Thơ nôm là gì

     

Ngay từ trên đầu Công nguyên cho tới suốt 1000 năm Bắc thuộc sau đó, những dân tộc trên tổ quốc Việt Nam sẽ sống trong quy trình cộng cư cùng với nhau cùng cả với người Hán từ phương Bắc đến. Trải qua quá trình cộng cư này cùng với việc tiếp xúc với chữ hán việt và văn hóa Hán, các dân tộc vn đã từ từ chủ động áp dụng chữ Hán thứ 1 là vào hành thiết yếu và vào giáo dục, rồi cả trong trắng tác văn học, sinh ra một nền văn học chữ nôm của chính dân tộc mình. Và từ khi thoát li ngoài sự đô hộ thẳng của phong loài kiến phương Bắc, thì sát bên chữ Hán vẫn tiếp tục được đánh giá trọng, fan dân bản địa việt nam còn trí tuệ sáng tạo ra chữ viết cho phiên bản ngữ của mình. Đó là các hệ thống chữ viết ô vuông theo hình mẫu chữ Hán, được hotline là chữ Nôm: fan Kinh (tộc người Việt) gồm chữ Nôm Việt, người Tày có chữ Nôm Tày, v.v.

Bạn đang xem: Thơ nôm là gì

Với chữ hán việt Việt, ở Việt Nam đã tạo ra nên một nền văn chương chữ hán (bên cạnh văn vẻ chữ Hán). Và chủ yếu trong nghành sáng chế tác văn học, chữ Nôm gắn liền với ngôn từ dân tộc đã tạo nên những tác phẩm có mức giá trị, chiếm đầy đủ vị trí tối đa trong văn học cổ điển Việt Nam. Xin trình bày vài điều khái quát về những chặng đường hình thành những thể thức với thể các loại cùng cùng với những tác giả và tác phẩm vượt trội của nền văn học chữ hán tiếng Việt.

1. THỜI KỲ SƠ KHAI

Theo quốc sử việt nam thì từ rứa kỷ XIII dưới thời nhà Trần, sinh sống Đại Việt đã có nhiều người có tác dụng thơ phú bằng văn bản Nôm, quan trọng đặc biệt có Nguyễn Thuyên cùng Nguyễn Sĩ Cố, tuy vậy tác phẩm của họ đều đang thất truyền từ bỏ lâu.

Nguyễn Thuyên 阮 詮 ko rõ năm sinh vào năm mất. Đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) năm 1247, thời nai lưng Nhân Tông 陳仁宗 (1279-1293). Thượng thư cỗ Hình. Năm 1282, có cá sấu vào sông Phú Lương. Vâng mệnh triều đình, ông lập lũ tế cùng làm bài văn tế bằng văn bản Nôm ném xuống sông, cá sấu liền vứt đi. “Vua cho rằng việc có tác dụng này giống hệt như Hàn Dũ 翰愈, buộc phải cho Nguyễn Thuyên đổi thành họ Hàn” (Đại Việt sử kí toàn thư). Theo sử sách và gia phả họ Nguyễn ở Cao Bằng, thì Nguyễn Thuyên là người trước tiên dùng chữ nôm để chép gia phả họ Nguyễn, viết quốc sử và làm cho thơ phú quốc âm. Công trình Phi sa tập ( 披沙集 ) của ông gồm nhiều bài thơ phú chữ hán việt và cả chữ Nôm. Nhưng tất cả đều thất truyền. Tương truyền thơ chữ hán của Hàn Thuyên bắt đầu cho việc phối hợp thơ ca dân gian người việt với thể thức thơ Đường (có biến đổi về số chữ và niêm luật) để sở hữu một thể thơ mà người đời sau gọi là thể thơ “Hàn luật”.

Gần như cùng thời với Nguyễn Thuyên, tất cả Nguyễn sĩ vậy 阮 士 故 (? – 1312). Ông lãnh chức Nội thị học sĩ, tức thầy dạy dỗ hoàng tử mà về sau là vua è Nhân Tông. Ông danh tiếng đương thời về tài có tác dụng thơ Nôm, cơ mà tác phẩm cũng đều thất truyền. Tương truyền thơ ông bao gồm ý vị trào lộng, gần giống với Đông Phương Sóc 東 方 朔 đời Hán.

Trần Khâm 陳欽 (1258 – 1308) tức trần Nhân Tông, vua thứ tía nhà Trần. Cùng vua phụ vương thực tân tiến đoàn kết hoàng tộc và dân chúng, đánh win quân thôn tính Nguyên Mông (1285, 1287-88). Từ bỏ sau 1299 ông rời ghê đô, làng mạc mạc, lên làm việc hẳn núi yên Tử, dựng chùa tu Phật, lập ra dòng Thiền Trúc Lâm yên Tử mà ông là tổ sản phẩm nhất. è cổ Nhân Tông viết những tác phẩm thiền học cùng thơ Thiền bằng Hán văn. Cửa nhà viết bằng chữ Nôm còn lại đến nay có một bài bác phú và một bài ca. Đó là bài Cư nai lưng lạc đạo phú ( 居 陳 樂 道 賦 ) và bài xích Đắc thú lâm tuyền thành đạo ca ( 得 趣 林 泉 成 道 歌 ). Cả hai bài bác này hồ hết do fan đời sau bỏ vào tập Thiền tông bản hạnh ( 禪 宗 本 行 ), khắc ván in lần đầu vào thời điểm năm Cảnh Hưng 6 (1745). Đó là đông đảo bài ca ngợi cảnh thiền với lòng thiền, trong các số đó con fan an nhiên tự tại, sống giữa đời trần nhưng cũng hòa vui vào đạo.

Lý Đạo Tái 李道載 (1254 – 1334) tức là sư Huyền Quang, tổ thứ cha của Thiền phái Trúc Lâm, cùng thời với è cổ Nhân Tông. Ông cũng là người viết những tác phẩm về thiền học, với cả thơ chữ Hán. Trong tập Thiền tông bản hạnh nói trên có bài Vịnh Hoa yên ổn tự phú ( 詠 華 煙 寺 賦 ) viết bằng chữ Nôm, là do ông sáng tác.

Mạc Đĩnh chi 莫 挺 芝 (1272 – 1346). Ông quê sống Hải Dương, năm 1304 đỗ Trạng nguyên, làm quan dưới triều trần Anh Tông cùng Trần Hiển Tông. Sau thời điểm về hưu, mở trường dạy học. Nhà nghèo, tuy nhiên sống thanh liêm, gồm khí tiết. Ông từng đi sứ phương Bắc, có tài năng ứng đối cùng biện luận. Mạc Đĩnh chi sáng tác nhiều bởi Hán văn, nhưng chỉ từ lại bài xích phú Ngọc tỉnh liên phú ( 玉 井 蓮 賦 ) với bốn bài thơ chữ Hán. Riêng về văn thơ chữ Nôm, ông được xem như là tác giả bài Giáo tử phú ( 教 子 賦 ) tất cả 204 câu, mọt câu 4 chữ, được tương khắc ván in cùng với thành tích của vua nai lưng Nhân Tông và sư Huyền quang trong tập Thiền tông bản hạnh đã nói làm việc trên.

