Quan lại là những người vào bộ sản phẩm nhà nước phong kiến và bộ sản phẩm nhà nước ở Việt nam thời thuộc Pháp từ cấp huyện trở lên, gồm người điều hành là “Quan” cùng những người thừa hành là “Lại”.

Quan lại được nạm đổi qua nhiều triều đại, cấp bậc cũng từ đó rứa đổi theo, nhưng tên và quyền hạn của các chức quan liêu đó đa số đều không tồn tại nhiều cố kỉnh đổi, trong đó tất cả những cấp bậc sau:

1. Quan tiền ở trung ương:

Các quan cao nhất chăm phụ hỗ trợ cho vua có:

- Tể tướng (Qua những triều đại còn mang tên Bách Quỹ, Thừa tướng, Tướng quốc): Người đứng đầu của những quan văn trong triều, gồm thể cầm cố mặt vua xử lý mọi việc hành thiết yếu quốc gia.

- Thái sư, Thái phó, Thái bảo: thầy, nuôi nấng, dạy dỗ vua, bố chức lớn nhất, gọi là Tam Công.

- Thiếu sư, Thiếu bảo, Thiếu phó: quan liêu dưới một bậc, chuyên giúp đỡ Tam Công, gọi là Tam Thiếu.

- Thái tể, Thái tông, Thái sử, Thái chúc, Thái sĩ, Thái bốc: giúp vua xử lý thiết yếu vụ, đứng phía hai bên tả hữu vua, gọi là Lục Thái.

- Ngũ Tư có:

+ Tư Đồ: giữ việc nông thương, cảnh sát, giáo dục, rèn đúc dân.

Bạn đang xem: Quan nhất phẩm

+ Tư Khấu: coi về hình phạt, kiện tụng.

+ Tư Mã: thống sáu quân, dẹp yên ổn trong nước.

+ Tư Thổ: giữ lễ của nước (tế tự, triều sinh...).

+ Tư Không: khuyến công, nông, việc thổ mộc, xét địa lợi, thiên thời.

- Thái úy: coi binh quyền, quân sự, là chức quan liêu tổng thống việc binh. (Là quan võ ngang với Tể tướng)

- Đại học sĩ: là cố vấn của vua trong những việc trọng đại. Từ bên Minh chức Tể tướng bị xóa, chỉ còn lại Đại học sĩ là cao nhất.

- Ngự sử đại phu: chăm can gián, kiểm soát những quan.

*

- Đứng đầu những bộ là Thượng thư, giúp việc gồm Tả thị lang, hữu thị lang. Gồm có 6 bộ, tuyệt Lục bộ:

+ Lại bộ: Bổ nhiệm quan chức, phong tước, xét công, kho bãi nhiễm và thăng chức cho các quan lại, quản lý quan lại lại.

+ Lễ bộ: Lo việc tổ chức yến tiệc, thi cử, lễ nghi vào triều đình, chuẩn bị áo mũ, ấn tín, tấu chương…vv.. Quản lý các lễ cống nạp của chư hầu, cũng như lo việc bói toán, đồng văn nhã nhạc.

+ Hộ bộ: Quản lý ruộng đất, thu phát bổng lộc tương quan đến đất đai như thóc gạo…Hay hôn nhân, hộ khẩu. Coi phép lưu thông tiền tệ, vật giá chỉ đắt rẻ

+ Binh bộ: Quản lý cấm vệ quân, xe cộ ngựa, vũ khí đạn dược, cũng như mọi thứ liên quan tới quân sự, bảo vệ đất nước.

+ Hình bộ: chính lệnh về pháp luật, xét lại những án nặng, tội còn ngờ.

+ Công bộ: Phụ trách mọi việc xây dựng cầu cống, đường xá, cung đình, sửa lịch sự việc thổ mộc, đắp thành, đóng thuyền bè.

- Dưới bộ còn tồn tại các Ty. Đứng đầu mỗi ty là Lang trung vớiViên ngoại lang với chủ sự phụ giúp.

- Tiếp theo là các tự. Ðứng đầu là những Tự là Tự khanh, rồi đếnThiếu khanh, Tự thừa, Viên ngoại, Chủ sự, Tư vụ, thư lại. Gồm có những tự sau:

- Hồng lô tự: tổ chức, sắp xếp thể thức lễ nghi tiếp đón sứ giả nước ngoài, lễ Xuớng danh thi Ðình...

- quang đãng lộc tự: cung cấp, kiểm tra rượu lễ, thực vật trong các buổi tế tự, triều hội, yến tiệc.

- Ðại lý tự: Cơ quan liêu xét xử tối cao, xét lại các án còn ngờ.

- Thái thường tự: trông coi đền chùa, thực hành thể thức lễ nghi, điều khiển ban âm nhạc.

- Thái bảo tự: đóng ấn quyển thi Hội.

