Thế kỷ 16

     

Đầu nạm kỷ XVI, cơ quan ban ngành nhà Lê suy yếu nhanh chóng. Ở trung ương, vua ăn uống chơi sa đọa, sao nhãng bài toán nước, thả mặc cho các quan lại tự do thoải mái hoành hành. Lúc bấy giờ, vua Uy Mục cùng Tương Dực được điện thoại tư vấn là “vua quỷ”, “vua lợn”. Vị tể tướng Lương Đắc Bằng, một vị quan lại thanh liêm sẽ lên án: “dân vẫn cùng mà lạm thu ko cùng, phú thuế thu cho tơ tóc mà sử dụng của thì như bùn đất” “phong tục suy đồi, nông tang thất nghiệp”*. Ở địa phương, quan tiền lại, cường hào, ác bá được triều đình dung túng, khoác sức cướp đoạt ruộng đất của nông dân. Chính sách quân điền được ban hành thời Lê nay không thể tác dụng. Mất mùa, đói nhát liên miên (1511, 1512, 1515, 1516), khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi: khiếp Bắc (Bắc Ninh), đánh Tây (Hà Tây), Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Hưng Hóa (các tỉnh giấc phía Bắc), Nghệ An… (* Lịch sử vn (từ bắt đầu đến ngày nay), sđd, tr 152)


Trong thực trạng đó, một vài thế lực phong kiến thực hiện chiêu chiêu mộ quân, tranh chấp lẫn nhau để giành quyền lũng đoạn triều chính. Bên Lê giảm sút trầm trọng, khi thì phụ thuộc vào thế lực này, khi thì dựa vào thế lực kia.

Bạn đang xem: Thế kỷ 16

Trong số những thế lực phong kiến thời gian bấy giờ, nổi lên một nhân vật mới là Mạc Đăng Dung. Tuy xuất thân hèn kém nhưng nhờ sức khỏe và tài năng quân sự, Mạc Đăng Dung được một số quan lại cỗ vũ đã lập cập phế truất vua Lê, chiếm lấy ngôi vua và lập ra bên Mạc.

Cục diện nam – Bắc triều

Nhà Mạc thành lập và hoạt động và giữ lại nguyên máy bộ nhà nước thời Lê. Để củng vậy quyền lực, nhà Mạc thực hiện một số cơ chế đối nội, đối ngoại buộc phải thiết.

Về đối nội: mở đông đảo đặn các khoa thi để đào tạo và huấn luyện quan lại trung thành với nhà Mạc, củng gắng quân đội, ổn định bài toán chia ruộng công, củng cố riêng biệt tự làng hội. Đất nước quay trở lại yên bình trong một số năm.


Về đối ngoại, bởi sức nghiền của cuộc nội chiến yêu cầu nhà Mạc buộc phải gật đầu những yêu sách ở trong phòng Minh: trả lại đất những châu đụng ở Đông Bắc, chịu đựng nhận sắc phong “An nam đô thống sứ”.

Những việc làm nhắc trên đã khiến cho các quan lại và nhân dân chán nản, mất tinh thần vào nhà Mạc. Năm 1532, Nguyễn Kim (quê ở Thanh Hóa) đã phụ thuộc vào sự giúp sức của vua Ai Lao, đưa bé của Chiêu Tông lên ngôi và tuyển mộ quân phòng Mạc. Đại bạn dạng doanh đóng góp ở Tây Thanh Hóa. Các cựu thần nhà Lê đã vào đây theo góp Nguyễn Kim, dần ra đời một triều vua mới, sử hotline là nam triều (để phân biệt với Bắc triều của phòng Mạc).


Đất nước Đại Việt nhất thời chia thái thành 2 miền đằng sau sự thống trị của nhì triều đại: Mạc và Lê.

