Thời lê

     
*
e-mail | quan tài thư góp ý | tương tác | Sơ vật web giờ Việt English Français 日本語 中文 한국어 Русский
*

Bạn đang xem: Thời lê

*

*

| tin tức - Sự khiếu nại | việt nam - Đất nước con fan | Điểm đến | Dịch vụ du lịch | Thông tin cần thiết

Xem thêm: Tour Hà Nội Phú Quốc 4 Ngày 3 Đêm Giá Rẻ, Tour Đi Phú Quốc Từ Hà Nội 4 Ngày 3 Đêm Giá Rẻ

khái quát chungTổng quanLịch sửDân cưTôn giáo cùng tín ngưỡngVăn hóaPhong tục tập quánNgôn ngữ văn họcLễ hội và trò chơi dân gianNghệ thuật biểu diễnTrang phụcKiến trúc, mỹ thuậtMón ăn, hoa, tráiChợĐơn vị hành chủ yếu
An GiangBà Rịa - Vũng TàuBắc GiangBắc KạnBạc LiêuBắc NinhBến TreBình ĐịnhBình DươngBình PhướcBình ThuậnCà MauCần ThơCao BằngĐà NẵngĐắk LắkĐắk NôngĐiện BiênĐồng NaiĐồng ThápGia LaiHà GiangHà NamHà NộiHà TĩnhHải DươngHải PhòngHậu GiangTp hồ Chí MinhHòa BìnhHưng YênKhánh HoàKiên GiangKon TumLai ChâuLâm ĐồngLạng SơnLào CaiLong AnNam ĐịnhNghệ AnNinh BìnhNinh ThuậnPhú ThọPhú YênQuảng BìnhQuảng NamQuảng NgãiQuảng NinhQuảng TrịSóc TrăngSơn LaTây NinhThái BìnhThái NguyênThanh HoáThừa Thiên- HuếTiền GiangTrà VinhTuyên QuangVĩnh LongVĩnh PhúcYên Bái
tổng quan chungLịch sửGiai đoạn hòa bình
Thời Lê Sơ
Thời Lê Sơ trị vì đất nước ta trong khoảng 100 năm (1428-1527), trải qua 10 đời vua, bao gồm:- Lê Thái Tổ (1428-1433)- Lê Thái Tông (1434-1442)- Lê Nhân Tông (1443-1459)- Lê Thánh Tông (1460-1497)- Lê Hiến Tông (1497-1504) - Lê Túc Tông (1504)- Lê Uy Mục (1505-1509)- Lê Tương Dực (1510-1516)- Lê Chiêu Tông (1516-1522)- Lê Cung Hoàng (1522-1527)

♦ Lê Thái Tổ (1428-1433):

*

Niên hiệu: Thuận Thiên.Ông tổ dựng nghiệp đầu tiên của chúng ta Lê làm việc Lam sơn -Thanh Hoá là Lê Hối. Vốn là 1 trong những người chất phác, hiền khô hậu, ít nói nhưng cố kỉnh lại là tín đồ hiểu biết nâng cao “có thể đoán biết vụ việc từ cơ hội còn không hình thành”. Người cha sinh ra Lê Lợi huý là Khoáng, là người có chí khí với hào hiệp, hay nuôi chăm sóc tân khách, thương yêu dân chúng, chu cấp bạn nghèo, giúp fan hoạn nạn cạnh tranh khăn, vì vậy cả vùng số đông kính phục cụ.Lê Lợi sinh ngày 6 mon 8 năm Ất Sửu (10 tháng 9 năm 1385) là đàn ông thứ 3 cùng cũng là nhỏ út trong nhà. Ngay từ lúc còn rất trẻ. Lê Lợi sẽ tỏ ra là bạn thông minh dũng lược, đức độ rộng người.Mùa xuân năm Mậu Tuất (1418), Lê Lợi cùng với đông đảo người bè bạn chính thức dựng cờ khởi nghĩa làm việc Lam tô xưng là Bình Ðịnh Vương, truyền hịch đi khắp nước kêu gọi nhân dân đồng lòng đứng dưới cờ khởi nghĩa tiến công giặc cứu nước cùng với lực lượng lúc đầu không vượt 2000 người, “cơm ăn thì sớm tối không được nhị bữa, áo mặc thì đông hè chỉ có một manh, vũ khí thì thật tay không”, phải đối địch với cùng 1 quân địch phần đông có trang bị không hề thiếu của giặc, nghĩa quân nhiều lần bị vây khốn có lúc lương cạn mặt hàng tuần Lê Lợi buộc phải cho giết thịt cả voi chiến cùng ngựa của bản thân để nuôi quân. Bởi lối tiến công “Lấy ít địch nhiều, cả vây thành với diệt viện bởi những thành công quyết định ở bỏ ra Lăng-Xương Giang, buộc phải Trạm tàn phá hàng chục vạn viện binh hỗ trợ giặc, sau cuối quân nhóm Lam Sơn đang buộc giặc Minh trong số thành Ðông Quan, Tây Ðô, Cổ Lộng, Chí Linh phải đầu hàng”.Ngày 10 tháng chạp năm Ðinh mùi hương (1427), tại một vị trí ở ngay sát thành Ðông Quan, vương Thông - Viên tướng lãnh đạo đội quân xâm chiếm Minh đã cần tuyên thệ: xin rút không còn quân về nước.Ngày 29 tháng 12 năm đó, bại binh đó ban đầu rút, đến ngày mùng 3 tháng một năm Mậu Thân (1428) số đông bóng dáng ở đầu cuối của quân Minh đã biết thành quét khỏi bờ cõi.Thế là sau nhị mươi năm sống bên dưới ách đô hộ nước ngoài bang, đất nước lại dành riêng độc lập.Do mức độ ép ở trong phòng Minh và cũng là sách lược mềm dẻo của lãnh tụ Lam Sơn, trên danh nghĩa Lê Lợi, vẫn đề nghị xin mong phong cho nhỏ cháu họ trằn là trần Cảo có tác dụng vua. Cơ mà năm Mậu Thân (1428), nai lưng Cảo tự cho mình không có công gì trong cuộc giải phóng đất nước mà lại giữ ngôi vua vẫn thường áy náy không yên, bèn cưỡi thuyền