Bên cạnh đó, còn có các chức quan lại khác, đó là:

- Thượng thư tỉnh: giúp Tể tướng điều khiển trăm quan lại liên lạc với Thượng thư các Bộ.

- Trung thư tỉnh: là cơ quan liêu quyết định thiết yếu sách, phụ trách thảo luận, soạn thảo, ban hành chiếu lệnh của Hoàng đế.

- Môn hạ tỉnh: chuyển lệnh vua đến những quan, tâu vua việc các quan thực hiện lệnh vua, điều khiển lễ nghi trong cung.

- khu vực mật sứ: Cơ mật viện, coi việc cơ mật, nắm quyền binh.

- Ngự sử đài: cơ quan tiền giám sát, can gián những quan ở triều đình, sau còn được gọi là Đô liền kề viện.

- Hàn lâm viện: Lo biên soạn văn thư.

- Quốc tử giám: Lo dạy dỗ đào tạo con trẻ giới cầm quyền, đứng đầu là Tế rửu.

- Tư thiên giám / Khâm thiên giám: Coi thiên văn, lịch pháp.

- Thái y viện: Lo việc thuốc men, chữa bệnh cho hoàng tộc, quan lại lại.

- Nội các: là văn phòng vua, biên chép tấu, sớ những nha dâng lên, khởi thảo chiếu, chế, sắc ban ra các cơ quan, thi Ðình thì đằng lục những chế sách cùng cấp quyển thi.

- Tôn Nhân phủ: là cơ quan tiền quản lý nội bộ hoàng tộc, săn sóc sổ sách, ngọc phả, đền miếu vào hoàng tộc; giải quyết các vấn đề có liên quan đến những thân vương, công tử, công tôn...

- Nội vụ phủ: là nơi quản lý những thái giám, cũng như công việc hành bao gồm ở hậu cung.

2. Quan liêu ở địa phương:

- Thứ sử: giám sát, coi việc hành chủ yếu đứng đầu một quận quốc, tốt một tỉnh, cho dù dưới quyền Thái thú, nhưng là người đại diện mang lại Thái thú lúc vào kinh, sau thời điểm chức Thái thú được bỏ thì Thứ sử là cao nhất.

- Thái thú: quan đứng đầu một quận, nhiệm vụ là thu nạp những cống phẩm của địa phương, nếu quận loạn lạc, sẽ được bổ nhiệm thêm một Đô úy có nhiệm vụ phụ trách quân sự, còn ko Thái thú quản cả quân sự và dân sự của quận đó.

- Tổng đốc: Là viên quan liêu đứng đầu một vùng bao gồm nhiều tỉnh thành, canh chừng cả về dân sự với quân sự.

- Tuần phủ: là người lãnh đạo một tỉnh hoặc một bộ phận của tỉnh lớn, bao gồm quyền bổ nhiệm, bãi nhiệm những chức quan tiền dưới quyền ở địa phương mình quản lý, tất cả quyền lãnh đạo về hành chính, tài chính, quân sự cùa tỉnh. Nếu ở tỉnh đó tất cả tổng đốc, thì tuần phủ phải nghe theo tổng đốc.

- Tri phủ (tứ phẩm): Đứng đầu một phủ hoặc châu, tất cả quyền cả dân sự cùng quân sự.

- Phủ doãn: quan lại thuộc cấp huyện, đàn áp cường hào, xét những vụ kiện vì quan huyện xử cơ mà kêu lại ở bản hạt, hàng ngũ phẩm.

- Án cạnh bên sứ: coi việc hành chính, kiện tụng, tư pháp, phong hóa, kỷ cương ở các tỉnh, dưới quyền Tổng đốc, Tuần phủ.

- Tri huyện (bát phẩm): Đứng đầu một huyện.

- Huyện thừa (cửu phẩm): lo công văn, sổ sách trong huyện, phụ góp Tri huyện.

- xã trưởng: Là người đứng đầu một xã, giúp các quan lại quản lý việc thu thuế của dân, giữ gìn an toàn trật tự, chọn quân nhân nhập ngũ hoặc chọn thí sinh đi thi cử.

*

- Thượng tướng quân: quan ngoài, coi việc binh.

Xem thêm: Chi Phí Làm Visa Hàn Quốc Hết Bao Nhiêu Tiền? Nên Làm Tự Túc Hay Dùng Dịch Vụ?

- Ðô hộ phủ Sĩ sư : (Ðường) coi phiên quốc, sau cải là Tiết độ sứ.

- Lãnh binh: võ tướng, chỉ huy quân đội cấp tỉnh.

- Ðô đốc: người trực tiếp điều khiển 5 quân.

- Thiếu úy : là chức quan tiền tổng thống việc binh, coi cấm quân.

- Bá hộ: cũng gọi là Bách hộ, quan liêu võ cầm 100 binh.

- Biền binh : một hạng bộ đội không thường trực ở những tỉnh cùng Kinh thành, chia ba ban cầm nhau trực trong quân đội.

