Tôn thất hiệp

     

Đạo Phật có tác động vô thuộc to mập trong quá trình mở cõi ở trong nhà Nguyễn sinh hoạt phương Nam. Giới tinh hoa lãnh đạo của phái mạnh Hà từ vua đến quan phần nhiều đều mộ phật giáo và có một số còn xuống tóc tu Phật thật sự. Điển hình trong các số ấy là hoàng tử Tôn Thất Hiệp, một vua liễu đạo rất lừng danh thời các chúa Nguyễn. Mặc dù mất sớm nhưng các giai thoại về ông vẫn lưu giữ truyền như một tờ gương về lòng trung nghĩa thánh thiện hiếm có.

Bạn đang xem: Tôn thất hiệp

Trí dũng song toàn, nguyên soái tía quân

Tôn Thất Hiệp (chữ Hán: 尊室協, 1653-1675), tên thật là Nguyễn Phúc Thuần giỏi Nguyễn Phúc Chiểu, sau bởi vì kỵ húy cần đổi là Hiệp, nên gọi là Tôn Thất Hiệp. Ông là con của chúa thánh thiện Nguyễn Phúc Tần, là nguyên suý trong trận đánh nhau với quân Trịnh vào năm 1673. Sau khi tự do lập lại, ông đi tu và thay đổi trụ trì miếu Minh Thiện thuộc dinh Thái Khang, Đàng Trong.

Vào thời hiền đức vương Nguyễn Phúc Tần, trong lúc Đàng trong vẫn vẫn trong quá trình xây dựng tổ quốc thì ngơi nghỉ Đàng Ngoài các chúa Trịnh sẽ bình định chấm dứt lãnh thổ và gửi hướng chú ý của họ vào phương Nam. Đoàn quân hùng mạnh của chúa Trịnh sau thời điểm diệt công ty Mạc (năm 1667) ngay lập tức quay thanh lịch viễn chinh Đàng Trong.

Năm Canh Tý 1672, chúa Trịnh Tạc cử nhỏ là Trịnh Căn làm cho Nguyên soái làm chủ thủy quân cùng tướng quân Lê Thời Hiến (hay Lê Hiến) làm Thống suất bộ binh, mang 10 vạn đại quân vào tiến công chúa Nguyễn. Ngoại trừ ra, chúa Trịnh Tạc còn hộ giá vua Lê Gia Tông lúc ấy mới 12 tuổi, theo sau tiếp ứng. Cuộc hành quân này chúa Trịnh đã dốc đa số lực lượng toàn quốc tiến công nhị mặt thủy bộ, còn rước theo cả hoàng đế ngự giá bán thân chinh, quả tình là hy vọng một phen ra mức độ thống nhất non sông vậy.

*
Cuộc hành quân này chúa Trịnh vẫn dốc phần nhiều lực lượng cả nước tiến công nhị mặt thủy bộ, còn mang theo cả hoàng đế ngự giá chỉ thân chinh, quả thật là mong một phen ra mức độ thống nhất non sông vậy. (Wikipedia)

Khi tin cung cấp báo từ Nam bố Chính báo về, triều đình phái mạnh Hà rúng động. Vày phía chúa Nguyễn năm 1666 vừa mất đi viên đại tướng có tài năng Nguyễn Hữu Tiến, tuyệt nhất thời còn không biết chọn ai vào vị trí thống soái để phòng quân Trịnh xâm lăng. Tuy vẫn còn Nguyễn Hữu Dật cũng là một tướng tài thuộc thời, nhưng vào thời điểm năm 1650 sau vụ án bị vu oan “thông đồng cùng với giặc”, bị bắt giam rồi phục chức thì ông không thể được chúa tin cần sử dụng nữa. Nên lúc chúa nhân từ họp triều thần chọn Nguyên soái để lãnh đạo quân team thì các tướng đồng lòng ý kiến đề nghị Tôn Thất Hiệp. Họ cho rằng tuy ông còn trẻ, chưa đầy 20 tuổi, chưa từng ra trận lần nào, nhưng là người dân có trí dũng, xứng danh giao nhiệm vụ ấy. Ông có lẽ là dũng tướng đơn lẻ còn lại của chúa Nguyễn lúc này. Vì vậy chúa nhân từ liền chấp thuận, đôi khi cử thêm Vệ úy Mai Phúc Lãnh và ký kết lục Võ Phi thừa theo giúp câu hỏi cho con.