ra biển, chạy vào châu Ngọc Ma (Thanh Hoá). Quân của Lê Lợi đuổi kịp dẫn trở về, mang đến uống dung dịch độc chết, triều đình nhà Lê sai làm tang lễ siêu hậu theo nghi lễ một ông vua: Ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân (1428) Lê Lợi đồng ý lên ngôi vua tại năng lượng điện Kính Thiên, thành Ðông Ðô (tức Hà nội), xưng là “Thuận thiên quá vận Duệ văn Anh Vũ đại vương”, đặt tên nước là Ðại Việt, đổi niên hiệu, đặc xá thiên hạ, ban bài xích cáo Bình Ngô. Khi đó ông sẽ 43 tuổi. Ðây là sự bắt đầu một thời kỳ độc lập, lâu hơn nhất trong lịch sử hào hùng nước ta, để không khiến sự stress với bên Minh. Lê Lợi không xưng Ðế cơ mà chỉ tự xưng Vương.Mặc cho dù chỉ làm việc ngôi ngắn ngủi được tất cả 6 năm mà lại những việc làm của ông hoàng này có ý nghĩa đặt nền móng bền vững và kiên cố cho cả một triều đại cùng nền chủ quyền phồn vinh của nước nhà Ðại Việt. Việc làm đầu tiên của Lê Thái Tổ là bàn định nguyên tắc lệnh. Nhà vua ra lệnh cho các quan: tứ Không, tư Ðồ, tứ Mã, thiếu uý, Hành hiển bàn định mức sử dụng lệnh trị quân dân. Nhờ cố gắng đó, 2 năm sau (1430) Lê Thái Tổ vẫn cho ban hành những điều luật trước tiên của triều đại mình.Từ những đơn vị hành bao gồm theo chế độ quận huyện ở trong nhà Minh, nhà Lê lại chia đơn vị chức năng hành chính nước ta thành 5 đạo, đặt những chức vệ quân, tổng quản, hành khiển... Nghỉ ngơi xã để xã quan. Cỗ máy hành chủ yếu này sẽ ngày càng được hoàn hảo vào các đời vua sau, nó đích thực giúp việc làm chủ và điều hành quản lý đất nước.Một nước nhà sống hầu hết bằng nông nghiệp, câu hỏi phục hồi phát triển nông nghiệp cũng rất được Lê Thái Tổ đặc trưng quan tâm, ngay từ thời điểm năm đầu lên ngôi, ông đã mang đến kiểm kê hộ khẩu, làm cho sổ điền, sổ hộ, đặt đại lý để tiến hành cơ chế quân điền.Ðể tuyển chọn chọn nhân kiệt và củng cố bộ máy cai trị, bên Lê không chỉ cân nhắc việc cầu hiền bằng phương pháp tiến cử mà lại còn đặt ra các khoa thi. Bên dưới thời Lê Thái Tổ đã bước đầu mở những khoa thi để lựa chọn những nhân tài. Vua Lê Thái Tổ còn đặc biệt quan tâm đến việc bình định và củng nuốm miền biên cương phía Bắc và Tây Bắc. Nhà vua từng đích thân cố kỉnh quân tiến trực tiếp vào tận hang ổ một lực lượng kháng đối, để đất đó thành châu huyện với ghi vào bản đồ quốc gia.Về phương diện đối ngoại, Lê Thái Tổ nhiều lần cử những đoàn sứ bộ sang trung hoa để đặt mối bang giao thông thường với công ty Minh, khéo léo xử lý những sách nhiễu của nhà Minh về bài toán lập bé cháu bên Trần và vấn đề tù binh chiến tranh... Ngày 22 tháng 8 năm Quý Sửu (1433) nhà vua băng sinh hoạt Tẩm điện, hưởng thọ 49 tuổi. Vua Lê Thái Tổ có hai người nam nhi là Quận Ai Vương tư Tề là con của Trịnh Thần Phi và Hoàng thái tử Nguyên Long là đàn ông của Phạm Thị Ngọc Trần. Nhà vua truyền ngôi cho con thứ là thái tử Nguyên Long.Thái Tổ Phạm hoàng hậuBà bọn họ Phạm, huý là Ngọc Trần, bạn xã Quần Lại, huyện Lôi Dương. Thanh Hoá. Bà là một trong trong số những bà bà xã của Lê Lợi. Khi Lê Lợi new khởi nghĩa tiến công giặc Minh phải dịch rời luôn, không yên một địa điểm nào, bà lặn lội theo hầu, trải qua nhiều gian khổ. Bà hình thành Nguyên Long (vua Thái Tông sau này) vào ngày đông năm Quý Mão (1423), có nghĩa là vào năm vật dụng 6 của cuộc khởi nghĩa.♦ Lê Thái Tông(1434-1442):Niên hiệu:- Thiệu Bình (1434-1439);- Ðại Báo (1439-1442).Lê Thái Tông tên huý là Nguyên Long, sinh ngày 20 tháng 11 năm Quý Mão (1423), là con thứ hai của Lê Thái Tổ. đăng vương vua ngày 8 mon 9 năm Quý Sửu (1433), đem niên hiệu là Thiệu Bình. Lúc lên nơi ở vua bắt đầu 11 tuổi, mà lại không đề xuất Mẫu hậu bít rèm nghe việc mà trường đoản cú mình quản lý tất cả công việc triều đình. Các nhà viết sử ai cũng nhận xét “vua tứ chất sáng suốt tinh khôn; khi cố kỉnh quyền chính: trong chống ngừa kẻ cường thần, xung quanh dẹp yên những manh động. Trọng đạo, ăn nhập Nho, để khoa thi chọn kẻ sĩ, chế lễ nhạc, rõ thiết yếu hình; văn vật tỏa nắng rực rỡ đủ cả, xứng đáng khen là vua hiền”. Chính dưới thời