Nhà Đường (18 mon 6, 618 - 1 tháng 6, 907) là 1 triều đại Trung Quốc tiếp tục sau đơn vị Tùy với trước thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc. đơn vị Đường được nhà vua Đường Cao Tổ Lý Uyên ra đời sau khi thâu tóm quyền hành khi nhà Tùy suy nhược rồi sụp đổ. Triều đại này bị đứt quãng 15 năm lúc nữ hoàng đế Võ Tắc Thiên cầm cố lấy quyền hành và lập ra bên Võ Chu (8 tháng 10, 690 - 3 mon 3, 705). Đường Tên phiên bản ngữ

唐618907
*

Lãnh thổ trung quốc dưới thời công ty ĐườngVịthếĐế quốcThủđôTrường An (長安)(618904)Lạc Dương (洛陽)(904907)NgônngữthôngdụngTiếng HánTôngiáochínhPhật giáo, Đạo giáo, Nho giáo, Cảnh Giáo, Tôn giáo dân gian, Mani giáo, Hỏa giáoChínhtrịChínhphủQuân chủHoàng đế618626 (đầu tiên) Đường Cao Tổ626649 (cực thịnh) Đường Thái Tông684690 (bị ngăn cách bởi Võ Tắc Thiên)710-712 (khôi phục lại quyền lực) Đường Duệ Tông712756 (biến cố Loạn An Sử) Đường Minh Hoàng904907 (cuối cùng) Đường Ai Đế LịchsửThờikỳThời kỳ Trung cổĐường Cao Tổ giành ngôi từ nhà Tùy 18 mon 6 năm 618Bị cách trở bởi Võ Tắc Thiên 16 mon 10 năm 690Ổn định lại chính quyền 3 tháng 3 năm 705Loạn An Sử 16 tháng 12 năm 755Lương Thái Tổ chiếm phần đoạt quyền lực, kết thúc nhà Đường 1 mon 6 năm 907 ĐịalýDiệntích669<1>10.760.000km2(4.154.459mi2)7155.400.000km2(2.084.952mi2)Dânsốthế kỷ VII 50.000.000thế kỷ IX 80.000.000 KinhtếĐơnvịtiềntệTiền xu, tiền bạc Tiền thânKế tục

Nhà Tùy Ngũ Đại Thập Quốc

Nhà Tống

Hiện ni là một trong những phần của

*

Trung Quốc

*

Mông Cổ

*

Cộng hòa Dân người chủ sở hữu dân Triều Tiên

*

Đại Hàn Dân Quốc

*

Kazakhstan

*

Kyrgyzstan

*

Liên bang Nga

*

Lào

*

Việt NamNhà Đường bị ngăn cách bởi công ty Võ Chu (8 tháng 10, 690 - 3 tháng 3, 705) khi thanh nữ hoàng Võ Tắc Thiên đăng quang vị.Nhà Đường

*

"Triều đại công ty Đường" bởi Hán tựTiếng Trung唐朝Bính âm Hán ngữTángcháo Phiên âmTiếng Hán tiêu chuẩnBính âm Hán ngữTángcháoChú âm phù hiệuㄊㄤˊㄔㄠˊGwoyeu RomatzyhTarngchaurWadeGilesTʻang2-chʻao2Bính âm Hán ngữ TongyongTángcháoYale la tinh hóaTángcháuIPATiếng NgôLa tinh hóaDáõn záuTiếng Quảng ChâuYale la tinh hóaTòhngchìuhIPAViệt bínhTong4ciu4Tiếng Mân NamTiếng Mân Tuyền Chương POJTông-tiâuTâi-lôTông-tiâuTiếng Hán trung cổTiếng Hán trung cổdang djew

Nhà Đường với đế đô Trường An (là tp đông dân độc nhất thời bấy giờ, ni là Tây An) được những nhà sử học coi là đỉnh cao trong tân tiến Trung Hoa; ngang bởi hoặc thừa trội hơn so với thời kì đầu đơn vị Hán - một thời kì hoàng kim của văn minh cầm giới.