Sử chép:

“Thuần làm cho Chưởng cơ. Thuần vốn có tài năng mưu lược, chư tướng hầu hết sợ và phục. Năm Nhâm Tý (1672, Lê Dương Đức năm đầu) mùa hạ, chúa Trịnh đem quân 180.000 người vào lấn cướp. Cha chính trấn thủ Nguyễn Triều Tín đem vấn đề ấy tâu lên. Chúa bảo chư tướng rằng: "Đánh giặc tất nên tìm Nguyên súy, ni ai làm cho được ?" Mọi tín đồ đều nói: "Hoàng tử thiết bị 4 hùng lược rộng người rất có thể làm Nguyên súy được". Chúa lấy làm cho phải lắm bèn mang đến làm nguyên súy. Bấy giờ Thuần mới đôi mươi tuổi. Mùa thu tháng 7, Thuần ra quân. Đến phủ Đồng Thăng nằm trong Quảng Bình, Thuần sai phân tách quân gặm trại đóng giữ. Số đông Nguyễn Hữu Dật gần như chịu ngày tiết chế. Hiệu lệnh của Thuần thật nghiêm minh. Chư tướng nói cùng nhau rằng: ‘Thực là tướng tá tài!" (Đại nam giới liệt truyện)

*
Họ nhận định rằng tuy Tôn Thất Hiệp còn trẻ, chưa đầy 20 tuổi, trước đó chưa từng ra trận lần nào, nhưng lại là người có trí dũng, xứng đáng giao trọng trách ấy. (Wikipedia)

Chiến đấu anh dũng, đẩy lùi địch quân

Phen này chúa Trịnh dốc quân cả nước đổ vào tấn công với một quyết tâm chưa từng có trong veo 6 trận đánh trước trên đây giữa hai bên. Chính vì như vậy mà chiến cuộc vô cùng tàn khốc và căng thẳng, độc nhất là với một vị nguyên soái vừa 20 tuổi như Tôn Thất Hiệp. Vắt trận trống mái chửa phân, chiến lũy nam bắc chống đối.

Xem thêm: Các Loại Hình Hội Họp Là Gì ? Cách Tổ Chức Hội Thảo, Hội Nghị Chuyên Nghiệp

“Tháng 8, quân Trịnh xâm chiếm sông Gianh, đóng góp đồn từ chủ yếu Thủy mang đến đầu núi, đắp lũy lâu năm từ Phú Xá mang lại Trấn Ninh suốt ra bờ biển. Lại dàn mặt hàng nghìn chiến thuyền ở cửa biển cả Linh Giang, cụ rất dữ dội. Thuần sai đắp pháo đài ở lũy Trấn Ninh, tuyển mộ thổ binh chia ra đóng giữ những con đường yếu sợ hãi ở đầu nguồn để phòng bị.” (Đại nam liệt truyện)

Chiến sự nguy cấp, nguyên suý trẻ quyết chiến ko lùi:

“Tháng 11, tướng mạo Trịnh là Lê Hiến tiến cạnh bên đến lũy Trấn Ninh, Thuần đóng góp quân làm việc Cừ Hà. Chư tướng phân tách đóng nghỉ ngơi đồn Sa Trủy, và cửa biển khơi Nhật Lệ để gia công thanh vắt cứu ứng cho nhau. Quân Trịnh tiến đánh, không được. Chúa Trịnh Tạc triệu tướng tá đến quở trách nghiêm khắc. Lê Hiến lại đốc quân đến liền kề dưới lũy, bao phủ hào phá lũy hết sức đánh gấp, vào một ngày lũy Trấn Ninh suýt bị vỡ mang đến mấy lần. Tướng duy trì lũy ấy là Trương Phước Cương mong bỏ Trấn Ninh lui về đồn Mội Nại. Thuần bảo rằng: "Quân ta lui một chút, giặc tất quá cơ đuổi đánh bọn chúng tống chế được nữa. đề nghị gắng sức gắng giữ, cố gắng nào ta cũng cho cứu. Bèn sai người ruổi con ngữa đến lũy Sa Phụ sai bảo cho Nguyễn Hữu Dật cứu giúp Trấn Ninh. Còn bản thân thì dời quân mang đến giữ Sa Phụ.” (Đại nam liệt truyện)

Dùng mưu khuấy tan giặc, nghi binh đứng vững trận tuyến:

“Trịnh lại không nên tướng là chiến thắng (không ghi nhớ họ) đem 30 chiếc phi thuyền từ cửa biển cả vào giữ bến sông để cắt đường cứu viện mang lại Trấn Ninh. Thuần lập tức sai cai cơ Kiên Lễ (không lưu giữ họ) đã đêm cho thẳng đồn Sa Trủy, đặt súng khủng lên pháo đài, rình thuyền quân của Thắng đi qua thì bắn. Lại sai tham tướng mạo Tài Lễ (không nhớ họ) đem chiến thuyền ra cửa ngõ biển, tiến công kẹp lại. Quân chiến thắng quả bị quân Kiên Lễ đánh bại, quân cầm cố Trấn Ninh vày đấy lại được vững mạnh. Quân Trịnh đánh các lần không phá được.

*
Trịnh lại không đúng tướng là thắng (không nhớ họ) đem 30 chiếc con thuyền từ cửa biển khơi vào duy trì bến sông để giảm đường cứu vớt viện mang đến Trấn Ninh. (Shutterstock)

Tháng 12, Lê Hiến lại chấn chỉnh quân đòi tiến công Trấn Ninh, Thuần không đúng Cai cơ chiến thắng Lâm (không nhớ họ) đem hơn 60 thớt voi từ bãi tắm biển Trường Sa, vòng xung quanh đi ra, vào lũy Sa Phụ. Lại không đúng thủy quân tập bơi thuyền như bay ra khơi, vị trí đối ngạn cửa đại dương Di Luân; nước triều lên thì đi, nước triều xuống thì về để triển khai nghi binh. Lê Hiến mấy ngày liền tiến công lũy không hạ được, lại nghe nói chúa Trịnh Tạc cho sông Gianh, bị cảm gió độc, bé nặng bắt buộc quay về, Lê Hiến càng sợ, bèn rút quân chạy. Thuần mang quân đuổi theo mang đến núi Lê Đệ, rồi về. Từ đó Nam Bắc thôi việc binh đao không hành động nữa.”(Đại phái nam liệt truyện)

Lòng nhân nổi tiếng, gan dạ không màng nữ sắc

Tuy là một trong vị tướng tá quân nổi tiếng, chiến đấu anh dũng và lập công to dẫu vậy Tôn Thất Hiệp lại được nhân dân với quân nhóm kính trọng nhiều phần là do lòng nhân từ và đạo đức hùng vĩ của mình. Sau thời điểm chiến thắng, những hành động của vị nguyên suý tuổi đôi mươi đã trở thành giai thoại.

Nhân tự tha ko giết, mở lũ tế trận vong:

“Trận này chúa Trịnh dốc quân toàn nước vào xâm lược, tình thay rất nguy cấp. Thuần new 20 tuổi, vâng mệnh vắt quân, đều đặn đúng khớp. Chư tướng phục tùng đến nên hoàn toàn có thể lấy ít thắng nhiều, khỏi hoạn nạn, yên không tính biên, công trạng rất lớn. Sau khi quân địch rút lui, phàm đầy đủ quân quân nhân Bắc Hà bị bắt, Thuần phần đa sai cấp tiền gạo, quần, áo, tha cho về, không giết thịt một người nào. Lại để một lễ đàn ở vào thành Trấn Ninh tế tướng tá sĩ trận vong, cũng để một lũ ở quanh đó thành tế tướng mạo sĩ quân Bắc chết trận.” (Đại phái nam liệt truyện)

Công cao càng khiêm tốn, chẳng màng lợi mang đến thân:

“Thuần dẫn quân về cho Thạch Xá, lấy tin chiến hạ trận báo lên. Chúa mừng quá, nói rằng: "Con ta mấy lần bóp họng giặc Bắc, trường đoản cú nay trong tương lai họ Trịnh không dám dòm trực tiếp vào nam giới triều ta nữa". Chúa bèn không đúng quan lấy vàng, bạc, tiền, lụa, hậu thưởng tướng mạo sĩ và ban yến yên ủi chư quân. Năm Quý Sửu (1673), mùa xuân, Thuần lấy quân khải hoàn, đến tủ Cẩm Phước vào yết kiến. Chúa hài lòng lắm, thưởng cho 100 lạng ta vàng, 1000 lạng ta bạc, 50 tấm gấm. Thuần lắc đầu và tâu rằng: "Đấy là oai vệ của chúa thượng và sức của chư tướng, chứ tôi tài năng năng gì". Chúa nói rằng: "Có công lớn đề nghị nhận thưởng to, sao lại từ bỏ chối?" Thuần bèn lạy tạ.” (Đại phái nam liệt truyện)