vua Thái Tông, vào thời điểm năm Thiệu Bình lắp thêm 5, tổ chức thi hương ở những đạo và năm sau tổ chức triển khai thi hội tại ghê đô. Trường đoản cú đó mở đầu ra lệ cứ cha năm một lượt thi làm cho lệ thường. Cũng thiết yếu dưới triều vua này, vào khoảng thời gian Nhâm Tuất (1442) ban đầu ra lệnh dựng bia ghi tên những tiến sĩ.Một trong số những sự kiện buồn nhất dưới triều Lê là chiếc chết bất thần của vua Thái Tông với kéo theo nó là vụ án oan trái giáng xuống phố nguyễn trãi và gia đình ông vào tháng 8 năm Nhâm Tuất (1442) mà tín đồ đời vẫn hotline là vụ án Lệ đưa ra Viên (vụ án vườn cửa vải).Ngày 27 mon 7 năm Nhâm Tuất (1442) vua đi tuần làm việc miền đông để mắt quan làm việc thành Chế Linh, đường nguyễn trãi đón vua ngự ở chùa Côn Sơn, chỗ ở của Nguyễn Trãi. Ngày 4 mon 8 vua về đến Lệ bỏ ra Viên thuộc thị xã Gia Ðịnh (nay thuộc thị xã Gia Lương, Bắc Ninh). Thuộc đi cùng với vua tất cả Nguyễn Thị Lộ, một bạn thiếp của nguyễn trãi khi ấy đã vào tuổi 40 được vua Thái Tông yêu quý vì sắc đẹp đẹp, văn hoa hay, luôn luôn được vào lân cận vua. Khi trở về đến Lệ bỏ ra Viên, vua thức suốt đêm với Nguyễn Thị Lộ rồi băng hà, lúc này ông mới 20 tuổi. Các quan bí mật đưa tử thi vua về, ngày 6 tháng 8 mới đến kinh sư, nửa tối vào đến cung new phát tang. Triều đình đã quy đến Nguyễn Thị Lộ tội thịt vua. Ngày 12 tháng 8 năm kia (1442), những đại thần thừa nhận di mệnh là Trịnh Khải, Nguyễn Xí, Lê Thụ cùng rất Lê Liệt, Lê trét tôn Hoàng tử Băng Cơ lên nối ngôi. Phố nguyễn trãi và gia đình bị án chu di tam tộc.Lê Thái Tông trị vì chưng trong 9 năm, để niên hiệu nhị lần: Thiệu Bình (1434-1439); Ðại Bảo (1440-1442).♦ Lê Nhân Tông(1443-1459):

*

Niên Hiệu:- Ðại Hoà (1443-1453);- Diên Ninh (1454-1459).Khi vua Lê Thái Tông mặc dù mới có trăng tròn tuổi, tuy thế khi mất đi sẽ kịp để lại tứ người con trai do bốn bà vợ sinh ra: Bà Chiêu Nghi chúng ta Dương sinh ra Lê Ðức hầu Nghi Dân: Bà Thần Phị bọn họ Nguyễn có mặt hoàng tử Băng Cơ (sau này là vua Nhân Tông) bà Tiệp Dư chúng ta Ngô sinh ra tư Thành (sau là vua Thánh Tông) cùng một bà vợ khác sinh ra Cung vương khắc Xương.Như vậy vua Lê Nhân Tông cũng chưa hẳn là con trưởng của vua Thái Tông. Ông Huý là Bang Cơ là nam nhi thứ 3 của Thái Tông... Bà mẹ là Tuyên từ bỏ Hoàng Thái Hậu họ Nguyễn (sau này new phong), huý anh là Anh, tín đồ làng bố Vệ huyện Ðông tô (Thanh Hoá). Bang Cơ sinh ngày 9 mon 6 năm Tân Dậu (1441) đến ngày 16 mon 11 năm Tân Dậu (1941) được lập có tác dụng Hoàng thái tử, với ngày 12 mon 8 năm Nhâm Tuất (1442) được đăng vương vua đổi niên hiệu là Ðại Hoà. Lúc lên ngôi vua bắt đầu lên 2 tuổi, Thái hậu nên buông rèm nghe bao gồm sự, trợ thời quyết đoán bài toán nước. May vắt Thái Hậu là fan tận trung khu bảo hộ, lòng tin đại thần, theo sử dụng phép sẵn có trong tầm hơn 10 năm góp ấu chúa, trong nước bình yên. Mon 11 năm Quý Dậu (1453), vua lên 12 tuổi hoàn toàn có thể tự coi được bao gồm sự. Thái hậu trả lại quyền chủ yếu cho vua rồi lui về sinh sống cung riêng. Khi tự bản thân ra cho bao gồm sự, vua đổi niên hiệu là Diên Ninh, đặc xá cho thiên hạ. Người đời bấy giờ không còn lời mệnh danh đức độ và kĩ năng của vua và Thái Hậu.Khi Chiêm Thành hai lần lấn giật Hoá Châu thì không đúng tướng đem quân đi đánh, giết được vua Chiêm là bí Cai, nước bự sợ uy, nước nhỏ dại mến đức. Phàm chính sự đều noi theo phép cũ, đều có phép sẵn, sai đình thần họp bàn toàn bộ rồi new thi hành; vì vậy chính trị hay giáo hoá tốt, mọi ra bốn biển cả trăm họ các mến đức, đời được thái bình.Chính bên dưới thời vua Nhân Tông năm Quý Hợi (1455), triều đình không đúng Phan Phù Tiên biên soạn Ðại Việt sử ký, viết tiếp quyển sử của thời è cổ từ trằn Thái Tông cho tới khi tín đồ Minh về nước.Nhưng mặc mặc dù là một ông vua sáng và nhân từ, nhưng vì chưng không tuân theo nguyên lý dòng đích yêu cầu mùa Ðông năm Kỷ Mão (1459), tỉnh lạng sơn Vương Nghi Dân (là anh vua Nhân Tông) vẫn đêm bắc thang vào tận vào cung cấm, vua cùng Tuyên trường đoản cú Hoàng thái hậu bị giết. Lúc đó vua new 19 tuổi, sinh sống ngôi được 17 năm. Ðặt niên hiệu nhị lần.Nghi Dân từ lập làm cho vua tuy thế chỉ 8 mon sau lại bị những đại thần là Nguyễn Xí, Ðinh Liệt xướng nghĩa giết đàn phản nghịch giáng Nghi Dân xuống tước đoạt hầu rồi search lập một người con khác của Thái Tông lên làm cho vua, sẽ là vua Lê Thánh Tông.