Chiến tranh giữa hai bên liên tiếp xảy ra. Vùng đất Thăng Long – Thanh Hóa đổi thay chiến trường. Trận đánh tranh này còn được gọi là chiến tranh Trịnh – Mạc. Trong không ít năm, khi thì quân Trịnh chủ động đánh ra, khi thì quân Mạc đánh vào. Cuối cùng, năm 1592, đơn vị Mạc suy yếu và lâm vào tình thế tay bọn họ Trịnh. Chứng trạng chia giảm về cơ bạn dạng chấm dứt, chính quyền nhà Lê trên khu đất Đại Việt được khôi phục.

Phân tranh Trịnh – Nguyễn

Trong khi chiến tranh Nam – Bắc triều đang tiếp diễn thì mầm mống của sự việc chia cắt bắt đầu đã manh nha. Năm 1558, Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa. Ông ra sức củng gắng kinh tế, quân sự, xã hội. Khi chúng ta Trịnh tấn công đổ nhà Mạc, quản lý Thăng Long, Nguyễn hoàng đang đem một đạo quân ra Bắc hỗ trợ vua Lê. Bước đầu từ năm 1600, Nguyễn Hoàng bóc dần khỏi sự quản lý của họ Trịnh, tổ chức lại tổ chức chính quyền ở vùng Thuận – Quảng cùng lập bắt buộc một đơn vị nước riêng làm việc phía Nam. Đất nước tạm thời bị chia cắt làm 2 miền: Đàng vào – Đàng ngoại trừ (Đàng Trong: vùng khu đất từ sông Gianh (Quảng Bình) trở vào Nam; Đàng Ngoài: vùng khu đất từ sông Gianh (Quảng Bình) trở ra Bắc).


Chiến tranh giữa hai miền bùng nổ, sử call là cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn. Từ bỏ 1627 – 1672, 2 bên đánh nhau 7 trận lớn. Vùng đất tỉnh nghệ an – Quảng Bình biến đổi chiến trường. Tình thế “bất phân win bại” đã buộc hai bên phải giảng hòa, lấy sông Gianh làm cho giới tuyến, phân tách cắt lâu bền hơn nước

Tình hình kinh tế

Đất nước to hoảng, phân tách cắt, chiến tranh tiếp tục xảy ra đã tác động sâu dung nhan đến tình hình kinh tế, tuyệt nhất là nông nghiệp.

Nông nghiệp

* Ruộng đất và tài chính Đàng Ngoài:


Do chiến tranh kéo dài, ruộng đất công bị thu thanh mảnh nghiêm trọng, chế độ quân điền bị phá sản. Để tăng lên ruộng đất thuộc sở hữu nhà nước, chúa Trịnh kho bãi bỏ chế độ Lộc điền thời Lê, tịch kí ruộng đất của các công thần (nhưng lại phải phong thưởng cho những công thần Trung Hưng). Lân cận đó, đơn vị Mạc cũng tương tự nhà Lê – Trịnh đặt cơ chế ruộng lính, mọi cá nhân được cấp 6 – 7 mẫu ruộng, mang nguồn từ ruộng khu đất công xóm xã. Vớ cả điều này đã làm cho cho phần tử ruộng đất thuộc quyền sở hữu ở trong nhà nước bị thu hạn hẹp nghiêm trọng. Ruộng khu đất công của các làng làng bị lấn chiếm, ruộng bốn ngày càng mở rộng. Nhiều địa chủ, cường hào chiếm hàng trăm mẫu đất.

Bên cạnh đó, tầng lớp địa công ty cường hào ở các địa phương cũng lợi dụng tình trạng chiến tranh liên miên để hoạch hoẹ dân nghèo và chỉ chiếm đoạt ruộng đất của họ. Trước tình hình đó, năm 1711, chúa Trịnh phải ban hành lại chính sách “quân điền” nhằm bảo đảm an toàn ruộng đất công buôn bản xã, giải quyết yêu cầu về ruộng đất mang đến dân nghèo. Theo đó, làng mạc xã phải thu hồi hết ruộng cầm cố để phân tách cho dân, đông đảo quan chức đã có ruộng lộc hoặc nhân dân ai đó đã có ruộng bốn đều ko được cấp ruộng. Tuy vậy, hiệu quả đạt được của chế độ quân điền vẫn khôn cùng hạn chế. Hiện tượng lạ nông dân nghèo vứt làng đi phiêu tán càng ngày càng trở đề nghị phổ biến.