Chu Văn An 朱 文 安 (? – 1370) đỗ Thái học viên (Tiến sĩ) nhưng mà không làm cho quan, mở trường dạy học. Trong thời điểm 1314 – 1329 được mời về Thăng Long duy trì chức bốn nghiệp trường Quốc tử giám. Ông danh tiếng với Thất trảm sớ 七 斬 疏 (chữ Hán) đòi chém bảy thương hiệu gian thần. Riêng rẽ về thơ chữ hán việt ông có Tiều ẩn quốc ngữ thi tập (樵 隱 國 語 詩 集), nhưng nay đã thất truyền.

Hồ Quý Ly 胡季 釐 (1336 – 1407?) là vua đầu tiên triều công ty Hồ, một triều đại ngắn ngủi làm việc Việt Nam. Ông đăng quang từ ngai vua nhà Trần năm 1400. Năm 1406, không phản kháng nổi quân bên Minh, cả ba cha con ông bị giặc bắt mang lại Trung Hoa, rồi sau mất làm việc đó. Hồ Quý Ly là ông vua tất cả tinh thần cách tân táo bạo, lẫn cả về quân sự, kinh tế tài chính và văn hóa tư tưởng. Nhưng lại ông vấp đề xuất sự phòng đối của phái bảo thủ, không thu phục được nhân tâm, buộc phải dễ thất bại. Riêng về mặt ngữ điệu văn tự, hồ nước Quý Ly là ông vua trước tiên nêu nhà trương sử dụng chữ Nôm tiếng Việt cầm chữ Hán vào công văn, chiếu chỉ, và đến dịch kinh sách chữ hán sang chữ Nôm. Công ty trương này về sau, vào vào cuối thế kỷ XVIII, vua quang Trung 光 中 (Nguyễn Huệ 阮 惠, 1753 – 1792) cũng lại đề ra, tuy vậy đều còn chưa kịp thực hiện. Bản thân hồ Quý Ly cũng trước thuật bằng chữ Hán và sáng tác thơ văn chữ Nôm. Nhưng tất cả đều bị đơn vị Minh tiêu hủy. Sau này, lúc thoát khỏi giai cấp của nhà Minh, phố nguyễn trãi đã tích lũy lại được 30 bài thơ chữ hán việt của ông, mà lại rồi cho lượt nguyễn trãi bị nạn, toàn bộ đều đã thất lạc.

Như vậy, nhìn trong suốt hai cố kỉnh kỷ XIII cùng XIV, là thời kỳ mở đầu cho nền văn học tập chữ Nôm, mang lại nay chỉ với lại 4 tác phẩm: 1 bài bác ca với 1 bài bác phú của è cổ Nhân Tông, 1 bài xích phú của Huyền Quang với 1 bài xích phú của Mạc Đĩnh Chi.

2. THƠ NÔM “HÀN LUẬT”

Thơ Nôm “Hàn luật” (cải vươn lên là từ hai thể “thất ngôn tứ tuyệt” với “thất ngôn chén bát cú” của thể thức thơ Đường) đã xuất hiện thêm từ thời sơ khai, có thể bắt đầu từ Hàn Thuyên. Song ngày nay chỉ hoàn toàn có thể nhận diện thể thơ này qua những tác phẩm của Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông với hội thơ Tao Đàn, và tiếp đến là Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Nguyễn Trãi 阮 廌(1380 – 1442)hiệu là Ức Trai (抑齋 ) thi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) năm 1400 ngay sau khi Hồ Quý Ly lên ngôi, cùng được duy trì chức Ngự sử đài chánh chưởng. Lúc giặc Minh xâm chiếm, ông bị quản lí thúc ở Thăng Long, sau thoát ra, lẩn tránh nhiều nơi, cuối cùng đến cùng với Lê Lợi ( 黎 利), vạch kế hoạch chống quân Minh trên mặt trận cũng như trong giao dịch thư từ. Sau win lợi, ông thay anh quân viết bài Bình Ngô đại cáo ( 平 吳 大 告 ) bởi Hán văn, một phiên bản “thiên cổ hùng văn” của dân tộc Việt Nam. Dưới triều Lê Thái Tổ 黎 太 祖 (Lê Lợi), nguyễn trãi được trọng dụng. Nhưng sau khoản thời gian Lê Lợi mất, triều đình lục đục, gây bè kéo cánh, khiến cho Nguyễn Trãi khó bề được yên ổn thân. Ông bèn xin về hưu trí sinh hoạt Côn Sơn. Cuối năm 1442, vua trẻ Thái Tông ké thăm trại Lệ bỏ ra Viên của ông, đột nhiên bị cảm chết, ông cùng cả gia tộc ngay thức thì bị khép tội và chịu đựng án “tru di tam tộc”. Mãi 20 năm sau, bắt đầu được vua Lê Thánh Tông xuống chiếu cọ oan mang đến ông.

Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam, được UNESCO thừa nhận là danh nhân văn hóa truyền thống thế giới. Ông gồm một sự nghiệp trước tác vật dụng sộ, về những lãnh vực. Ông làm nhiều thơ, bởi Hán văn và cả bằng văn bản Nôm. Sau thời điểm ông bị hại, thành phầm của ông bị thất tán nhiều nơi. Đến năm 1467, vua Lê Thánh Tông cử người (Trần tương khắc Kiệm 陳 克 儉) tham khảo di cảo của ông, nhờ đó bắt đầu giữ 1 phần những tòa tháp quý giá của ông. Dựa vào tác dụng sưu trung bình của è Khắc Kiệm ở núm kỷ XV, Dương Bá Cung ( 楊 伯 恭) ở vắt kỷ XIX đã quăng quật ra hàng chục năm tiếp tục sưu tầm, chỉnh lý để mang lại năm 1868 mang đến khắc in cỗ Ức Trai di tập (抑 齋 遺 集) trong số ấy có Quốc âm thi tập (國 音 詩 集) tất cả 254 bài xích thơ Nôm. Có thể tập thơ này vẫn không hẳn là toàn cục những vật phẩm viết bằng chữ Nôm của Nguyễn Trãi, nhưng lại đây chính là tập thơ chữ Nôm đầu tiên còn lại mang đến ngày nay, và nó chiếm vị trí đặc trưng quan trọng vào văn học tập sử Việt Nam.