♦ Lê Thánh Tông(1460-1497):Niên hiệu:- quang đãng Thuận (1460-1469);- Hồng Ðức (1470-1497).Lê Thánh Tông là một trong những ông vua làm việc ngôi lâu tuyệt nhất trong lịch sử dân tộc các ông vua việt nam (38 năm). Nhưng lại điều xứng đáng nhớ chưa phải vì ông ngơi nghỉ ngôi lâu, (Lê Hiển Tông làm việc ngôi-47 năm), mà vày những đóng góp của triều vua này vào đời sống hồ hết mặt của non sông Ðại Việt thời ấy.Lê Thánh Tông thương hiệu tự là bốn Thành, lại mang tên nữa Hạo, là đàn ông thứ bốn và cũng là nhỏ út của vua Thái Tông, sinh ngày 20 tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442). Người mẹ là Ngô Thị Ngọc Dao, con gái của Thái Bảo Ngô Tử, trong những công thần khai quốc ở trong nhà Lê, fan làng Ðông Bàng, thị xã Yên Ðịnh (Thanh Hoá).Sống giữa vùng dân gian từ nhỏ tuổi đến năm lên 4 tuổi, bà mẹ Nhân Tông buông rèm nghe bao gồm sự, new cho đón tứ Thành về phong làm Bình Nguyên Vương, cho ở trong nhà Phiến để mỗi ngày cùng vua Nhân Tông và những phiên vương vãi khác học hành tại toà tởm Diên.Khi Nghi Dân, con cả của vua Thái Tông trước kia bị biếm truất rồi âm mưu thoán chiếm rồi giết bà mẹ con Bang Cơ (vua Nhân Tông) đăng quang vua, lại phong tư Thành có tác dụng Gia vương vãi và vẫn chấp nhận cho ở đơn vị Tây ở trong nội điện. Khi Nghi Dân bị lật đổ, trong triều có fan bàn lập tư Thành có tác dụng vua cơ mà một viên quan là Lê Lăng can rằng: tư Thành còn có một tín đồ anh nữa là Cung Vương tương khắc Xương, không nên bỏ anh lập em, dẫm lại vết xe đổ Nghi Dân-Bang Cơ, triều thần cho đón Cung Vương, tuy nhiên ông này từ chối. Lúc ấy họ bắt đầu rước tư Thành lên ngôi, bấy giờ ông vừa tròn 18 tuổi.Trị vì non sông năm Hồng Ðức thiết bị 27 năm Bính Thìn (1496) vua bị mệt tuy nhiên tự xử lý các vấn đề quan trọng. Tháng giêng năm sau vua càng mệt mỏi nặng rồi mất.Lê Thánh Tông thọ 56 tuổi với là giữa những ông vua có nhiều vợ và nhiều con: 14 người nam nhi và 20 người con gái. Nhìn toàn cục cuộc đời ông vua này là 1 trong những cuộc đời hoạt động sôi nổi trên không ít lĩnh vực nhưng mà mặt nào thì cũng tỏ ra xuất sắc. Tín đồ đương thời từng thừa nhận xét: “Vua trường đoản cú trời cao siêu, anh minh quyết đoán, bao gồm hung tài lược, võ xuất sắc văn hay, mà thánh học siêu chăm, tay không cơ hội nào tránh quyển sách. Các sách khiếp sử, lịch toán, các việc thánh thần, cái gì rồi cũng tinh thông, Văn thơ thì hay hơn cả các quan văn học”. Nhờ đó mà dưới thời trị vày của ông vua này, quốc gia Ðại Việt dành được sự phạt triển bùng cháy về đều mặt.Lê Thánh Tông là fan tha thiết với tự do quốc gia. Ông đã từng có câu nói nổi tiếng: “Một thước núi, một tấc sông cũng của ta chắc rằng nào tự luôn tiện vứt loại bỏ đi được. Nếu fan nào dám mang một thước, một tấc khu đất của vua Thái Tổ để gia công mồi mang lại giặc thì người đó có khả năng sẽ bị trừng trị nặng”. Thiết yếu dưới thời Lê Thánh Tông, phiên bản đồ trước tiên của đất nước Ðại Việt đã có được hoàn thành.Bộ đồ vật nhà nước trung ương tập quyền dưới triều Lê Thánh Tông đang đi tới mức hoàn bị, từ tw xuống đến xã. Quyền lực của đại quý tộc bị hạn chế, núm vào đó là sự việc tham chính của thế hệ sĩ phu nho giáo được tuyển lựa bằng con đường thi cử.Về lập pháp, đó cũng là thời đại đã phát hành bộ quy định Hồng Ðức nổi tiếng mang tên hiệu vua Lê Thánh Tông. Các triều đại trước: Lý, Trần đều có biên soạn nguyên lý của mình, tuy vậy vì chiến tranh, loạn lạc đã trở nên mất hết vì thế luật Hồng Ðức còn lại cho đến nay là giữa những bộ luật hoàn hảo và có tương đối nhiều điểm tân tiến nhất trong lịch sử hào hùng phong con kiến nước ta.Dưới triều Lê Thánh Tông, cũng là thời kỳ mà tư tưởng trọng nông và cơ chế quân