Bạn đang xem: Phiêu kỵ tướng quân

Lãnh thổ của phòng Đường rất rộng lớn, lúc phồn thịnh còn to hơn lãnh thổ trong phòng Hán, chính là nhờ tất cả lực lượng quân nhóm hùng táo bạo và những cuộc chinh chiến quân sự. Trong hai cuộc khảo sát trong cụ kỷ VII và cố gắng kỷ VIII, dân sinh trên giáo khu nhà Đường được cầu tính lên tới mức 50 triệu con người (đây bắt đầu là số lượng dân sinh dựa trên số hộ vào sổ sách, dân sinh thực có thể còn gấp đôi như vậy).<2><3><4> Và, khi cỗ máy nhà nước đi xuống với không thể khảo sát dân số một cách đúng mực trong gắng kỷ IX, con số ước tính là 80 triệu người.<5><6> với số dân lớn như vậy, đơn vị Đường gồm một lực lượng quân team hùng mạnh mẽ với binh lính chuyên nghiệp hóa và rất nhiều thương nhân buôn bán, trao đổi sản phẩm & hàng hóa trên toàn thể khu vực châu Á dọc theo tuyến đường Tơ lụa nổi tiếng. Những nước không giống nhau đã triều cống đến triều đình đơn vị Đường, công ty Đường cũng đoạt được hoặc tạ thế phục một số khu vực rồi đặt nó dưới quyền thống trị gián tiếp thông qua một hệ thống bảo hộ. Sát bên quyền thống trị về mặt chính trị, bên Đường cũng có tác động lớn đến văn hóa truyền thống các nước trơn giềng như Triều Tiên, Nhật phiên bản và Việt Nam.

Thời kì công ty Đường phần lớn là một giai đoạn hiện đại và ổn định, nhưng vào thân triều đại thì xẩy ra loạn An Sử, từ kia nhà Đường ngày dần đi xuống. Như là với bên Tùy, công ty Đường duy trì bộ máy các quan lại trong triều đình từ các sĩ đại phu trải qua các hội thi khoa cử và tiến cử. Riêng lẻ tự này đã biết thành suy yếu đuối khi những tổng đốc khu vực được điện thoại tư vấn là ngày tiết độ sứ nổi lên trong ráng kỷ IX. Văn hóa Trung Quốc phạt triển mạnh bạo và hưng thịnh trong thời kì nhà Đường, trên đây được xem là thời kì đỉnh điểm của thi ca, hay thơ Trung Quốc.<7> nhì thi sĩ nổi tiếng nhất nước trung hoa là Lý Bạch và Đỗ Phủ, thuộc về thời kì của Triều đại này, cùng với các họa sĩ nổi giờ như Hàn Cán, Chương Tuyển cùng Chu Phương. Có một vài lượng lớn những công trình văn học định kỳ sử, toàn thư cùng các phân tích về địa lý được xong trong thời kỳ công ty Đường.

Có nhiều thay đổi đáng được thừa nhận và để ý dưới thời bên Đường, trong đó bao hàm sự cải tiến và phát triển của ngành in mộc bản. Trong thời bên Đường, Phật giáo có ảnh hưởng tác động chủ yếu ớt đến văn hóa Trung Quốc, và những giáo phái bản địa trở buộc phải nổi bật. Tuy nhiên, sau đây triều đình sẽ ngược đãi Phật giáo và tôn giáo này vẫn suy giảm tầm hình ảnh hưởng. Mặc dù chính che và triều đình đơn vị Đường suy sụp trong nuốm kỷ IX, tuy nhiên nghệ thuật và văn hóa vẫn thường xuyên phát triển.

Mục lục

Quốc hiệuSửa đổi

Bài đưa ra tiết: tên gọi Trung Quốc

Quốc hiệu "Đường" vốn là tên gọi cũ của khu đất Tấn, nay nằm ở khoanh vùng trung vai trung phong của tỉnh tô Tây. Thời Tây Ngụy, Lý Hổ là 1 trong người trong bát trụ quốc (八柱國), được phong là Lũng Tây quận công (隴西郡公), sau khoản thời gian mất được truy tìm hiệu là Đường quốc công (唐國公).<8>:254 bé là Lý Bỉnh (李昞) kế tập. Năm 582, bé của Lý Bỉnh là Lý Uyên kế thừa tước vị Đường quốc công, sau được thăng tước đoạt là Đường vương (唐王). Sau này, lúc Tùy Cung Đế nhịn nhường lại đế vị đến Lý Uyên, ông bèn thay đổi quốc hiệu lịch sự Đường. Về sau khi công ty Đường đã vong, thời Ngũ Đại Thập Quốc phía bắc bao gồm Lý Tồn Úc xưng quốc hiệu là Hậu Đường, phía nam gồm Lý Biện xưng quốc hiệu là phái mạnh Đường, các tự cho chính mình là kế thừa ở trong nhà Đường. Ngay cả vua đơn vị Nam Đường cũng tự xưng mình thuộc dòng dõi của loài kiến vương Lý khác (李恪) - nam nhi của Đường Hiến Tông.<9>:36<10>