Thơ Nôm phố nguyễn trãi thể hiện tình yêu tha thiết của ông giành riêng cho nước đến dân với ý thức nhân nghĩa sâu sắc, đồng thời cũng có cả nỗi thao thức dằn lặt vặt từ cảnh ngộ riêng tư, một cái tôi trữ tình mang màu sắc của cả Nho, Phật và Lão. Giờ đồng hồ Việt vào thơ giàu hình tượng, ngữ liệu dân gian được thực hiện thích đáng. Bề ngoài thơ mặc dù phỏng theo phong cách luật thơ Đường, nhưng có nhiều biến cải: trong một bài tứ xuất xắc hay bát cú, nhiều lúc dùng xen gần như câu 6 tiếng, ở đều vị trí không vậy định. Nhịp thơ Đường thường ngắt theo phong cách 4-3, còn ở chỗ này có cả cách ngắt nhịp 3-4, 3-3, một lối ngắt nhịp phổ cập của thi ca dân gian tín đồ Việt. Đây nên chăng chính là lối thơ “Hàn luật” mà Nguyễn Thuyên là fan khởi xướng. Để minh họa mang lại thể thơ này, xin trích lục một bài thơ tứ hay của Nguyễn Trãi:

Liên hoa (Hoa sen)

淋 洳 拯 变 /卒 和 清

Lầm bẩn thỉu chẳng bén, tốt hòa thanh

君 子 困 堪/ 所名

Quân tử khôn kham được thửa danh

/

Gió đưa hương, đêm nguyệt tạnh

/

Riêng làm của, có ai tranh

Hồng Đức quốc âm thi tập (洪德國音詩集). Đây là một tuyển tập thơ Nôm đầu tiên sinh sống Việt Nam, tất cả sáng tác của phòng vua đương thời là Lê Thánh Tông 黎 聖 宗 (Lê bốn Thành 黎 思 成 , 1442 – 1497) và một số trong những triều thần (được call là “Hội Tao Đàn”), là hiệu quả của phong trào sáng tác thơ Nôm sinh hoạt cung đình bởi nhà vua khởi xướng. Tập thơ coppy nhiều lần, theo bản hiện còn (AB.292) tất cả 283 bài, không ghi rõ người sáng tác từng bài, trong các số đó có lẫn một trong những bài của nguyễn trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Toàn tập thơ viết theo thể Đường luật thất ngôn chén cú, nhưng cũng có bài trộn “lục ngôn” theo phong cách “Hàn luật” của Việt Nam. Nội dung nặng về phần đông đề tài “cao quý”, vịnh fan vịnh cảnh, thấm đậm bốn tưởng Nho gia. Mặc dù nhiên, đây là thời thái bình thịnh trị, buộc phải tập thơ cũng toát lên niềm lạc quan, từ bỏ hào dân tộc bản địa và nhã ý trau giồi ngôn từ dân tộc của vua tôi đơn vị Lê.

Nguyễn Bỉnh Khiêm 阮 秉 謙 (1491 – 1585) sống hầu hết vào vậy kỷ XVI. Ông thi đỗ Trạng nguyên năm 1535 và có tác dụng quan với bên Mạc. Ông ngán ghét đàn gian thần, dưng sớ xin chém lộng thần, nhưng mà vua ko nghe. Ông thác dịch về quê. Cơ mà sau vì hoàn cảnh bó buộc, ông lại ra làm quan cho đến năm 70 tuổi new thực sự từ bỏ quan. Ông dựng am Bạch Vân, rước hiệu là Bạch Vân cư sĩ, ngồi dạy học trò. Ông là fan được cả ba gia thế Mạc, Trịnh, Nguyễn thời bấy tiếng tôn trọng, thường cho hỏi về những bài toán hệ trọng.

Nguyễn Bỉnh Khiêm bao gồm làm thơ tiếng hán và thơ chữ Nôm. Về thơ Nôm, ông còn còn lại tập Bạch Vân quốc ngữ thi ( 白 雲 國 語 詩). Tuy nhiên, nguyên cảo thất lạc, các bản sao ko thống nhất, lại lẫn lộn một trong những bài của Nguyễn Trãi, trong đó có khoảng tầm 170 bài là thực sự của ông. Thơ quốc âm của Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng hầu hết theo thể bí quyết Đường luật, nhiều lúc pha đa số câu “lục ngôn”. Đây có thể là những bài thơ Nôm Đường luật sau cùng có xen lẫn câu thơ lục ngôn với lối ngắt nhịp 3-4. Trong tương lai này có không ít nhà thơ viết theo thể Đường lý lẽ đã không liên tục sử dụng các câu lục ngôn như thế nữa, trừ một số trong những bài tương truyền là của nữ giới sĩ hồ nước Xuân hương thơm . Tập thơ viết khi người sáng tác ở ẩn nên che phủ không khí thanh nhàn ẩn dật, yêu thích thiên nhiên, xa lánh lớp bụi đời, mặc dù không dứt lòng thương nước lo đời, đon đả thế sự.

3. DIỄN CA LỊCH SỬ

Diễn ca định kỳ sử” là hầu hết tác phẩm thơ Nôm trường thiên, mà phần lớn nội dung đều nhờ vào quốc sử thuộc với truyền thuyết dân gian. Diễn ca lịch sử sử dụng nhị thể thơ dân tộc: Một là thể “lục bát” (mỗi khổ nhì câu: 6 – 8 tiếng) với phần nhiều tác phẩm tiêu biểu như: Việt sử diễn âm, Thiên phái mạnh ngữ lục, Đại phái mạnh quốc sử diễn ca. Hai là thể “song thất lục bát” (mỗi khổ tư câu: 7 – 7 – 6 – 8 tiếng, những câu “thất ngôn” gần như ngắt nhịp 3 – 4), với tác phẩm vượt trội là Thiên phái mạnh minh giám.

Việt sử diễn âm (越 史 演 音). Tác phẩm bao gồm 2.332 câu (dòng), trong các số đó có 2.278 câu theo thể “lục bát”, còn lại là phần lớn câu thất ngôn xen vào ở chỗ cuối. Không rõ tác giả là ai, nhưng lại lời thơ cho thấy tác giả đã sống và viết chiến thắng này vào khoảng thời điểm giữa thế kỷ XVI, bên dưới thời đơn vị Mạc. Nội dung tác phẩm là nhắc lại lịch sử vẻ vang Việt nam qua các triều đại từ bỏ thời sơ thủy mang đến thời đơn vị Mạc, qua đó thể hiện cảm xúc của mình so với các sự kiện cùng nhân vật định kỳ sử. Điều đáng để ý là với sản phẩm này, lần đầu tiên xuất hiện thêm thể loại diễn ca kế hoạch sử, một thể loại cực kì quan trọng vào văn học tập chữ Nôm, được vạc triển mạnh khỏe vào đa số thế kỷ sau đó. Đây có thể cũng là lần đầu tiên có một tác phẩm chữ nôm dài tương đối viết theo thể “lục bát”, tiện thơ thuần túy của dân tộc bản địa Việt Nam.

Thiên nam giới minh giám ( 天 南 明 監). Hiện không rõ tác giả là ai, hoàn toàn có thể là do một đơn vị Nho trong tôn thất chúa Trịnh vâng mệnh tủ chúa nhưng mà viết. Tác phẩm hoàn thành vào khoảng thời điểm giữa thế kỷ XVII. Cũng là một tác phẩm diễn ca lịch sử dân tộc Việt Nam, mà lại viết theo thể thơ Việt “song thất lục bát”, dài ra hơn 938 câu. Đây là lần đầu tiên có một tác phẩm chữ hán việt dài hơi viết bởi thể “song thất lục bát”.Với thể nhiều loại diễn ca lịch sử thì công trình này trong khi là độc nhất hiện đã có được viết theo thể thơ này. Văn bản tác phẩm chú yếu hèn nêu gương nhân vật nghĩa sĩ nước Nam, ưu tiền về phẩm bình nhân vật định kỳ sử.