điền được ban bố và thi hành rất đầy đủ nhất. Những đời sau chỉ rước đó làm mẫu mực.Việc giáo dục đào tạo thi cử thì bên dưới đời vua này cũng được coi là thịnh giành nhất trong lịch sử dân tộc giáo dục với khoa cử thời phong kiến Việt Nam, việc học bởi vì nhà nước tổ chức được đẩy mạnh, đồng thời việc học vào dân gian vị tư nhân mở trường cũng rất được khuyến khích. Bên vua cho không ngừng mở rộng nhà Thái học cùng trường Quốc Tử Giám. Các tiến sĩ thi đỗ ngoài vấn đề được đặt tên vào bia đá (đã được ban đầu từ năm 1442 thời Lê Thái Tông) và được dự lễ xướng danh khôn xiết long trọng, được trêo thương hiệu bảng vàng và cung cấp ngựa, ban áo nón cờ biểu để vinh quy...Bản thân vua Lê Thánh Tông cũng là 1 trong nhà văn hoá lớn: Ông là 1 trong những nhà thơ béo và là người rất quan tâm đến vấn đề trước thuật. Vào thời ông, nhiều công trình biên soạn tất cả tầm khuôn khổ được tiến hành như Ðại Việt sử cam kết toàn thư kết thúc năm Kỷ Hợi (1479), Thiên phái mạnh dư hạ tập một công trình xây dựng có tính bách khoa bự đầu tiên, rộng 100 bài thơ của Nguyễn Trãi cũng được sưu tầm vào thời hạn này. Lê Thánh Tông là tín đồ đã giải chiếc oan của Nguyễn Trãi, cho tìm nhỏ cháu còn tồn tại và chỉ thị sưu trung bình thơ văn của Ức Trai.Lê Thánh Tông từ bỏ lập ra hội Tao Ðàn gồm 28 ông tiến sĩ giỏi thơ văn nhất nước thời đó hotline là “Tao Ðàn nhị thập bát tú” do chính Lê Thánh Tông làm cho nguyên soái. Khối lượng sáng tác của Lê Thánh Tông cùng hội Tao Ðàn siêu lớn, và bao gồm vị trí siêu đặc biệt.Lê Thánh Tông không chỉ là ông vua đầy năng lực và nhiệt huyết với tất cả các thành tựu nổi bật dưới thời trị vị của ông cơ mà tên tuổi ông cần yếu mờ trong lịch sử và nền văn hoá nước nhà.Lê Thánh Tông có tác dụng vua 38 năm đặt niên hiệu nhì lần.♦ Lê Hiến Tông(1497-1504):Niên Hiệu: Cảnh Thống.Vua Lê Hiến Tông thương hiệu huý là Tranh, lại có huý là Huy, là con trưởng của Thánh Tông, sinh ngày 10 mon 8 năm Tân Tỵ (1461), chị em là ngôi trường lạc Thánh trường đoản cú Hoàng thái hậu, họ Nguyễn, huý là Hằng, fan ở hương thơm Gia Mưu nước ngoài trang, huyện Tống đánh (Thanh Hoá), con gái thứ nhị của thái uý Trình quốc công Ðức Trung.Tranh là con cầu tự trên am từ Công (Từ Ðạo Hạnh) trên núi Phật Tích, hình thành đã có vóc dáng thiên tử, mũi cao, khía cạnh rồng, vẻ bạn đứng đắn, xinh xắn khác thường, được Thánh Tông cực kỳ yêu quý. Năm quang đãng Thuận sản phẩm 3 - năm Nhâm Ngọ (1462) Tranh được lập làm Hoàng thái tử.Vua phụ thân ở ngôi cho tới 38 năm nên Thái tử ở ngôi Ðông cung lâu (38 năm), vì thế khi được lên nối ngôi, ông đang ở tuổi chín chắn và từng trải (36 tuổi). Trong thời gian 7 năm vắt quyền chính, ông không có gì sáng tạo so cùng với triều vua trước. Trước một ngôi sao 5 cánh sáng chói ông vua bé này chỉ là một cái bóng.Ông là người chú trọng quan trọng đến câu hỏi làm thuỷ lợi, quan tâm bảo vệ đê điều. Từng xã mang đến đặt một xóm trưởng chăm trông coi việc nông trang, làm cho ruộng, trồng dâu, chăn tằm. Cũng dưới thời vua này cho phép quân đội với công tượng nạm phiên nhau mon 6, mon 10 chia một nửa về làm cho ruộng. Ông cũng để ý đến giáo dục quan lại chống thói quan liêu và tham nhũng...Vua Lê Hiến Tông trị bởi 7 năm mà lại là ông vua sau cuối của triều Lê Sơ còn giữ được đều thành tựu từ thời Thái Tổ khiến dựng.Lê Hiến Tông cũng chính là ông vua đầu tiên của triều Lê lại được bố trí theo hướng trở về với đạo Phật: Ông mang đến xây dựng các điện Thượng Dương, Giám Trị, Ðỗ Trị, trường thọ làm vị trí nghỉ ngơi, xem sách và ăn uống chay. Mặc dù ông cũng ko tránh khỏi được lời phê của sử thần là đang ham thiếu phụ sắc không ít để cho nỗi bệnh tật nặng. Ông mất ngày 23 mon 5 năm gần kề Tý (1504), lâu 44 tuổi. Lê Hiến Tông có 6 hoàng tử, nhỏ trưởng là An vương Tuân, bé thứ nhì là Uy Mục Ðế Tuấn, con thứ tía là từ bỏ Hoàng Thuần, nhỏ thứ tứ là Thông vương vãi Dung, bé thứ năm là Minh vương vãi Trị, và nhỏ thứ sáu là tứ Vương Dưỡng.