Mặt khác, sự dịch chuyển của ruộng đất thời kỳ này không cho phép người nông dân chăm lo đến thêm vào nông nghiệp. Trong lúc đó, đơn vị nước cũng không xem xét sản xuất như trước, đê điều không được chú trọng. Cơ chế lao dịch sửa đắp đê điều bị bãi bỏ. Cụ vào đó, mặt hàng năm, người nông dân đề nghị nộp một lượng tiền thuế để nhà nước sử dụng vào vấn đề thuê nhân công. Cố gắng nhưng, các quan lại được giao nhiệm vụ sửa đắp đê điều, kênh mương lại chỉ lo ăn bớt tiền thóc thu về riêng, thao tác qua loa. Tác dụng là hạn hán bọn lụt liên tiếp xảy ra, nhân dân chịu đựng cảnh mất mùa triền miên.

Để bù lại đầy đủ mất mát vì chưng con tín đồ và vạn vật thiên nhiên gây ra, fan nông dân Đàng hình như sức sản xuất, thâm canh tăng vụ, theo dõi tiết trời nông vụ, lựa chọn các loại giống khác biệt và lựa khu đất trồng nhị vụ lúa. Họ đã biết nhân giống như lúa để tạo nên giống 8 giống như lúa chiêm, 27 như thể lúa mùa, 29 kiểu như lúa nếp. Đáng tiếc nuối là họ chưa đủ trình độ chuyên môn để tạo thành những tương tự lúa bao gồm năng suất cao. Bởi vì vậy, tình trạng đói hèn mất mùa vẫn tiếp tục xảy ra.

* công cuộc khai hoang và tài chính Đàng Trong

Từ sớm, người dân Việt và siêng Pa đã khai thác vùng khu đất Thuận Quảng để tạo nên những xóm làng trù phú. Năm 1558, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng đất Thuận Hóa đang ra sức khai hoang, mở rộng các vùng khu đất mới. Cho tới thế kỷ XVII, Thuận Quảng vẫn là vùng đất tương đối giàu có. Tuy nhiên, trong trận đánh tranh với các chúa Trịnh sinh sống Đàng Ngoài, vấn đề không ngừng mở rộng lãnh thổ về phía Nam so với các chúa Nguyễn có ý nghĩa sâu sắc sống còn. Bởi vậy, từ thời điểm năm 1611, công cuộc không ngừng mở rộng lãnh thổ bắt đầu và kéo dãn đến vào giữa thế kỷ XVIII, bằng hai con phố chính: di dân và xâm lấn. Lực lượng tham gia khai hoang khôn xiết phong phú, gồm những: dân nghèo ở xung quanh Bắc vào, các nhà hào phú, binh lính, tù nhân binh, thậm chí còn có cả quan lại cùng binh lính của nhà Minh (Trung Quốc)…

Cho đến vào giữa thế kỷ XVIII, vùng đất từ Thuận Hóa vào Nam đang trở thành lãnh thổ của Đàng Trong. Vùng khu đất này được phân thành 12 dinh với khá nhiều huyện, châu, thuộc. Do điểm lưu ý của quá trình khai hoang, vùng đất Đàng Trong có mặt hai vùng rõ rệt:

+, Vùng Thuận Quảng: ban sơ gồm cả ruộng công cùng ruộng tư như Đàng Ngoài. Năm 1669, chúa Nguyễn sai bảo biến tất cả ruộng đất đã thành thục, sẽ nộp thuế thành ruộng công. Từ kia về sau, chúa Nguyễn chất nhận được ai khẩn hoang được từng nào ruộng đất hầu như cho lập làm ruộng bốn gọi là “bản bức tư điền”, buôn bản dân ko được tranh chiếm và đơn vị nước ko được công hữu hóa.