Khởi nguyênSửa đổi

Hoàng tộc bên Đường xưng bản thân phát tích từ dòng họ Lý nghỉ ngơi Lũng Tây, trong Cựu Đường thư với Tân Đường thư đều nhận định rằng Lý thị nhà Đường là hậu duệ của Lão Tử, nhưng mà Lý Uyên cũng tự xưng bản thân là hậu duệ nhiều đời của Lý Cảo - là Thái tổ Vũ Chiêu Vương của nhà Tây Lương thời Ngũ hồ nước thập lục quốc. Một học giả văn minh là Trần dần dần Khác (陳寅恪, 1890 - 1969) đang khảo triệu chứng và nhận định rằng Lý Đường được coi là dòng dõi bọn họ Lý ở Long Khánh ở trong Triệu Quận.

Lịch sửSửa đổi

Họ Lý nằm trong về thế hệ quý tộc quân sự, mèo cứ phía tây bắc trong suốt thời hạn cai trị của các hoàng đế công ty Tùy.<13> người mẹ của Lý Uyên có họ Độc Cô, gồm một fan chị là hậu phi của Bắc Chu Hiếu Minh Đế Vũ Văn Dục, sẽ là Minh Kính hiền thê và em gái Văn Hiến cung phi của Tùy Văn Đế là dì ruột của Lý Uyên, dựa vào vậy mà người ta Lý được trọng dụng,<8>:255 Tổ phụ của Lý Uyên là Lý Hổ đang theo Vũ Văn Thái-người tạo nên ra triều Bắc Chu- tiến vào quan liêu Trung, thời Tây Ngụy từng được ban mang lại họ Đại Dã, có tác dụng quan mang lại chức thái úy, cùng rất Lý Bật là 1 trong "Bát trụ quốc" trong phòng Tây Ngụy. Sau khoản thời gian Bắc Chu Hiếu Mẫn Đế lên kế vị, từ bây giờ Lý Hổ sẽ mất buộc phải được tầm nã phong là "Đường quốc công". Thân phụ của Lý Uyên, tức Lý Bỉnh, được tập phong tước hiệu Đường quốc công. Sau khi Lý Bỉnh mất, Lý Uyên khi ấy không được mười tuổi đã kế thừa tước Đường quốc công.

Trong những năm Đại Nghiệp thời Tùy Dạng Đế, do chế độ tàn bạo ở trong nhà vua cũng tương tự ba lần tấn công Cao Câu Ly thảm bại dẫn mang đến mâu thuẫn thống trị xảy ra, dân bọn chúng ở những địa phương hàng loạt khởi nghĩa. Lý Uyên có công trong câu hỏi dẹp vài cuộc nổi loạn mà được Dạng Đế trọng dụng. Năm 616, được phái đi làm lưu thủ làm việc Thái Nguyên nhằm trấn áp quân nổi dậy.<9>:37 lúc đầu ông đánh thắng một số trong những trận, song quân khởi nghĩa ngày dần mạnh, mỗi một khi một đông thêm nên khiến ông bối rối. Lý Uyên thấy nhân gian đại loạn, nhà Tùy không thể kéo dãn dài sự thống trị được thọ nữa nên trong thâm tâm đã có dự tính hành động.<14> mặc dù ông vẫn do dự không quyết, phải gồm sự liên tưởng của mấy người con trai tài năng (tiêu biểu là Lý cụ Dân), ông mới hạ quyết tâm. Năm 617, Lý Uyên chấp nhận khởi binh sản xuất phản tại Tấn Dương (nay nằm trong Thái Nguyên, đánh Tây).

*

Đường Cao Tổ Lý Uyên

Tháng 11 năm 617, Lý Uyên cùng fan con sản phẩm là Lý ráng Dân phá quân team của từ trần Đột, tiến công lấy Tùy gớm Đại Hưng, lập Dương Hựu có tác dụng vua, tức Tùy Cung Đế, cải niên hiệu là Nghĩa Ninh, tôn Dạng Đế là Thái thượng hoàng. Lý Uyên xưng là Đại vượt tướng, hiệu là Đường Vương.<9>:37

Lý Uyên chiếm kinh đô đơn vị Tùy khiến cho các gia thế cát cứ kinh động. Thời điểm đó Dạng Đế tàn bạo, binh sĩ vì căm ghét, phải đã gây nên Giang Đô bao gồm biến, nghiền Tùy Dạng Đế phải chết. đơn vị Tùy diệt vong.