- Tiết độ sứ : là Ðô hộ phủ, quan tiền võ coi bên cạnh biên ải.

- Vũ vệ : quân hộ tống khi vua đi ra ngoài.

- Vệ : cấm quân, bảo vệ xung quanh vua.

- Thị vệ: Lính hộ vệ công ty vua.

- Thân vệ: là vệ binh của vua.

- Ðốc trấn: giữ yên địa phương.

- Cẩm y vệ: đi tuần cảnh, cấm binh.

- quân nhân lệ : làm cho tạp vụ ở huyện.

- Ðô thống ngũ quân (tiền, hậu, tả, hữu, trung) : quan liêu võ, bảo vệ vua, hoàng tộc và kinh thành. Chỉ huy 5 binh chủng : Bộ binh, Thủy binh, Pháo binh, Tượng binh, Kỵ binh.

- Ðề lãnh: tuần hành xem xét những địa phận trong thành, xét hỏi những vụ kiện vì Ngự sử đài quản lý.

- Vệ úy: là người quản lý cửa cung, cửa thành.

3. Phẩm hàm:

Về cơ bản quan liêu lại những triều đại về sau đều được chia ra làm chín phẩm, mỗi phẩm lại gồm hai cấp bậc là thiết yếu và Tòng (phó), cấp phó thường là người phò tá mang lại Chính, có lương bổng thấp hơn một chút nhưng cùng phẩm quan.

- Nhất phẩm:

Quan văn: Tể tướng, Tư đồ; Thái sư, Thái phó, Thái bảo, Đại học sĩ cần chánh điện, Thái tử thái sư (phó).

Quan võ: Thái úy, Tư mã, đô thống, đô đốc, Thượng tướng quân.

- Nhị phẩm:

Quan văn: Thiếu sư, thiếu phó, thiếu bảo, Thượng thư (Đứng đầu các bộ), Tổng đốc (Đứng đầu hai, ba tỉnh), tuần phủ (đứng đầu một tỉnh).

Quan võ: Thiếu úy, đề đốc, đề lãnh, tham đốc, đại tướng quân.

- Tam phẩm:

Quan văn: Tổng thái giám, thứ sử (đứng đầu những Châu) , Thị lang (Phó của Thượng thư), Ngự sử đại phu (chuyên can giám, kiểm soát các quan).

Quan võ: Nhất đẳng thị vệ, vệ úy thị nội, vệ úy giám thành, vệ úy những quân, Tổng chỉ huy sứ(nắm quyền chỉ huy quân đội), Tổng binh sứ.Các quan võ cấp này thường được gọi là Tướng quân trừ thị vệ.

- Tứ phẩm:

Quan văn: Học sĩ (trong viện Hàn lâm), thái giám, trường sử (Thư ký về văn thư), Phó tổng ngự sử, tham tri.

Quan võ: Nhị đẳng thị vệ, Thành thủ úy, Cai đội nội các, Chỉ huy sứ, Tiết độ sứ.Các quan võ cấp này còn được gọi là Giám quân.

- Ngũ phẩm:

Quan văn: phủ doãn, đại sứ thái y viện, thị giảng vào Hàn Lâm Viện, đông những Đại học sĩ.

Quan võ: Hiệu úy cấm vệ quân, Tam đẳng thị vệ, Tứ đẳng thị vệ (cấp Phó), đội trưởng các quân, cai đội giám thành.

- Lục phẩm:

Quan văn: thị thư vào Hàn Lâm Viện, ngự y chính trong Thái y viện, giám trưởng Tư thiên giám, lang trung (mỗi bộ có 4 Ty, lang trung đứng đầu các Ty), tri phủ, viên ngoại lang (trong lục bộ, cấp phó).

Quan võ: Ngũ đẳng thị vệ, Cai đội những thành trấn, cai đội thổ binh, đội trưởng chư quân.

- Thất phẩm:

Quan văn: ngự sử giám sát, Trường sử ở vương phủ, cấp phó vào thái y viện, giám phó tư thiên giám, tri huyện, tri châu, thông phán (quan siêng xét xử)

Quan võ: Tiểu đội trưởng cấm vệ quân, tiểu đội trưởng giám thành, tiểu đội trưởng chư quân.

- bát phẩm:

Quan văn: Tu soạn trong Hàn Lâm Viện, Giám thứ vào Tư thiên giám, huấn đạo, huyện thừa (lo công văn), tri sư những phủ.

Quan võ: Đội trưởng trạm dịch, đội trướng những trấn đạo, binh ở Đại lý tự, đội trưởng bầy tớ ở địa phương.

- Cửu phẩm:

Quan văn: những quan lo công văn ở những chợ, bến đồ, trạm dịch; y sinh thái xanh y viện, điển bạ Quốc tử giám, đãi chiếu Hàn lâm viện.