Xem thêm: Tour Ninh Chữ 3 Ngày 2 Đêm, Tour Ninh Chữ Vĩnh Hy 3 Ngày 2 Đêm Ở Resort 3 Sao

Thiên nam ngữ lục ( 天 南 語 錄). Không rõ tác giả là ai, hoàn toàn có thể là một đơn vị Nho, nhiều lần thi hỏng, sống nghêu du ẩn dật. Về già bắt đầu viết sách này theo yêu mong của chúa Trịnh, cơ mà sau rồi cũng không kéo lên chúa, giữ lại làm của báu gia đình. Tác phẩm chấm dứt vào khoảng cuối thế kỷ XVII. Hiện tất cả 6 dị bản, vào đó bạn dạng chép tay vào đầu thế kỷ XVIII mang ký kết hiệu AB.478 là cổ độc nhất và rất đầy đủ hơn cả. Tương tự như Việt sử diễn âm thời nhà Mạc trước đó vào gắng kỷ XVI hoặc Đại phái mạnh quốc sử diễn ca (大 南 國 史 演 歌) trong tương lai ở cầm kỷ XIX (1870), Thiên nam giới ngữ lục thuộc các loại diễn ca định kỳ sử, viết theo thể “lục bát”. Nhưng đây là tác phẩm thành công nhất về những phương diện, nhất là ngôn ngữ văn học tiếp cận với lời nói dân gian, giàu hình tượng và cảm hứng với cân nặng phong phú những thành ngữ và tục ngữ tiếng Việt. Điều đặc biệt cần đặc biệt để ý là Thiên nam ngữ lục tác phẩm lục chén bát (văn vần nói chung) tất cả độ dài khủng nhất trong văn học Việt Nam. Tác phẩm tất cả 8.136 câu thơ “lục bát”, đương nhiên 2 bài bác thơ Nôm thất ngôn bát cú cùng 31 bài vừa thơ vừa sấm ngữ bằng văn bản Hán. Có thể nói rằng đây là lần đầu tiên thể thơ “lục bát” được thách thức trong một thành tích thi ca trường thiên, chứng tỏ cho khả năng miêu tả vô tận của thể thơ, sẵn sàng cho nó tiến tới hoàn thiện thêm trong 1 loạt truyện thơ Nôm trường thiên ở phần đông thế kỷ sau.

Đại nam quốc sử diễn ca (大 南 國 史 演 歌 )hiện theo luồng thông tin có sẵn đến là một trong những tác phẩm diễn ca lịch sử viết theo thể lục bát, mà lại tiền thân của nó hoàn toàn có thể là tập Sử ký kết quốc ngữ ca (史 記 國 語 歌 ) của một người sáng tác khuyết danh, được nộp vào Viện Tập hiền ở trong phòng Nguyễn. Tập sử ca này đã làm được Lê Ngô mèo 吳 黎 吉 (quê Hà Tây, không rõ năm sinh năm mất, đỗ cử nhân năm 1848 thời trường đoản cú Đức, làm quan sinh hoạt Quốc sử quán) sửa chữa, ngã sung, làm thành tác phẩm mới dài 3.774 câu lục bát. Đến khi Phạm Đình Toái 範 廷 碎 (quê Nghệ An, không rõ năm sinh năm mất, đỗ cử nhân năm 1843 thời Thiệu Trị, làm cho quan mang lại Hồng Lô trường đoản cú khanh) gọi lại, cắt bỏ nhiều đoạn rườm rà, bổ sung cập nhật những vị trí thiếu sót và thu xếp lại, có tác dụng thành bạn dạng mới, gọn hơn, gồm 2.054 câu lục bát, đánh tên là Đại phái nam quốc sử diễn ca, được khắc ván năm 1870. Thành tựu này được biên soạn theo lệnh của vua tự Đức, đề nghị trong đó có tương đối nhiều thiên kiến của nhà Nguyễn đối đối với các nhân vật và sự kiện lịch sử vẻ vang trước mình, duy nhất là với triều Tây đánh . Mặc dù nhiên, đều trang viết về thời Hồng Bàng, thời nhì Bà Trưng, về những cuộc đao binh chống quân Nguyên, quân Minh làm ra được không gian hào hùng, có đậm niềm tin tự hào dân tộc.

4. NGÂM KHÚC (THỂ NGÂM)

“Ngâm khúc” là 1 trong những thể một số loại thơ Nôm trường thiên. Đó là phần đa tác phẩm trữ tình dài hơi, chuyên áp dụng thể thơ “song thất lục bát” để phô diễn cảnh ngộ và tâm tư nguyện vọng của nhân vật dụng trữ tình. Bao gồm 2 tác phẩm tiêu biểu cho thể nhiều loại này là Chinh phụ ngâm khúcCung ân oán ngâm khúc. ngoài ra còn có: Ai tư vãn (哀思 輓), bao gồm 164 câu tuy nhiên thất lục bát, là tiếng khóc và lời thở than của công chúa Lê Ngọc Hân 黎 玉 昕 (1770 – 1799), vợ vua quang quẻ Trung, sau loại chết bỗng dưng ngột của nhà vua; Tự tình khúc ( 敘 情 曲) của Cao Bá Nhạ 高 伯 迓 (thế kỷ XIX) gồm 608 câu tuy vậy thất lục bát, là lời than vãn của người sáng tác trong thời hạn bị tù tội vì liên quan với vụ án của chú ấy mình là Cao Bá quát mắng 高 伯 适 (1808 – 1885).

Chinh phụ dìm khúc ( 征 妇 吟 曲). Nguyên tác Hán văn ở trong nhà thơ nước ta Đặng è Côn ( 鄧 陳 琨, cố kỷ XVIII), nhiều năm 438 câu theo thể “trường đoản cú”, xuất hiện năm 1741. Tức khắc ngay tiếp đến lần lượt bao gồm 4 bạn dạng dịch quý phái thơ Nôm. Bạn dạng dịch thành công nhất được lưu giữ hành rộng lớn rãi, theo ván tương khắc năm 1902, tất cả 412 câu thơ, thể “song thất lục bát”. Bạn dạng này tương truyền là do bà Đoàn Thị Điểm (段 氏 點 , 1705 – 1748) chuyển dịch. Song cách đây không lâu có nhiều người dân nghiêng về phía xác định Phan Huy Ích ( 潘 輝 益, 1750 – 1822) new là dịch trả của bạn dạng hiện đã lưu hành.