Tháng 3 năm 618, xuất xắc tin Tùy Dạng Đế bị hại, Lý Uyên trên thành Đại Hưng (大興城) sẽ tuyên bố thành lập triều đại bên Đường. Mon 5, xay Cung Đế nhịn nhường ngôi, cải niên hiệu là Vũ Đức (武德). Năm đó, thay tên thành Đại Hưng thành kinh thành Trường An, dẹp hết những quý tộc tàn tích thời công ty Tùy, lại đem quân tiến công diệt các thế lực cát cứ, dần dần thống độc nhất Trung nguyên, dương gian mau chóng quay trở về cục diện thái bình. Cũng năm này, vua phong cho con trưởng Lý loài kiến Thành làm cho Thái tử, con thứ Lý cầm Dân làm cho Tần vương, con thứ 4 là Lý Nguyên cat làm Tề vương, còn bé thứ bố là Lý Nguyên Bá (李元霸) bị tiêu diệt yểu.<9>:37

Năm 618, con thứ của ông là Lý vậy Dân rước quân tỉnh bình định tây bắc, khử Tiết Cử, ngày tiết Nhân Cảo. Sau đó, lại khiến cho La Nghệ sống U Châu (幽州) cần đầu hàng. Ngay cả khởi nghĩa của Lý Mật ngơi nghỉ Lạc Dương cũng thất bại cần hàng nhà Đường, thực lực quân đội nhà Đường lập cập tăng trưởng, từ từ diệt hết các quần hùng làm việc Trung Nguyên, thống độc nhất vô nhị thiên hạ.

Năm 619, sứ nhà Đường là An Hưng Quý (安興貴) cùng An Tu Nhân (安修仁) bắt tróc đem Hà Tây tẩu lang của Lý Quỹ. Năm 620, Lý gắng Dân tấn công vào vùng đánh Tây của lưu Vũ Chu, Tống Kim cưng cửng (宋金剛). Năm 621, Lý cầm Dân xâm chiếm Hà nam của Vương núm Sung. Vương nuốm Sung cùng quyền năng của Đậu con kiến Đức ở Hà Bắc liên minh kháng Đường. Năm 622, Đậu loài kiến Đức bị bắt, Vương vắt Sung đầu hàng. Sau đó bộ hạ Đậu con kiến Đức là lưu giữ Hắc Thát lại định khởi quân phản Đường, Lý cố gắng Dân và Lý con kiến Thành trước sau tiến đánh, Lý loài kiến Thành bắt được lưu lại Hắc Thát, tỉnh bình định Hà Bắc năm 623. Cũng năm đó, Phụ Công Thạch cùng Đỗ Phục Uy hợp tay chân ở Đan Dương phản bội Đường, mang lại năm 624 thì bị quân Đường giết, Giang Hoài với Giang phái nam được bình định. Năm 621, tướng tá Lý Tĩnh tấn công Giang Lăng, Tiêu Tiển đầu hàng. Năm sau, Phùng Áng sinh hoạt Lĩnh Nam sản phẩm phục, Lâm Sĩ Hoằng nghỉ ngơi Kiền Châu (虔州) cũng chết, nhà Đường chiếm phần làm đất.

Trinh Quán bỏ ra trịSửa đổiBài đưa ra tiết: Đường Thái Tông

*

Đường Thái Tông Lý cố Dân

Sau khi dẹp chấm dứt quần hùng, Tần vương vãi Lý cầm Dân với Thái tử Lý kiến Thành ban đầu có xung đột. Con kiến Thành sẽ hai lần mưu sát cố kỉnh Dân tuy nhiên bất thành. Đến lần vật dụng 3 thì bài toán bị lộ, Lý cố gắng Dân lần này quyết định ra tay trước. Ngày mùng 4 tháng 6 năm 626, tức năm Vũ Đức vật dụng 9, Lý cụ Dân gây nên Sự trở thành Huyền Vũ môn giết chết Lý con kiến Thành và Lý Nguyên Cát. Đường Cao Tổ biết chuyện, âu sầu nhưng ông ko xử phát Lý núm Dân. Sau đó không lâu, Đường Cao Tổ thoái vị về làm cho Thái thượng hoàng, nhường nhịn ngôi lại đến Lý ráng Dân, tức là Đường Thái Tông.<15>:41