+, Vùng đất cực Nam (Nam Trung cỗ và phái mạnh bộ): chủ yếu là ruộng tư. Nguyên nhân đó là do: để nhanh chóng khai phá vùng khu đất phía Nam, lập thôn ấp và bình ổn sản xuất, công ty Nguyễn ra sức khích lệ khai hoang. Cục bộ ruộng đất sau khoản thời gian khai phá được hồ hết cho lập làm cho ruộng bốn và được miễn thuế trong 3 năm. Vị vậy, càng về sau, vùng đất cực Nam càng trở cần trù phú. Đây là vựa thóc của Đàng Trong với là vùng đất kiếm sống của dân nghèo lưu giữ vong.

Xem thêm: Tên Đường Gia Long Street - Tại Sao Vua Gia Long Không Được Đặt Tên

Nhìn chung, công cuộc khai phá, mở rộng đất đai Đàng vào đã tạo thành điều kiện dễ dãi cho sự giai cấp của chính quyền các chúa Nguyễn. Vì chưng vậy, vào một thời gian dài, nền kinh tế nông nghiệp Đàng Trong tương đối ổn định và phát triển, đời sống quần chúng. # được cải thiện.

Công mến nghiệp

* bằng tay thủ công nghiệp:


Cũng như các triều đại trước, thủ công bằng tay nghiệp đơn vị nước giữ lại vai trò quan liêu trọng. Ở Đàng Ngoài, sát bên các xưởng đúc tiền, rèn vũ khí, đóng thuyền, may nón áo đến vua quan… đã xuất hiện thêm các xưởng đúc súng, những hầm mỏ của phòng nước. Thợ xuất sắc được chuyển vào những quan xưởng làm việc theo nhiệm vụ binh dịch. Ở Đàng Trong, những chúa Nguyễn cũng cho ra đời các quan tiền xưởng đóng thuyền, đúc tiền, đúc súng cùng vũ khí. Ở khiếp thành Phú Xuân (Huế), bao gồm khu nhà “đồ thư” thu giữ các sản phẩm bằng tay thủ công của nhà nước và lãnh đạo các làng nghề. Công ty nước cũng biến một vài làng, thuộc thành địa điểm chuyên hỗ trợ nguyên liệu cho những quan xưởng. Cơ chế công tượng hà khắc.

Bên cạnh đó, do nhu cầu của nhân dân và thương nhân nước ngoài, các nghề thủ công bằng tay truyền thống ngày càng được mở mang, vạc triển: ươm tơ dệt lụa, làm cho đồ gốm, rèn sắt, đúc đồng, có tác dụng giấy, có tác dụng đồ trang sức… Đặc biệt, thời kỳ này đã xuất hiện thêm một số nghề new như: khắc bản in bên trên gỗ, đánh mài, làm đồng hồ, khai mỏ…

Nhìn chung, thủ công nghiệp ở những thế kỷ XVII – XVIII phát triển rộng rãi rộng trước, vừa thỏa mãn nhu cầu nhu mong của quần chúng trong nước, vừa tạo thành những mặt hàng để buôn bán trao đổi với yêu đương nhân nước ngoài. Một vài nghề mới ra đời đã đóng góp phần đáng đề cập vào những bước tiến của kĩ thuật với văn hóa. Mặc dù vậy, những làng thủ công vẫn hết sức nghèo, thiếu vốn để sale nên không tồn tại điều kiện để phát huy hết kỹ năng của mình.

*Thương nghiệp:

Buôn buôn bán trong nước kha khá phát triển, chợ mọc lên khắp khu vực với đủ loại: chợ làng, chợ liên làng, chợ huyện, chợ chùa. Từng huyện có từ 11 – 22 chợ, nhiều chợ danh tiếng khắp cả nước như: chợ Lim, Châu Cầu, cha Đồn, Phú Xá, Gia Hội… nhiều thị tứ ra đời: Vị Hoàng, Bến Nghé, Hà Tiên… tuy nhiên, nghỉ ngơi thời kỳ này, bán buôn nhỏ là hình thức chủ yếu, với các loại sản phẩm: lúa gạo, muối, hải sản, mặt hàng thủ công…