Chinh phụ ngâm là một lời độc thoại nội trung khu mà nhân thứ trữ tình duy nhất trong tác phẩm là một người bà xã có chồng gặp thời loạn bắt buộc ra đi chinh chiến. Hài lòng lập công danh và sự nghiệp không ngăn được nỗi niềm cô quạnh và ước mong muốn được sống niềm hạnh phúc cùng ông xã nơi quê nhà. Đây hoàn toàn có thể là thành công ngâm khúc đầu tiên mà thành công của nó chứng minh cho khả năng của thể “song thất lục bát” trong bài toán phô diễn số đông cảnh tượng bi lụy và trọng tâm trạng sầu muộn triền miên của nhân trang bị trữ tình. Để minh họa cho thể thơ này, xin trích một khổ thơ mở màn tác phẩm Chinh phụ ngâm khúc (theo phiên bản khắc AB.26, năm 1902):

糓 俼 坦 常 欺 陿 桙

Nhẽ trời đất thường lúc gió bụi

客 牤 紅 蜫 餒 迍 邅

Khách má hồng các nỗi truân chiên

籑 箕 深 瀋 層 珕

Xanh tê thăm thẳm tầng trên

為 埃 蔐 孕 朱 戼 餒 尼

Vì ai tạo dựng cho nên vì vậy nỗi này

(Nguyên tác Hán văn của Đặng è cổ Côn:

天 地 風 塵 .紅 顏 多 迍

Thiên địa phong trần, hồng nhan nhiều truân

悠 悠 彼 蒼 兮 誰 造 因

Du du bỉ yêu mến hề, thùy chế tác nhân)

Cung ân oán ngâm khúc ( 宮 怨 吟 曲). Tác giả khúc ngâm là Nguyễn Gia Thiều 阮嘉韶 (1741 – 1798), phát triển trong một gia đình quý tộc, là cháu ngoại chúa Trịnh cương cứng (鄭 綱, ? – 1729). Ông học tập rộng, am hiểu nhiều môn nghệ thuật: âm nhạc, hội họa, loài kiến trúc, trang trí. Cung ân oán ngâm khúc theo bạn dạng in xung khắc ván năm 1902 dài 356 câu thơ “song thất lục bát”.

Khúc ngâm trường thiên này là lời từ bỏ bạch nỗi niềm cô đơn chán chường của bạn cung chị em bị vứt rơi, đồng thời cũng chính là lời gởi gắm gần như suy tứ của người sáng tác về nhân sinh và vậy giới. Tòa tháp rất giàu sức biểu cảm: bao gồm tiếng nói trữ tình trường đoản cú cảnh ngộ cá thể của nhân đồ dùng trữ tình, vừa gồm tiếng nói triết lý về kiếp nhân sinh từ rất nhiều suy bốn của tác giả. Với cống phẩm này, thể “song thất lục bát” đã đi vào chỗ hoàn thiện ở nút đỉnh điểm: cách luật trọn vẹn chặt chẽ, chuẩn mực, không đồng ý những ngoại lệ như ở những tác phẩm khác. Ngôn ngữ văn học tại đây được trau chuốt kỹ càng, giải pháp điệp từ thực hiện rất khéo léo, tạo nên cảm xúc.

5. TRUYỆN NÔM (THỂ TRUYỆN)

Đây là 1 trong thể nhiều loại văn học viết theo văn vần, có tình tiết (tức là một trong những loại tè thuyết văn vần), rất cải tiến và phát triển ở vn (mà sinh hoạt Trung Hoa phần nhiều không có), quan trọng thịnh hành từ cuối thế kỷ XVIII đến hết chũm kỷ XIX sang thời điểm đầu thế kỷ XX. Bao gồm tới hàng trăm tác phẩm thuộc một số loại này, mà đỉnh cao là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Truyện Nôm áp dụng thể thơ “lục bát” là chủ yếu, song cũng đều có một số không nhiều tác phẩm dùng thể Đường luật.

“Truyện Nôm Đường luật” thường dựa trên một diễn biến đơn giản để viết thành một loạt những bài thơ “thất ngôn bát cú” ( 七 言 八 句 ) liên hoàn. Loại này mở ra khá sớm, tức thì từ thế kỷ XVI, nhưng tác phẩm ko nhiều, giá trị văn học tập không cao. Nay chỉ với lại 3 sản phẩm là: truyện sơn Công phụng sứ (蘇 公 奉 使 傳 ), xuất hiện vào chũm kỷ XVI, đem tích sơn Vũ đi sứ nước Hồ, toàn văn bao gồm 24 bài thơ chén cú luật Đường. Cũng ở cố kỉnh kỷ XVI bao gồm Truyện vương vãi Tường (王 嬙 傳) , sang vậy kỷ XVII bao gồm truyện Lâm tuyền kỳ ngộ (林 泉 奇 遇 傳 )còn call là truyện Bạch Viên Tôn Các( 白 猿 孫 恪 傳 ) có 146 bài xích thơ thất ngôn chén bát cú và 1 bài bác tứ tuyệt. Có thể lấy Truyện vương Tường làm đại diện:

Truyện vương Tường ( 王 祥傳 ). Cốt truyện mượn trường đoản cú tích đời Hán, viết về cuộc sống của vương vãi Tường (tức vương vãi Chiêu Quân 王 昭 君) được tuyển làm cung nữ giới dưới thời Hán Nguyên Đế 漢 元 帝, vì chưng không đút lót yêu cầu thợ vẽ Mao Diên lâu 毛 延 壽vẽ xấu đi, khiến cho nhà vua không chú ý đến. Nhân gồm vua nuớc Hồ ước thân, vua Hán liền rước Chiêu Quân gả đến vua Hồ. Đến lúc ấy vua Hán new biết bạn nữ đẹp, lấy làm tiếc. Sang đến cung vua nước Hồ, nàng tự vẫn. Đây là một truyện tiêu biểu vượt trội cho loại “Truyện Nôm Đường luật”. Không rõ tác giả là ai. Giới nghiên cứu và phân tích ước đoán tác phẩm này thành lập khá sớm, vào khoảng thời điểm đầu thế kỷ XVI. Truyện tất cả 49 bài bác thơ “thất ngôn bát cú”, trong số ấy có 38 bài chính truyện, 10 bài là lời than nuối tiếc của tín đồ đời cùng 1 bài bác kết luận. Câu thơ trau chuốt, văn pháp thơ Đường vững vàng vàng. Song có thể là do tiêu giảm của kích cỡ thơ cách luật “thất ngôn bát cú”, khó miêu tả liền mạch cốt chuyện, cần kết cấu bao gồm phần tách rạc. Đây là nhược điểm bình thường của loại “Truyện Nôm Đường luật” khiến cho nó không phát triển và tỏ ra “lép vế” hẳn so với các loại “Truyện Nôm lục bát”.