♦ Lê Túc Tông(1504):Niên hiệu: Thái Trinh.Sau 76 năm kể từ khi Lê Thái Tổ lên ngôi sáng lập triều Lê cho đến khi xong đời Lê Hiến Tông, đơn vị Lê trải qua 1 chặng lối đi lên, giữ lại trong lịch sử dân tộc các bậc vua hiền, các ông vua sáng, những thành tựu rực rỡ về phần đông mặt. Tuy nhiên từ sau đó, nhà Lê bước vào thời kỳ suy vong với phần lớn ông vua nhưng mà với thời hạn không thể tẩy xoá được tiếng xấu.Sau khi Hiến Tông qua đời, fan kế vị ông là con trai thứ ba tên là Thuần năm kia vừa 17 tuổi. Ðúng là Hiến Tông đã lựa chọn được người kế vị xứng đáng. Vua Lê Túc Tông là bạn dốc chí si học, thân bạn hiền, vui điều thiên xứng đáng là vị vua xuất sắc giữ nghiệp thái bình. Bà mẹ là Trang Thuận Hoàng thái hậu chúng ta Nguyễn, huý là Hoàn, người làng Bình Lăng, thị trấn Thiên Thi (Hưng Yên), lên ngôi ngày 6 tháng 6 năm tiếp giáp Tý (1504), cho tháng 11 năm kia vua không đúng sứ thần Nguyễn Bảo Kê mang các biểu xin phong vua mới nhưng Sứ thần chưa qua khỏi quan ải biên giới thì đã phải đổi tờ biểu khác, cáo phó vua bắt đầu và xin phong cho vua tiếp theo, bởi vì Túc Tông sẽ qua đời.Túc Tông mất ngày 7 mon 12 năm sát Tý (1504), làm cho vua được 6 tháng.♦ Lê Uy Mục(1505-1509):Niên hiệu: Ðoan Khánh.Túc Tông không tồn tại con nối nghiệp nên trước lúc mất vẫn truyền ngôi lại cho người anh sản phẩm hai của mình là Tuấn. Tuấn còn có tên huý nữa là Huyên, sinh ngày 5 mon 5 năm Mậu Thân (1488), là con của rán Nhân Hoàng thái hậu họ Nguyễn, huý là Cận, tín đồ làng Phù Chẩn, thị trấn Ðông ngàn (nay thuộc Ðông Anh, Hà Nội).Sau khi vua Túc Tông qua đời, trong triều có rất nhiều phái tranh ngôi báu, Thái Hoàng thái hậu (Mẹ của vua Hiến Tông, bà của Túc Tông) thì mong lập Lã Côi Vương vày bà cho rằng Tuấn là bé của kẻ tỳ thiếp không xứng danh được nối ngôi, trong lúc đó thì chị em nuôi của Tuấn là Kính Phi (họ Nguyễn người xã Hoa Lăng, huyện Thuỷ Ðường) với nội thần Nguyễn Như Vi muốn lập Tuấn (tức Uy Mục).Ý định của Thái hoàng Thái hậu không thành, sau khoản thời gian lên ngôi, Uy Mục sai làm thịt Thái hoàng Thái hậu với một loạt đại thần đang không ủng hộ bản thân như Ðàm Văn Lễ, Nguyễn quang quẻ Bật...Uy Mục mang hiệu là “Quỳnh Lâm đụng chủ”. Từ cơ hội lên ngôi Uy Mục trở thành bạn ham rượu chè, gái đẹp say mê giết người.Ðêm làm sao Uy Mục cũng vào cung cùng với cung nhân uống rượu vô độ, ai say thì giết. Quyền hành vào triều lâm vào tình thế tay họ ngoại. Phía Ðông thì buôn bản Hoa Lăng (Quê người mẹ nuôi), phía Tây thì xóm Phù Chẩn (quê người mẹ đẻ), số đông chuyên cậy quyền thế, dìm hãm thần liêu, gồm khi bởi tư ý mà giết hại sinh dân, có khi dùng ngón kín đáo mà yêu sách chi phí của: phàm súc vật dụng hoa mầu của dân gian phần đông cướp cả; đơn vị dân ai có dụng cụ quý thì đều ghi lại chữ vào để lấy. Uy Mục còn chỉ thị cho thịt hết những người dân Chiêm bị bắt làm gia nô trong số điền trang của những thế gia, công thần.Sự tàn ác quá xứng đáng của Uy Mục đã gây ra một làn sóng bất bình vào dân bọn chúng và trong hàng ngũ quan lại, loại dõi bọn họ Lê. Mon 11 năm Kỷ Tỵ (1509), được sự giúp sức của Nguyễn Văn Lăng (là bà bé với ngôi trường lạc Hoàng thái hậu - người đã bị Uy Mục mang đến đánh dung dịch độc chết), Giản tu Công Oanh mang xưng là Cẩm giang vương vãi dựng cờ chiêu an. Từ bỏ Tây Ðô, Giản Tu Công Oanh rước quân chiếm phần lại Ðông tởm (Hà Nội), bắt được và bắt Uy Mục tự tử tháng 12 năm Kỷ Tỵ (1509) Giản Tu Công Oanh cho những người lấy súng lớn, đặt xác Uy Mục vào miệng súng, súng nổ làm cho tan hài cốt, chỉ rước tro tàn mang về chôn tại quê chị em Uy Mục là thôn Phù Chẩn, giáng Uy Mục xuống có tác dụng Mẫn Lệ Công. Ðến năm Ðinh Sửu (1517) mới được tầm nã tôn là Uy Mục đế.Như vậy Uy Mục đế ở ngôi 5 năm thọ 22 tuổi, sử thần triều Lê bàn rằng: “Mẫn Lệ Công tín nhiệm ngoại thích, bạo ngược vô đạo, ám sát tôn thất, tàn sợ hãi nhân dân, trường đoản cú chuốc hoạ diệt vong, chẳng cũng xứng đáng sao”.