Buôn bán cải tiến và phát triển đã mang đến sự thành lập và hoạt động của các làng buôn: Đa Ngưu (Hưng Yên), Báo Đáp (Nam Định), Phù lưu giữ (Bắc Ninh), Đan Loan (Hải Dương)… Đây là một trong những hiện tượng mới, khá rực rỡ của nội thương cơ hội bấy giờ. Sát bên đó, một số trong những phú yêu mến chuyên bán buôn bằng thuyền tự vùng này qua vùng khác vẫn xuất hiện. Họ hay chở thóc gạo từ bỏ Gia Định ra bán ra cho nhân dân Thuận – Quảng và mua các thứ sản phẩm phương Bắc chở vào. Sự phát triển của nội yêu đương đã ảnh hưởng tác động mạnh đến cuộc sống thường ngày của quần chúng ta thời điểm bấy giờ.

Ngoại yêu thương ở nhị miền thời kỳ này chỉ dừng lại bằng việc mua sắm với các thương nhân nước ngoài. Những thế kỷ XVI – XVII, giao lưu buôn bán quốc tế đang trở thành một nhu cầu lớn cùng bức thiết. ở bên cạnh các yêu quý nhân nước ngoài không còn xa lạ như Trung Quốc, Inđônêxia… đã xuất hiện các yêu thương nhân Nhật Bản, Tây Âu (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Pháp, Anh). Mặc dù nhiên, sang nuốm kỷ XVIII, yêu mến nhân các nước châu mỹ rút dần dần khỏi nước ta, chỉ còn lại một số thuyền buôn Hà Lan, Pháp, Anh thỉnh thoảng lép vào các hải cảng download bán.

Như vậy, ở các thế kỷ XVI – XVIII, mặc dù chính trị – làng mạc hội có khá nhiều biến động nhưng kinh tế hàng hóa của cả hai miền được không ngừng mở rộng hơn trước. Sản phẩm làm ra không chỉ có để dàn xếp trong phạm vi thanh mảnh một vùng, một nước nhưng mà được xuất kho nước ngoài. Tín đồ Việt không những sử dụng những hàng hóa thân thuộc mà còn tiếp xúc với hàng hóa nước ngoài, nhất là của phương Tây.

Tình hình văn hóa

Tôn giáo, tín ngưỡng

Các chính quyền Lê – Trịnh với Nguyễn liên tục đề cao Nho giáo, xem nó là hệ tư tưởng độc tôn. Năm 1663, chúa Trịnh cho soạn lại và mở rộng 24 điều giáo huấn của vua Lê Thánh Tông thành 47 điều giáo hóa, phát cho những làng để thường niên giảng cho dân nhằm mục tiêu thống độc nhất phong tục, lễ nghi, tôn ti trơ khấc tự xã hội. Mặc dù nhiên, cùng với việc suy yếu ở trong phòng nước trung ương, sự xuống cấp trầm trọng của giáo dục, đạo nho cũng suy dần.

Cùng với sự suy thoái và phá sản của Nho giáo, những chùa chiền Phật giáo được sửa chữa, sản xuất thêm ở các làng. Số người theo phật ngày càng đông, thậm chí các chúa cũng đua nhau xây chùa. Mặc dù nhiên, Phật giáo không có điều kiện để phát triển thịnh đạt như thời Lý – Trần.