“Truyện Nôm lục bát” chỉ cần sử dụng thể “lục bát”, song khi rất có thể xen kẽ vài bài bác thơ Đường luật, hoặc một số câu thất ngôn. Cốt truyện có thể lấy từ lịch sử dân tộc và văn học Trung Hoa, hoặc rước từ lịch sử hào hùng và sự tích dân gian Việt Nam. Con số truyện Nôm lục chén bát rất phong phú, hiện nay còn hàng trăm ngàn tác phẩm, những truyện đạt mức giá trị thẩm mỹ cao. Trong các các truyện Nôm lục bát hơn phân nửa thành tích không với tên tác giả (thường được hotline là “Truyện Nôm khuyết danh”). Hoàn toàn có thể phân các “truyện Nôm lục bát” thành 2 một số loại như sau:

Một loại là rất nhiều truyện mang đậm màu sắc dân gian, đề cập chuyện bình dị, lời thơ gần với khẩu ngữ , tác giả không rõ là ai, thường được call là “Truyện Nôm khuyết danh” hoặc “Truyện Nôm bình dân”. đa số truyện nhiều loại này hiện nay còn hơn 100 tác phẩm. Tiêu biểu vượt trội cho loại này là đầy đủ tác phẩm như: Phạm download Ngọc Hoa (範 載 玉 花 ), cầm kỷ XVIII, gồm 872 câu lục bát; Tống Trân Cúc Hoa (宋 珍 菊 花 ) ; Phạm Công Cúc Hoa (範 公 菊 花 ) ; Phương Hoa (芳 花 ), núm kỷ XVIII-XIX, theo truyện nói dân gian, có 1152 câu lục bát, Thạch sanh (石 生 ), nắm kỷ XVIII, theo truyện cổ tích Việt Nam, tất cả 1812 câu lục bát, v.v. Rất có thể lấy truyện Tống Trân Cúc Hoa Phạm Công Cúc Hoa làm đại diện:

Tống Trân Cúc Hoa ( 宋 珍 菊 花 ) là mẩu chuyện thuần túy Việt Nam, không lấy tích từ bỏ Trung Hoa. Thành tựu kể chuyện đôi trái gái công ty nghèo Tống Trân và Cúc Hoa, vượt qua mọi gian nan thử thách từ bỏ phía những thế lực quan lại lại với quý tộc, bằng toàn bộ lòng kiên trung và khả năng của mình, để bảo vệ tình yêu. Trong truyện còn kể chuyến hành trình sứ của Tống Trân, thể hiện kĩ năng và lòng trường đoản cú tôn dân tộc bản địa của con trai trong việc bang giao. Tuy nhiên bị con trai chối từ, tuy thế công chúa nước Tàu bởi quá yêu thương chàng, đang vượt bể lịch sự nước Việt tra cứu chàng. Cùng Cúc Hoa đã vui lòng để cho chàng cưới thêm công chúa Trung Hoa. Truyện gồm 1690 câu thơ lục bát, lộ diện vào khoảng từ nửa thế kỷ XVIII sang vào đầu thế kỷ XIX. Ngôn từ văn học trong sản phẩm rất ngay gần với lời nạp năng lượng tiếng nói của dân gian. Phần lớn không sử dụng điển cố gắng và rất ít từ Hán Việt. Vào truyện đôi khi mang đậm nét truyện nhắc truyền miệng, cho nên có phần thiếu thốn trau chuốt.

Phạm Công Cúc Hoa(範 公 菊 花 ) đề cập chuyện sinh sống nước Trịnh nào đó, tuy thế tên làng tên đất thuộc quang cảnh non nước, cung bí quyết sinh họat phần đông là thực tiễn ở Việt Nam. Đây là 1 trong những truyện Nôm có dung tích lớn, có 3.934 câu lục chén bát (theo bạn dạng in ván khắc năm 1889), có thể là tác phẩm dài tương đối nhất trong những các truyện Nôm hiện còn. Phạm Công là trẻ mồ côi, dắt chị em đi ăn xin, rồi may mắn được con gái quan tủ là Cúc Hoa rước lòng yêu, cùng được kết duyên vợ chồng. Song vì tài bởi vì mệnh, bởi lòng kiên trinh, họ bắt buộc chịu lắm nỗi gian nguy, vợ ông chồng con dòng sinh ly tử biệt. Truyện phản bội ánh đông đảo quan hệ vợ chồng, anh em, bà bầu ghẻ con chồng v.v. Rất thâm thúy và cảm động. Đây hầu hết là truyện Nôm duy nhất diễn tả cảnh âm ti với hầu hết tình tiết rõ ràng sinh động theo trí tưởng tượng dân gian vào mối địa chỉ với hoàn cảnh xã hội nghỉ ngơi trên dương thế.

Một loại khác là phần đa tác phẩm do các văn nhân sáng sủa tác, văn liệu tiếp thu từ văn hiến Trung Hoa, ngữ liệu tận dụng vốn thành ngữ, tục ngữ và ca dao dân gian. Vày vậy, so với loại “bình dân” sinh sống trên, thì ở nhiều loại này ngôn ngữ văn học tập được đẽo gọt hơn, bao gồm sức diễn tả phong phú, đạt mức giá trị nghệ thuật cao hơn. Vượt trội cho nhiều loại này là Truyện Kiều của Nguyễn Du . Dường như có thể đề cập một loạt item như: Song Tinh Bất Dạ ( 雙 星 不 夜 ) của Nguyễn Hữu Hào 阮 有 豪 (? – 1713), lấy diễn biến từ đái thuyết Định nhân tình (定 情 人) ở Trung Hoa, bao gồm 2.396 câu; Hoa tiên ( 花 箋 ) của Nguyễn Huy trường đoản cú 阮 輝 嗣 (1743 – 1790), lấy tình tiết từ Hoa tiên ký ( 花 箋 記 ) nghỉ ngơi Trung Hoa, bao gồm 1.532 câu; Sơ kính tân trang ( 梳 鏡 新 妝 ) của Phạm Thái 範 彩 (1777 – 1813), là từ truyện về tình duyên trắc trở của tác giả, bao gồm 1.482 câu lục chén bát và một số trong những bài thơ Đường luật; Phan Trần ( 潘 陳 ) lấy cốt truyện từ truyện ký Trung Hoa, chưa rõ tính danh tác giả, mở ra vào đầu thế kỷ XIX, có 938 câu lục bát; Lý Văn Phức 李 文 馥 (1785 – 1849) là người sáng tác của một vài truyện nổi tiếng: Tây sương (西 廂 ) có 1.744 câu lục bát, truyện dựa theo hí khúc Tây sương ký kết (西 廂 記 ) của vương vãi Thực tủ 王 實 甫thời đơn vị Nguyên; Nhị độ mai (二 度 梅 ) gồm 2.826 câu lục bát, dựa trên tiểu thuyết Trung Hoa Trung hiếu máu nghĩa nhị độ mai (忠 孝 節 義 二 度 梅 ); Ngọc Kiều Lê (玉 翹 黎 ), có 2.926 câu lục bát, cũng rất có thể lấy cốt truyện từ một đái thuyết nghỉ ngơi Trung Hoa; Nguyễn Đình Chiểu 阮 廷 炤 (1822 – 1888) là người sáng tác của hai truyện Nôm lừng danh khác: Lục Vân Tiên ( 陸雲仙) cùng Dương từ Hà Mậu (楊 慈 何 茂 ), tất cả 3.456 câu lục chén – một độ dài phệ nhất trong các các truyện Nôm hiện còn. Cả nhị truyện hầu như là sáng tác trong phòng thơ, không lấy tình tiết từ Trung Hoa.