♦ Lê Tương Dực (1510-1516):Niên hiệu: Hồng Thuận.Lê Tương Dực huý là Oánh, lại mang tên nữa là Trừ, là cháu nội Lê Thánh Tông, bé thứ nhì của kiến Vương Tân. Ông sinh ngày 25 mon 6 năm Ất Mão (1455). Bà bầu là Huy từ kiến Hoàng thái hậu, chúng ta Trịnh huý là Tuyên, người làng Thuỷ Chú, thị trấn Lôi Dương (tức thọ Xuân, Thanh Hoá). Dưới thời vua Hiến Tông, ông được phong là Giản Tu Công. Ðến lúc Uy Mục đế ám sát công thần và bạn tôn thất, ông cũng trở nên bắt giam, nhưng như ý trốn bay chạy vào Tây Ðô (Thanh Hoá). Mon 11 năm 1509, ông cùng rất Nguyễn Văn Lăng và các quần thần mang quân ra Ðông tởm giết Uy Mục rồi từ lập làm vua.Sau khi lên ngôi mon Giêng năm Canh Ngọ (1510), bàn công những người dân ứng nghĩa, ông mang đến Nguyễn Văn Lăng làm cho Nghĩa Quốc công, những người dân khác như Nguyễn Hoàng Du, Trịnh Huy Ðại với Trịnh Duy Sản cũng khá được phong chức tước khác nhau.Một bài toán làm đáng để ý duy độc nhất vô nhị của vua Tương Dực là ban “Trị bình bảo phạm”, có 50 điều hồi tháng 4 năm Tân mùi (1511) trong số ấy nêu lên bài toán củng ráng kỷ cương, giáo hoà, cẩn thận hình phạt để chống ngừa lòng dân, khắc phục tình trạng náo loạn mục lát do đời Ðoan Khánh tạo ra. Song ngoài vấn đề làm trên, Lê Tương Dực không thi thố thêm được câu hỏi gì ví dụ để khắc phục tình trạng non sông ngày càng thêm hỗn loạn. Các cuộc nổi dậy của những lực lượng phong con kiến địa phương ngày càng lan rộng...Không hầu hết thế, bạn dạng thân Lê Tương Dực cũng xả thân con đường ăn uống chơi truỵ lạc. Chẳng chũm mà mon Giêng năm Quý Dậu (1513) chánh sứ công ty Minh là è Nhược Thuỷ cùng phó sứ là Phạm Hi Tăng quý phái phong mang lại Tương Dực làm An nam Quốc Vương đã thấy Tương Dực mà nhận xét: “Quốc vương An Nam mặt thì đẹp mắt mà tín đồ lệch, tính say đắm dâm, là vua lợn, loàn vong sẽ không còn bao lâu!”.Quả vậy, mon 5 năm liền kề Tuất (1514) vua nghe lời tâu của Hiệu uý Hữu Vinh, giết bị tiêu diệt 15 vương công, cho gọi những cung nhân của Mẫn Lệ Công với triều trước vào nhằm gian dâm. Năm Bính Tý (1516) vua cho đắp thành mấy nghìn trượng, bao vây cả năng lượng điện Tường Quang, tiệm Trấn Vũ, chùa Thiên Hoa... Chắn ngang sông Tô lịch ... Lại có tác dụng điện rộng trăm nóc, đóng thuyền chiến, sai bầy nữ sử dỡ truồng chèo thuyền ở hồ tây cùng vua nghịch đùa, lấy làm thích thú.Bấy giờ trước thực trạng đó, các thế lực phong kiến địa phương như è cổ Cảo nổi lên. Trịnh Duy Sản các lần can ngăn, vua không nghe lại còn lấy Sản ra đánh bởi trượng. Duy Sản bàn cùng một vài quần thần khác như Lê quang quẻ Ðộ, Trịnh Chí Sâm mưu bài toán phế lập. Tháng 4 năm Bính Tý (1516), Trịnh Duy Sản sai bạn đâm chết Tương Dực, rước thiêu xác. Khâm Ðức bà xã cũng tự lao vào lửa nhưng mà chết. Binh sĩ đem săng về, chôn ở lăng Ngự Thiên, giáng Tương Dực xuống làm Linh Ẩn Vương.Như vậy Tương Dực sinh sống ngôi được 7 năm, lâu 24 tuổi.♦ Lê Chiêu Tông(1516-1522):Niên hiệu: quang Thiệu.Vua huý là Y, lại mang tên nữa là Huệ, cháu bốn đời của Lê Thánh Tông, con cháu đích tôn của loài kiến vương Tân, nhỏ trưởng của Cẩm giang vương Sùng, người mẹ là thê thiếp Trịnh Thị Loan, bạn xã Phi Bạo, thị trấn Thanh Chương (Nghệ An). Ông sinh ngày 4 tháng 10 năm Bính dần (1506). Lúc Tương Dực đế bị thịt năm Bính Tý (1516) không có con nối, quan liêu đại thần là Lê Nghĩa Chiêu, Trịnh Duy Sản đón lập lên có tác dụng vua, lúc ấy ông bắt đầu 11 tuổi. Nhưng khi ấy kinh thành bị tàn phá, Trịnh Duy Sản nên rước vua vào Tây Kinh. Trằn Cảo thấy ghê thành quăng quật không đã sở hữu lấy với tự xưng làm vua. Thấy vậy triều đình không nên Trịnh Duy Sản, Nguyễn Hoàng Dụ, Trịnh Tuy... Vây tấn công Trần Cảo. Trằn Cảo bắt buộc chạy lên khu đất Lạng Nguyên (Lạng Sơn). Triều đình Lê sau khoản thời gian dẹp chảy được loạn è cổ Cảo thì nội bộ lại càng lục đục, tiến công giết lẫn nhau. Anh Hoà hầu Nguyễn Hoàng Dụ và Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy mang quân chiến tranh liên miên. Dân chúng âu sầu cảnh loạn lạc, đầu rơi ngày tiết chảy...”Giặc phía bên ngoài chưa yên, những triều thần đánh, giết lẫn nhau dưới cửa khuê tứ, huyết giây đầy vùng kinh sư, khía cạnh trời rubi tối, vận nước ngày 1 suy”.Trước