*
Thuần dẫn quân về cho Thạch Xá, lấy tin thắng trận báo lên. Chúa mừng quá, nói rằng: "Con ta mấy lần bóp họng giặc Bắc, từ nay sau đây họ Trịnh không dám dòm thẳng vào nam giới triều ta nữa". (Hinhanhlichsu.org)

Đạo đức hoàn hảo thay, trọng điểm chẳng màng con gái sắc:

“Trước kia, Thuần vâng mệnh ra quân, dưới trướng thường được sử dụng giáp sĩ hầu ngơi nghỉ tả hữu, cóngười Quảng Bình là nhảy Nghĩa (không ghi nhớ họ) có một con gái tuyệt đẹp lấy tiến lên.Thuần nói: "Sắc đẹp thì đức kém, dùng gì vưu vật dụng ấy". Phủ nhận không nhận, nhưng lại lạithương tình bên nghèo ban mang lại 10 quan lại tiền. Ai nghe chuyện này cũng phục là tín đồ cóđức lượng.” (Đại phái nam liệt truyện)

Từ bỏ vinh hoa, dốc lòng mong đạo

Sau khi thành công quân Trịnh, trải qua một cuộc chiến khốc liệt càng cho thấy rõ sự vô thường của sinh mệnh, khiến cho tâm cầu đạo ngày càng khỏe mạnh nơi ông vua trẻ tuổi nhân từ này. Ông cố chí từ vứt tất cả, quyết vai trung phong tu Phật nhằm giải thoát ra khỏi trần gian.

“Quận Hiệp Nguyễn Phước Chiểu, tự sau trận chiến tranh năm Nhâm Tý (1672) kéo quân về nam giới (Phú Xuân), trong lòng mộ đạo Phật, đi du ngoạn không sót một danh lam chiến hạ cảnh nào. Quận Hiệp dựng một tòa am bé dại tại xã khách Quán, ở một mình ăn chay, thường đốt hương, tụng gớm niệm Phật.” (trích Sách lịch triều tạp kỷ của Ngô Cao Lãng)

“Theo tài liệu của chùa Minh Thiện làm việc núi cây bút Sơn, làng mạc Thanh Tuyền, phía Tây dinh Thái Khang (sau miếu dời về sống xã Diên Lạc, thị trấn Diên Khánh, tỉnh giấc Khánh Hòa) thì thiết yếu Tôn Thất Hiệp, là Tổ khai sơn chùa Minh Thiện và lúc ấy ông có pháp danh là Giác sanh Thiền Hòa Tử.”

*
chính Tôn Thất Hiệp là Tổ khai sơn miếu Minh Thiện, khi đó ông có pháp danh là Giác sanh Thiền Hòa Tử. (Internet)

Có lẽ nghiệp lực và nhân duyên chỗ trần thế đối với ông cũng ko nhiều, nên mới năm 22 tuổi, vị thiền sư đáng kính ấy vẫn viên tịch.

“Năm Ất Mão (1675 ) mùa hạ, bắt buộc bệnh đậu mùa chết, mới 23 tuổi. Chúa cực kỳ thương, nói: ‘Con ta vị nước dẹp nạn, bao gồm công to với xã tắc, sao trời gấp cướp bé ta thế!’ tặng kèm phong là Minh Nghĩa Tuyên Đức Công Thần Khai che Phục Quốc Thượng tướng mạo Quân Cẩm Y Vệ Đô Đốc đậy Chưởng tủ Sự thiếu thốn úy Hiệp Quận Công, thụy Toàn Tiết. Lập đền rồng thờ làm việc xã Vân Thê.” (Đại nam liệt truyện)

Lời bàn:

Ngài đến cõi thế gian ô trọc này, ngừng việc rồi gấp vã tách đi, để lại niềm nuối tiếc thương vô hạn mang lại vua cha, niềm quý quí của dân chúng và sự bái phục của tía quân. Mặc dù ngắn ngủi nhưng mà hành trạng của Ngài, lòng hiền đức và đạo đức vẫn làm xúc động fan đời cho tới nay. Thế mới biết không hẳn là sống lâu hay mất sớm, cơ mà sống ra sao mới là quan trọng đặc biệt vậy.