Truyện Kiều (翹 傳) là tác phầm đa phần của Nguyễn Du 阮 攸 (1765 – 1820), bên đại thi hào dân tộc bản địa Việt Nam. Phát triển trong một gia đình danh gia vọng tộc (cha có tác dụng quan cho Tể tướng, anh làm cho quan mang lại Tham tụng), nhưng gặp mặt nhiều trắc trở. Năm 1783 thi hương đậu Tam trường, sau ko thi tiếp nữa. Thuở nhỏ tuổi ở Thăng Long, to lên gặp mặt thời tao loàn (từ khởi nghĩa Tây Sơn mang đến Nguyễn Ánh khôi phục lại nhà Nguyễn) bắt buộc nay phía trên mai đó, sau cuối về quê ở Nghệ An, sống gần với dân gian. Bao gồm ra có tác dụng quan với bên Nguyễn 1 thời gian, từng được cử đi sứ công ty Thanh. Nguyễn Du gồm một sự nghiệp biến đổi văn học vật dụng sộ, cả bằng văn bản Hán và bằng văn bản Nôm. Riêng biệt về văn vẻ chữ Nôm, ngoại trừ Truyện Kiều, ông còn để lại một vài thành phầm ngắn, mà tiêu biểu vượt trội là bài Văn tế thập loại chúng sinh (十 類 眾 生 祭 文 ), một bài văn chiêu hồn so với mọi kiếp bạn đã bị tiêu diệt trong bất cứ cảnh ngộ nào, trình bày lòng mến người bát ngát của bên thơ.

Truyện Kiều là biện pháp gọi tắt của người đời sau, nguyên tên do tác giả đặt là Đoạn trường tân thanh ( 斷 腸 新 聲 ). Diễn biến dựa theo đái thuyết chương hồi Kim Vân Kiều truyện (金 雲 翹 傳 ) của Thanh vai trung phong Tài Nhân 青 心 才 人 nghỉ ngơi Trung Hoa. Nhưng lại nếu như tiểu thuyết của Thanh tâm Tài Nhân không gây được chú ý ở Trung Quốc, thì Đoạn trường tân thanh của Nguyễn Du là nhà cửa văn học tập kiệt xuất, ngay từ lúc vừa thành lập và hoạt động (khoảng 1804 – 1809) đến nay đã được đầy đủ tầng lớp dân chúng việt nam yêu thích, và được quả đât nhiệt liệt đón nhận, được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau. Nguyễn Du là người vn thứ hai (thế hệ sau Nguyễn Trãi) được UNESCO công nhận là danh nhân văn hóa thế giới.

Truyện Kiều kể chuyện 15 năm phiêu dạt của nhân vật đó là nàng Thúy Kiều 翠 翹 . Thúy Kiều là 1 trong những tiểu thư xinh đẹp, tài hoa, tất cả tình yêu tự do thoải mái và trong sạch với đại trượng phu thư sinh Kim Trọng 金 重 . Chế độ phong con kiến suy tàn với rất đầy đủ rẫy những quyền lực (đặc biệt là quan liêu lại links với yêu quý gia) vẫn xô đẩy đàn bà vào cảnh đời ca kỹ, tôi đòi. Cục bộ câu chuyện cùng với mọi cốt truyện về cốt truyện và tư tưởng nhân vật có tác dụng thành bản cáo trạng đối với những bất công, tàn khốc trong thôn hội, là tiếng kêu xé lòng đối với tình yêu với thân phận đều con người bị chà đạp, là mong vọng vươn tới giành lại quyền sống và làm việc cho họ. Vật phẩm thấm đượm tinh thần nhân đạo sâu sắc, với bút pháp hiện thực giàu chất trữ tình.

Bản in cũ nhất và còn sót lại trọn vẹn cho tới bây giờ là phiên bản Liễu Văn Đường 1871 và bạn dạng Duy Minh Thị 1872. Truyện Kiều là thành phầm truyện Nôm có độ nhiều năm lớn, gồm 3.254 câu thơ, theo thể “lục bát”. Đây là tác phẩm thành công xuất sắc và vượt trội về những phương diện, là đỉnh cao của văn học việt nam thời Trung đại. Riêng về mặt ngôn từ thơ, người sáng tác đã rất thuần thục trong việc thực hiện văn liệu trung quốc kết phù hợp với ngữ liệu dân gian Việt Nam. Tiếng Việt trong Truyện Kiều ghi lại cho trình độ tinh luyện, chuẩn mực với giàu sức biểu hiện. Đây là cống phẩm truyện thơ Nôm ngôi trường thiên mà trong số ấy thể thơ “lục bát” đạt tới mức điển phạm, chuẩn mực, không chấp nhận bất kể những gì thô sơ, dềnh dang về, phá bí quyết như trong các truyện Nôm khác. Để minh họa, xin trích hai khổ đầu (4 câu) từ văn phiên bản Truyện Kiều khắc in năm 1871:

炧 璏 瑉 憥 圡 些

Trăm năm vào cõi tín đồ ta

岲 才 岲 命 窖 卥 唙饒

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

惐 戈 沒 局 帀 盙

Trải qua một cuộc bể dâu

仍 調 饢 獕 乑 僘 妿 峼

Những điều phát hiện ra đã đau khổ lòng

Lục Vân Tiên ( 陸雲 仙) là thành tựu tiêu biểu trong phòng thơ Nguyễn Đình Chiểu 阮 廷 炤 (1822 – 1888). Ông nguyên quán tỉnh vượt Thiên, sinh tại nhà Định (nay trực thuộc Tp hồ Chí Minh), mất tại Bến Tre. Đỗ Tú tài (1843) trên trường thi Gia Định, sau ra Huế ngóng kỳ thi năm Kỷ Dậu (1849), nhưng chưa thi thì được tin chị em mất, ông vội vàng về Gia Định chịu đựng tang, trên đường vì yêu thương khóc nhiều, ông bị mù cả nhị mắt. Truyện Lục Vân Tiên ra đời sau đó ít lâu, và mau chóng được người hâm mộ yêu thích, độc nhất là trong dân chúng Nam Bộ. Tác phẩm này có rất nhiều phiên bản viết tay và bản in khác nhau. Riêng bằng chữ Nôm hiện có toàn bộ 7 bản, vào đó bạn dạng Lục Vân Tiên truyện (蓼 雲 仙 傳 ) vị Duy Minh Thị cho khắc ván in tại nhà Định năm giáp Tuất (1874) là bản xưa nhất còn lại. Theo bạn dạng này thì toàn văn gồm bao gồm 2176 câu lục chén bát và 1 bài xích “thất ngôn bát cú” chữ Hán.

Lục Vân Tiên, nhân vật chính trong truyện là một trong những chàng trai trí dũng song toàn, tôn vinh trung hiếu ngày tiết nghĩa. Trải qua bao gian khổ thử thách, nam nhi đã được hưởng niềm hạnh phúc cùng người yêu chung thủy là Kiều Nguyệt Nga. Hai tuyến nhân vật bao gồm diện cùng phản diện vào truyện luôn luôn đối chọi rạch ròi, và sau cùng những bạn chính nhân quân tử góp dân cứu giúp nước phải hoàn toàn chiến thắng, trường trị kẻ gian manh độc ác, lừa thầy bội nghịch bạn. Có thể coi Lục Vân Tiên là một bản trường ca đề cao chính nghĩa và mọi đạo đức xứng đáng quý đáng trọng vào đời sống tín đồ dân Việt Nam. Mặc dù là một công ty Nho, nhưng ngôn ngữ kể chuyện của Nguyễn Đình Chiểu đậm màu sắc dân gian, lời thơ ngay gần với giọng điệu nói với kể, rất bình dân và chất phác.

