa với xâm thực văn hóa bất kể ở đâu và bất kể lúc nào mà người ta thấy tất cả thể. Bởi vậy, một người Phi Châu, giám mục Anh giáo Desmond Tutu, được phần thưởng Nobel độc lập năm 1984, đã đắng cay phát biểu:

"Khi fan da trắng đến, họ bao gồm cuốn tởm Thánh, shop chúng tôi có khu đất đai.

chúng tôi tin tưởng họ, nhắm mắt nguyện cầu với cuốn kinh Thánh trong tay.

dịp mở đôi mắt ra, chúng tôi có cuốn kinh Thánh còn bọn họ có tất cả đất đai phạm vi hoạt động của chúng tôi".

(We have our lands và they came with their Bible.

We believe in them and we pray with the Bible in our hands & our eyes closed.

When we open our eyes, we have the Bible and they have our lands).

5. Câu hỏi Trương Vĩnh cam kết cong sườn lưng làm tay sai mang lại Pháp cũng không loại bỏ một hộp động cơ khác là vì danh và lợi. Danh, được cơ quan chỉ đạo của chính phủ thực dân ban tặng huy chương Đệ Ngũ Đẵng Bắc Đẩu Bội Tinh, với được chính phủ nước nhà thuộc địa đổ tiền mua sách của mình Trương và cấp cho cho Trương thốt nhiên lộc hậu hỉ. Lương tưng năm của Trương là 13.800 quan, bao gồm cả tiền dạy học, trong khi lương của ông Thống đốc Nam-kỳ cũng chỉ có 18.000 quan. Lương ông Tổng thư ký kết là 15.000 quan. Như vậy lương bọn họ Trương đứng sản phẩm thứ ba sau hai viên chức thời thượng nhất tín đồ Pháp.

Kết luận

Với những bằng chứng quá rõ ràng qua những văn thư do chính Trương Vĩnh ký kết và các viên chức thời thượng thực dân Pháp viết, bạn cũng có thể kết luận chấm dứt khoát rằng Trương Vĩnh Ký là một trong những người bội phản tổ quốc. Ông không có một mảy may công sức nào so với dân tộc, ngược lại, ông trọn vẹn là kẻ có tội. Từ hầu hết ý trang bị và hành động chính trị, cho đến các công trình mang tính văn hóa nói chung của mình Trương, toàn bộ chỉ xoáy vào trong 1 mục đích độc nhất vô nhị là ship hàng cho cơ chế thực dân Pháp để nô lệ và nhất quán dân tộc ta.

vị đó, rất nhiều tên đường, thương hiệu trường, tên các hội ái hữu được dùng để làm vinh danh Trương Vĩnh ký kết có rất cần được tháo gở và hủy vứt hẵn nhằm tránh bị lịch sử hào hùng phê phán hay không?

thái độ nghiêm túc, dứt khoát và chính xác với Trương Vĩnh ký cũng rất cần được áp dụng cho đều tên tay sai cùng gián điệp khác ví như Nguyễn trường Tộ, Alexandre de Rhodes (Cha Đắc Lộ), è Lục, Nguyễn Bá Tòng, Ngô Đình Diệm … để hậu nạm xem đó như một bài bác học cần thiết cho câu hỏi vun bồi lòng yêu thương nước.

Dẫu ai vì tại sao nào này mà vẫn còn vinh danh ông, nhưng mà những hành động Việt gian và gián điệp văn hóa cho thực dân Pháp của họ Trương có thể tẩy xóa ra khỏi lịch sử vẻ vang được không? duy nhất là phần lớn dữ kiện lịch sử ấy lại do thiết yếu họ Trương viết.

Bùi Kha

12.12. 2011

Ghi chú:

(1) Nguyễn Sinh Duy:” Trương Vĩnh Ký, Cuốn sổ bình sanh” do nhà xuất bản Văn học cùng Trung tâm nghiên cứu Quốc học tái bản năm 2004, được bổ sung cập nhật nhiều tài liệu cùng hình hình ảnh mới. Giáo sư trần Thanh Đạm viết lời tựa.

* các chữ đậm thời điểm trích dẫn là ý của công ty chúng tôi muốn thừa nhận mạnh.

* Pène Siefert là một trong linh mục người Pháp

* Thư không thấy đề ngày. Còn Ban chu đáo Xét là Hội Đồng nằm trong Địa của thực dân Pháp làm việc Nam-kỳ.