Bên cạnh đó, từ vào cuối thế kỷ XVI, các giáo sĩ phương Tây sẽ lén lút vào Đại Việt để truyền đạo. Mặc dù nhiên, buộc phải đến cố kỉnh kỷ XVII, Thiên chúa giáo mới được truyền bá rộng thoải mái ở cả Đàng Trong với Đàng Ngoài. Số giáo dân tăng nhanh, lên tới 25 vạn, hàng trăm ngàn Giáo sĩ được đào tạo, nhiều Giáo đường được xây dựng. Tuy nhiên, sau một thời hạn phát triển, bài toán truyền đạo bị chậm lại. Nguyên nhân chính là do lý thuyết đạo Thiên chúa phủ nhận việc thờ phụng tổ tiên, tôn vinh chúa duy nhất… Điều đó vừa trái cùng với tín ngưỡng truyền thống của bạn Việt, vừa ảnh hưởng đến ý thức trung quân của Nho giáo đang được sử dụng. Lệnh cấm đạo, gần kề đạo của các chính quyền Trịnh, Nguyễn bắt đầu được ban hành. Những Giáo sĩ châu âu bị giết hoặc bị trục xuất khỏi Đại Việt.

Các tín ngưỡng truyền thống cổ truyền vẫn tiếp tục được duy trì. Thờ tự tổ tiên, những người có công với buôn bản với nước, bái Thành hoàng… phổ cập khắp những làng xã trong cả nước. đông đảo ngày cúng giỗ những vị thần là những dịp nghỉ lễ hội tưng bừng, náo nhiệt của những dân làng.

Như vậy, chiến tranh phong kiến, thiên tai, thất bát đã có tác dụng cho cuộc sống tâm linh của bạn dân mất ổn định. Trong hoàn cảnh đó, tôn giáo tín ngưỡng gồm điều kiện dễ ợt để phát triển.

* Giáo dục: giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nho học vẫn luôn là nội dung chủ yếu ở thời kỳ này.

Ở Đàng Ngoài, văn miếu quốc tử giám ở Thăng Long vẫn là trường học tập quốc học lớn số 1 ở trung ương. Ở những xứ, trấn đều có trường công đào tạo con em trong vùng, có học quan phê chuẩn dạy dỗ. Thi cử như cũ, 3 năm một lần. Mặc dù nhiên, giáo dục đào tạo ngày càng sa sút, những người đỗ đạt ít dần dần mà unique cũng ngày càng kém. Hiện tượng kỳ lạ mua bài bác làm sẵn, nhờ cất hộ gắm con cái, ra đề như thể nhau… rất phổ biến.

Ở Đàng Trong, năm 1646, chúa Nguyễn mới quyết định lấy Nho học có tác dụng nội dung giáo dục và đào tạo và mở khoa thi bao gồm đồ để đưa người có tác dụng quan. Mặc dù nhiên, chương trình học còn đơn giản dễ dàng hơn đối với Đàng Ngoài, số fan đỗ đạt cũng tương đối ít. Đến trong thời hạn 20 của nắm kỷ XVIII, việc thi tuyển ở Đàng Trong đa số đình lại.

* Văn học tập – nghệ thuật

– Văn học: mẫu văn học chủ yếu thống bằng chữ Hán được sáng sủa tác những nhưng lúc này không còn tiềm ẩn tình yêu thương nước, yêu quê hương, từ bỏ hào dân tộc bản địa như những thời kỳ trước. Số nhà thơ, đơn vị văn danh tiếng cũng ít dần. Ở Đàng Ngoài bao gồm Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Dữ, Phùng tương khắc Khoan. Ở Đàng Trong có Đào Duy Từ.

Trong lúc đó, cái văn học tập dân gian lại trở nên tân tiến mạnh, vừa phong phú và đa dạng về thể một số loại (ca dao, tục ngữ, truyện cười, truyện nôm khuyết danh), vừa thâm thúy về nội dung. Nội dung đa phần của mẫu văn học tập này là phản nghịch ánh tâm tư nguyện vọng của bạn dân, phòng lễ giáo hà khắc, đòi cuộc sống đời thường tự do… 1 loạt truyện nôm khuyết danh ra đời: Trê cóc, Phạm Công – Cúc Hoa, Thạch Sanh, quan tiền âm thị Kính, Tống Trân – Cúc Hoa… Sự trở nên tân tiến của văn học tập dân gian đã chứng tỏ cuộc sống ý thức phong phú, thoải mái và dễ chịu của nhân dân lao động, đồng thời đóng góp phần hoàn thiện ngôn từ Việt.