6. PHÚ NÔM với VĂN TẾ NÔM

Trong văn học việt nam (cũng như ngơi nghỉ Trung Hoa), phú ( 賦 ) là một trong những thể văn gồm từ siêu rất sớm, gồm phú chữ thời xưa và phú chữ Nôm. Phú chữ Nôm có thể bước đầu từ thời è (thế kỷ XIII), như hai bài bác phú đã nói trên của vua trằn Nhân Tông cùng sư Huyền Quang. Ngôn từ của phú Nôm thường ca tụng cảnh sắc đẹp non sông, xưng tụng công tích anh hùng, hoặc phê phán trào lộng, nghị luận sự tích, nhân vật. đa số tác phẩm cùng tác gia nổi tiếng về phú Nôm có thể kể: Phụng thành xuân dung nhan phú ( 鳳 城 春 色 賦 ) của Nguyễn Giản Thanh 阮 簡 青 (1482 – ?), Tịch cư ninh thể phú ( 僻 居 寧 體 賦 ) với Đại Đồng cảnh quan phú (大 同 風 景 賦 ) của Nguyễn sản phẩm 阮 杭 (thế kỷ XVI), Ngã ba Hạc phú ( 我 巴 鶴 賦 ) của Nguyễn Bá lân 阮 伯 燐 (1701 – 1785), Trương giữ hầu phú ( 張 留 侯 賦 ), Quách Tử Nghi phú (郭 子 儀 賦 ) của Nguyễn Hữu Chỉnh 阮 有 整 (? – 1787), Tụng Tây hồ nước phú ( 訟 西 湖 賦 ) của Nguyễn Huy Lượng 阮 輝 涼(? – 1808), Chiến tụng Tây hồ phú ( 戰 訟 西 湖 賦 ) của Phạm Thái 範 彩 (1777 – 1813), Hàn nho phong vị phú (寒 儒 風 味 賦 ) của Nguyễn Công Trứ 阮 公 著 (1778 – 1858), Tài tử đa cùng phú (才 子 多 窮 賦 ) của Cao Bá quát tháo 高 伯 适 (1808 – 1885), v.v.

Văn tế (祭 文) chữ hán việt với tư bí quyết là phần đa tác phẩm văn học sót lại với thời gian thường không những mang công dụng nghi lễ tín ngưỡng, nhưng đó là hầu hết tác phẩm cất chan cảm tình với những người đã khuất, đầy đủ người thân thiện của người sáng tác hoặc những anh hùng liệt sĩ, những người có số phận xấu số trong làng mạc hội. Văn tế được viết bằng nhiều thể thức khác nhau, rất có thể là văn biền ngẫu, có thể là tuy vậy thất lục bát. Song nhiều phần là những bài xích văn tế viết theo thể phú. Có rất nhiều bài văn tế Nôm nổi tiếng của các tác trả như: Văn tế chị (祭 姊文) của Nguyễn Hữu Chỉnh (? – 1787), Văn tế thập các loại chúng sinh (十 類 眾 生 祭 文) của Nguyễn Du (1765 – 1820), Văn tế Trương Quỳnh Như ( 祭 張 瓊 茹 文) của Phạm Thái (1777 – 1813), Văn tế nghĩa sĩ yêu cầu Giuộc (芹 勺 義 士 祭 文) của Nguyễn Đình Chiểu 阮 廷 炤 (1822 – 1888) v.v.

7. THƠ NÔM ĐƯỜNG LUẬT

Văn nhân người việt nam làm quen thuộc với cách luật thơ Đường từ vô cùng sớm. Bước đầu thử mô phong thể thơ này để làm thơ tiếng Việt, những nhà thơ đã không theo sát thể thức Đường vẻ ngoài như khi làm thơ chữ Hán, mà tất cả cải đổi mới ít nhiều, sản xuất thành lối thơ Việt hóa “Hàn luật”. Lối thơ Đường biện pháp Việt hóa này dường như không được những thế hệ thi nhân đời sau thừa kế và phạt huy. Từ nắm kỷ XVII trở đi văn đàn Việt Nam hầu hết vắng bóng các bài thơ Nôm “phá cách” vậy nên (trừ một vài bài tương truyền là của hồ Xuân Hương, với sắc thái trào phúng theo lối dân gian), cầm vào sẽ là những bài xích thơ chữ Nôm vâng lệnh nghiêm chỉnh biện pháp luật thơ Đường.

Có thể nói rằng những nhà thơ vn thời trung đại ai cũng từng có tác dụng thơ Đường luật, tiếng hán và cả chữ Nôm. Mặc dù nhiên, không hẳn tác giả nào thì cũng thực sự thành công. Các nhà thơ để lại tuyệt hảo rõ nét nhất về thơ Nôm Đường cơ chế là hồ nước Xuân Hương, Nguyễn Khuyến cùng Trần Tế Xương . Dường như còn phải kể đến: Bà thị xã Thanh quan liêu 婆 縣 清 觀 (tên thực là Nguyễn Thị Hinh 阮 氏 馨 , đầu thế kỷ XIX) cùng với chùm bài thơ có nặng trọng điểm trạng hoài cổ; Mạc Thiên Tích 莫天 錫 (1706 – 1780) cùng với tập Hà Tiên quốc âm thập vịnh (河 仙 國 音 十 詠 ); Phan Văn Trị 潘 文 治 (1830 – 1910) với khá nhiều bài thơ vịnh đồ vật vịnh cảnh và 10 bài bác thơ họa chế giễu lũ văn nhân cam trung tâm theo giặc.

Hồ Xuân Hương 胡 春 香 (cuối XVIII đầu XIX). Cho đến nay, giới nghiên cứu vẫn chưa biết chính xác năm sinh năm mất cùng thời hạn sáng tác của bà, cũng giống như chưa xác minh được rõ toàn thể tác phẩm của bà. Bà khét tiếng là “bà chúa thơ Nôm”, với khoảng hơn 50 bài bác thơ Nôm chính sách Đường, được sưu tập với chép lại vào thời điểm năm 1893. Trong những đó tất cả lẫn một trong những bài của tín đồ khác. Vừa mới đây phát hiện tập Lưu hương thơm ký (留 香 記 ), trong đó có 24 bài bác thơ chữ thời xưa và 26 bài bác thơ chữ Nôm, ngờ rằng đó là thơ của hồ Xuân Hương, song cũng không thật dĩ nhiên chắn.

Thơ Nôm hồ Xuân Hương nói đến những tình cảnh riêng bốn của người phụ nữ, mọi nỗi khổ và bất công mà họ phải hứng chịu: làm vợ lẽ, chửa hoang, góa chồng. Nhưng thái độ của bà là không kêu than, ko bi lụy, cơ mà với rất đầy đủ ý thức về giới tính, bà khuyên mẹ hãy ngẩng cao đầu làm người, đòi lại quyền bình đ?