* fan yếu (An Nam) cần phụ thuộc vào người bạo dạn (Pháp) chuyển mình lên bằng người khỏe. Còn lâu lũ thực dân new để cho những người Việt bằng với người Pháp.

(2) toàn bộ bức thư này được Giáo sư phường J. Honey ngơi nghỉ School of Oriental và African Studies, University of London, công bố trong tòa tháp Voyage lớn Tonking in the Year of Ất Hợi (1876), đi kèm trong Phụ Lục dưới đây.

Phụ Lục

Bức mật thư của Trương VĩnhKý

*

Xin mời các bạn đọc bức mật thư mà lại Trương Vĩnh cam kết đã gửi cho Đô Đốc Duperré sau chuyến du ngoạn Bắc Kỳ năm Ất Hợi, tức năm 1876, để sở hữu thêm căn cứ trong việc review vai trò của nhân thứ này trong lịch sử Việt nam giới thời cận đại.

*

Toàn bộ bức thư này được giáo sư P.J.Honey sinh sống School of Oriental & African Studies, University of London, ra mắt trong thành phầm Voyage lớn Tonking in the Year of Ất Hợi (1876) chỗ trang 122, trang 123, trang 124 cùng trang 125

Nơi những trang: 123, 124 và 125.

2. Thư đề ngày 28.4.1876, gởi cho tướng Pháp, Bossant, quyền thống đốc, để trình bày công tác đi Bắc Kỳ. Có những đoạn họ Trương viết nhưng mà đọc kỹ vẫn thấy óc trạng của ông ta. Trương bộc lộ sai về triệu chứng xã hội cùng phóng đại một yêu cầu cần cải cách để cố vấn mang đến thực dân Pháp đề nghị chiếm và kẻ thống trị toàn xứ Bắc kỳ:

"Và trong lúc đó thì quãng đại quần bọn chúng vô danh, đều thợ thuyền, nhà nông vẫn rên siết trong sự nghèo nàn cùng cực, thưởng thức qua phần nhiều ngày nhiều năm không gạo với không việc làm. Và hợp lý sự khốn thuộc đang bao phủ trong dân chúng, và phù hợp khắp nơi fan ta vẫn nghe yên cầu những sự chuyển đổi và một nền thống trị hữu hiệu để duy trì trật tự, ban mang lại dân bọn chúng một ngày mai, bảo đảm an toàn tài sản, cho công nghệ và dịch vụ thương mại có được sự bình an và sinh hoạt quan trọng cho cuộc sống còn của họ, nói nắm lại, trường đoản cú trong cái đói và nghèo khó giải bay một dân tộc đang cảm giác suy vong."

Sợ Pháp lần chần không chịu đựng chiếm, Bao-ti-xi-ta còn rước miếng mồi kinh tế béo bở của xứ Bắc Kỳ ra để khởi động lòng tham của thực dân Pháp:

"Và tất nhiên, xứ sở chẳng thiếu thốn tài nguyên, khu đất đai nhưng mà tôi dám quyết rằng hoàn toàn có thể sánh với thổ nhưỡng của nước Pháp, ít ra là đối với Algérie, chất chứa đựng nhiều của cải đủ để triển khai nên gia tài cho một quốc gia. Đất này thuận lợi cho số đông vụ trồng trọt từng mùa thay biến đổi nhau. Hầu hết cuộc thí điểm trồng nho với gieo lúa mì cho biết những kỳ vọng dĩ nhiên chắn. Tôi từng thấy lúa mì mọc vào đất, cây trông đẹp, bông đầy và phệ hạt. Tôi chưa nói về ở đây phần đông tài nguyên khoáng chất, tín đồ ta bảo là bao la, cùng tôi xin được phép bảo rằng dân của xứ này đã chết đói bên trên một cái giường đầy vàng".

Trương lại còn cố vấn cụ thể cho thực dân Pháp phương bí quyết bá đạo, dẫu vậy hữu hiệu, nhằm kết nạp những thành phần bất mãn với chủ yếu quyền vn hầu chế tạo nội chiến khiến cho dân chúng chán chiến tranh để rồi bọn họ mơ tưởng một cuộc sống thường ngày "bình yên" như xứ bảo lãnh Nam-kỳ:

"Tôi tìm ra sự phân tích và lý giải theo đó, các tác động của lòng tham lam và táo bị cắn dở bạo dễ dãi thu dụng thứ đảng, thu nhận thành đoàn với cổ võ chiến tranh phe phái v.v... Và do đó dân bọn chúng khát khao một cuộc sống thường ngày lành dũng mạnh hơn là luôn luôn đề xuất thất vọng, cùng với hy vọng sau cuối tìm thấy sự che chở để ngoài sự đói khát. Hơn thế, ko thể không có một tầm nhìn ham muốn, một thỉnh thoảng họ đã so sánh thân phận của mình với cuộc sống thường ngày của những người dân dân Nam-kỳ".