tình hình đó, Nho giáo ngày một suy vi. Nhường chỗ cho Phật giáo cùng Ðạo giáo cùng những thứ ma thuật ngày càng phát triển.Trong số những thế lực phò lập vua, từng người đều có những mưu thứ riêng. Càng về sau, bằng kĩ năng quân sự rất nổi bật và sự tinh khôn thâu nắm quyền hành, Mạc Ðăng Dung ngày càng biến một nhân vật rường cột trong triều. Vua Lê Chiêu Tông yêu cầu tự thân hành đến tủ đệ của Mạc Ðăng Dung gia phong mang lại ông có tác dụng Thái Phó...Quyền uy của Mạc Ðăng Dung ngày một lớn, tín đồ người đều nhắm đến họ Mạc. Ðăng Dung cho nhỏ gia nuôi vào hầu canh gác điện Kim Quang. Từ đó Ðăng Dung quốc bộ thì bịt lọng phượng dát vàng, đi thuỷ thì sử dụng thuyền dragon dây kéo, ra vào cung cấm như lấn sân vào chỗ ko người, không kiêng hại gì...Trước tình cảnh ấy, vua Chiêu Tông mưu ngầm cùng với Trịnh mặc dù tìm phương pháp triệt hạ quyền lực của bọn họ Mạc. Planer bị bại lộ, vua buộc phải bỏ chạy khỏi gớm thành Mạc Ðăng Dung bèn cùng các quần thần khác lập em của Chiêu Tông tên là Xuân lên ngôi vào ngày 1 tháng 8 năm Nhâm Ngọ (1522). Chiêu Tông thì bị giáng xuống có tác dụng Ðà Dương vương vãi rồi bị giết. Bởi vậy Chiêu Tông sinh sống ngôi được 7 năm, thọ 26 tuổi.♦ Lê Cung Hoàng(1522-1527):Niên hiệu: Thống Nguyên.Vua mới mang tên là Xuân, còn mang tên nữa là Khánh, cháu tứ đời của Thánh Tông, là em cùng chị em với Chiêu Tông, sinh ngày 26 tháng 7 năm Ðinh Mão (1507). Khi Chiêu Tông chạy khỏi hoàng cung, Mạc Ðăng Dung lập ông lên có tác dụng vua, dịp đó 16 tuổi. Do sợ Chiêu Tông ở ngoài hiệu triệu binh mã về đánh nên Mạc Ðăng Dung không dám đóng tại khiếp thành cơ mà đón nhà vua Xuân về Gia Phúc (Hải Dương) và gửi hết của báu trong thành về đấy, phong quan lại tiến tước cho những quan. Sau thời điểm đánh bại những cánh quân đề nghị vương của Chiêu Tông, ngày xuân năm Quý hương thơm (1523) Ðăng Dung gửi vua Cung hoàng về đóng góp ở hành dinh nhân tình Ðề, cho những quan vào chầu. Năm kia chiều đình vẫn cho mở khoa thi hương, thi hội ở bến bãi giữa sông Nhị. Mon 7 năm đó, Ðăng Dung cần sử dụng chiếu lệnh của Cung đế, phế bỏ vắng mặt Chiêu Tông xuống tước Ðà Dương vương. Năm sau, cạnh bên Thân (1524) Ðăng Dung tự bản thân thăng lên tước Bình Chương quân quốc trọng sự Thái phó Nhân quốc công. Mon 10 năm Ất Dậu (1525) Ðăng Dung tự có tác dụng đô tướng dẫn tất cả thủy lục quân vào tấn công Thanh Hoá. Vua Chiêu Tông bị bắt đem đến kinh sư, cùng bị giết trong tháng 12 năm Bính Tuất (1526).Sau sự kiện bi quan đó, Ðăng Dung rút lui về Cổ Trai cơ mà trong thực tiễn vẫn tương khắc triều đình. Năm Ðinh Hợi (1527), Ðăng Dung từ thăng tước đoạt Thái sư An Hưng vương, gia thêm cửu tứ.Tháng 4 năm Ðinh Hợi (1527), Cung Hoàng không đúng Trùng dương hầu Vũ Hữu, Lan Xuyên bá Phan Ðình Tá với Trung sứ Ðỗ Hiếu Ðễ cố kỉnh cờ mao tiết sở hữu kim sách cùng mũ áo ô lọng, đai ngọc, kiệu tía, quạt vẽ, tán tía mang đến làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương tấn phong Mạc Ðăng Dung làm cho An Hưng vương. Ðăng Dung đảm nhận sứ bộ ở trong phòng vua ngơi nghỉ bến đò An Tháp thị trấn Tân Minh (Tiên Lãng, con kiến An ngày nay).Mặc mặc dù được vua ân sủng hậu đãi và giao phó trọng trách, Mạc Ðăng Dung vẫn không chịu dừng lại ở tước vương, nhưng mà vẫn nhất quyết chớp cơ hội giành ngôi đế mang lại họ Mạc. Ngày 15 mon 6 năm Ðinh Hợi (1527), Mạc Ðăng Dung từ Cổ Trai vào gớm bắt vua đề xuất nhường ngôi, giáng vua Lê xuống làm Cung vương, bắt giam vua cùng rất Hoàng thái hậu làm việc cung Tây Nội, tiếp nối vài tháng buộc Thái hậu cùng Cung vương nên tự tử. Bởi thế là Cung hoàng ngơi nghỉ ngôi được đúng 5 năm, thọ 21 tuổi.Như vậy là triều Lê tính từ lúc Lê Thái Tổ đăng quang (1428) mang đến Cung Hoàng (1527) bao gồm 10 đời vua, cả thảy đúng 100 năm. Trường hợp tính cả thời hạn Lê Lợi dấy quân xưng là Bình Ðịnh vương vãi năm Mậu Tuất (1418) cộng là 110 năm. Ðây là thời kỳ những vua Lê được nuốm trọn quyền giai cấp đất nước. Những nhà sử học gọi là thời Lê Sơ để phân biệt với Lê Trung Hưng về sau.