Cũng vào thư nầy, họ Trương còn báo cáo lại mang lại quan chức Pháp một cuộc đối đáp giữa Trương với những quan lại triều đình Việt Nam. Trong cuộc đối đáp đó, Trương vẫn đứng hẳn về phía thực dân để chỉ trích với hăm dọa hầu thuyết phục những viên chức triều đình:

- "Làm nắm nào cư xử so với người Pháp để khả dĩ thu hoạch thắng lợi hoàn toàn?" fan ta lại hỏi tôi như vậy.

- "Thưa quý vị, tôi đáp, tất cả quý vị đều cần thấy rằng nếu như nhà nỗ lực quyền Pháp có ý lấn chiếm xứ này, bọn họ đã có thể làm vấn đề ấy từ bỏ lâu, một cách dễ dãi không rất cần được bàn biện hộ gì cả. Khách hàng phải hiểu rằng quí vị là những kẻ yếu, thật sự quá yếu, đề nghị sự trợ giúp của một ai đó nhằm gượng dậy. Và xuất sắc hơn, chi bởi quí vị chỉ nên tin yêu vào phần đa bạn liên minh tiếng tăm của quí vị và phải phụ thuộc họ một bí quyết thành thật để đứng lên, nhưng đề nghị thẳng thắn, cần không hậu ý, đề xuất không mưu tính kín đáo đáo, dang cả hai tay ra với họ, chứ không cần phải một chiếc chìa ra còn bàn tay cơ thì giữ lại. Bằng ngược lại, mệt nhọc trí vị những đắn đo của quí vị, nước Pháp buộc lòng buộc phải ngưng bảo hộ và bất chấp quý vị với số phận.

Nói rõ hơn, đấy là hình ảnh tương tợ tôi dùng để ví: nếu một bàn tay quí vị tựa vào cánh tay của một người, còn bàn tay tê quí vị dùng để cù họ, tức nhiên cánh tay của tín đồ đó từ nó nên tuột ra; quí vị đã phải mừng đón một mức độ phản rượu cồn nào đó, quí vị đang rơi xuống khôn xiết thấp và phần lớn mãi mãi không tồn tại cơ gượng gập dậy được nữa.

Đó là mọi nét rất nổi bật hơn cả trong số cuộc đàm thoại, nhưng tất cả những lần trò chuyện, cụ thể tôi rút ra được rằng, nói chung những quan lại, tốt nhất là những người dân có thành kiến, chúng ta không đòi hỏi gì rộng là ao ước theo những tư tưởng mới. Mặc dù vậy các truyền thống cuội nguồn vẫn còn ngự trị bạo dạn mẽ, với họ không tự tin phô bày những tư tưởng bắt đầu vì nó mất duyên cớ chính đại quang minh đang vây bọc quanh những truyền thống đó. Tổng quát, toàn bộ đều tin chắc rằng không thể kháng lại fan Pháp và nếu nước Pháp ước ao lấy xứ này, có thể làm nhưng không phải mất nhiều khó khăn và tốn kém."

*

*

*

*

1. “Trương Vĩnh Ký, Nỗi Oan nắm Kỷ” - Mục Đích phía Đến chưa hẳn Là Hòa Hợp dân tộc - http://vietnamngayve.blogspot.com/2017/01/truong-vinh-ky-noi-oan-ky-muc-ich-huong.html

2. "Vài Tài Liệu bắt đầu Về Petrus Key (Trương Vĩnh Ký)" (1837-1898) - Vũ Ngự Chiêu

http://hopluu.net/a183/vai-tai-lieu-moi-ve-petrus-key-truong-vinh-ky-1837-1898

3. Pétrus ký kết - Nỗi Oan béo Cỡ Nào? (FB Chiến tranh việt nam tư liệu với sự thật)

http://tuyetdenbatngo.com/index.php?content=showemail&id=2005

4. Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất Hợi (1876) - Nhật ký kết Trương Vĩnh ký - https://vanhoanghean.com.vn/...

5. Trương Vĩnh ký và chuyến du ngoạn Bắc-kỳ năm Ất-hợi (1876) qua con mắt một nhà nghiên cứu và phân tích nước không tính (Patrick James Honey - è cổ Hải Yến dịch)