Khi ông mới lên ngôi năm 626, Đông Đột Quyết rước quân đánh mang đến gần thành trường An, biện pháp thành 40 dặm nghỉ ngơi về phía Kính Dương. Kinh thành chấn động. Dịp ấy, binh sinh sống Trường An chỉ có vài vạn chẳng thể đánh giao đấu được, bởi vậy Thái Tông đề xuất nghĩ ra kế, bèn đích thân suất lĩnh quân thuộc Cao Sĩ Liêm (高士廉) và Phòng Huyền Linh tất cả 6 tránh mã đứng cách Vị Thủy đối thoại với Hiệt Lợi khả hãn (頡利可汗), Thái Tông trách Hiệt Lợi bội ước. Vào sách Đường ngữ lâm tất cả nói rằng Thái Tông đưa phẩm đồ trong kho tủ cho Đột Quyết để chúng rút quân. Sau đó, nhà Đường với Đột Quyết có tác dụng Lễ thề Vị Thủy (渭水之盟, Vị Thủy bỏ ra minh), Đột Quyết rút lui, cùng nhà Đường trong tương lai đặt dục tình với 2 khả hãn Hiệt Lợi và Đột Lợi, từ kia Đường Thái Tông chỉ còn chuyên vai trung phong lo trị nước.

Năm 627, nội bộ của Đông Đột Quyết xung bất chợt và rã rã. Những cỗ lạc phản bội đối Hiệt Lợi khả hãn như máu Diên Đà, Hồi Hột, Bạt Dã Cổ (拔也古), Đồng La (同羅) nổi dậy hủy hoại triều đình của Hiệt Lợi khả hãn, gửi thủ lĩnh tiết Diên Đà lên có tác dụng Khả hãn. Nhì khả hãn Đột Lợi và Hiệt Lợi chạy sang liên hệ với đơn vị Đường. Đúng dịp đó, sinh sống Đông Đột Quyết xẩy ra bão tuyết dẫn cho mất hết lương thực và thức nạp năng lượng gia súc, không ít người dân trong cỗ lạc chết vì đói rét, Đông Đột Quyết từ từ suy yếu. Ngày 26 tháng 4 năm 628, tức năm Trinh cửa hàng thứ 2, một fan địa phương là Lương Lạc Nhân (梁洛仁) đã giết thủ lĩnh của Hạ Châu (夏州) là Lương Sư Đô, chấm hết những thế lực mèo cứ. Năm 630, Lý Tĩnh suất quân Đường sang khử Đông Đột Quyết.

Đường Thái Tông lo việc trị nước, trọng dụng kẻ can con gián mình, khiến cho thời đại Đường triều tăng trưởng sự thịnh thế, cùng ông biến bậc đế vương vãi hiếm bao gồm một thời<16>. Trong vấn đề nội chính, công ty vua thi hành chế độ quân điền, lại thi hành đánh dung điều chế để lo về vấn đề chia ruộng đất và đánh thuế.<17>:425 Về phương diện đối ngoại, hoàng đế gả công chúa đến khả hãn Đột Quyết nhằm giành rước quyền cai quản đất cao nguyên trung bộ Mông Cổ. Oai vệ danh của Thái Tông khiến các dân tộc vùng tây bắc tôn kính, gọi ông là Thiên Khả Hãn (天可汗). Năm 641, tức năm Trinh cửa hàng thứ 15, Thái Tông gả Văn thành công xuất sắc chúa cho Tán phổ Thổ Phồn là Tùng Tán Cán Bố, ổn định định việc quan hệ ngoại giao ở phía tây.<18>:75

Về quan chế, Đường Thái Tông noi theo chế độ tể tướng tá đời Tần Hán. Ông còn dựa theo chính sách nhà Tùy, phát triển hoàn thiện các cơ cấu tam tỉnh cùng lục bộ cùng với chính sách thi cử tuyển chọn nhân tài. Thái Tông còn giảm sút quyền hạn của hoàng tộc, đả phá sự kẻ thống trị thế tập rối ren của phòng Tùy. Ông trọng dụng tín đồ giỏi, bất kể giai cấp xuất thân, sử dụng 1 loạt những bậc đại thần tất cả năng lực, tốt nhất và chuẩn bị sẵn sàng biết can con gián hoàng đế, vượt trội như phòng Huyền Linh, Đỗ Như ân hận (杜如晦), Trưởng Tôn Vô Kị, Ngụy Trưng, Mã Chu (馬周), Cao Sĩ Liêm (高士廉) với Tiêu Vũ (蕭瑀) là đa số bậc văn thần giỏi; còn như Uất Trì Kính Đức, Lý Tĩnh, Hầu Quân Tập (侯君集), Trình Tri Tiết, Lý rứa Tích cùng Tần Thúc Bảo là số đông võ tướng xuất chúng. Ngoại trừ ra, Thái Tông còn lệnh cho các quan viên khắp địa điểm đều cần lắng nghe dân tình, đến trăm họ được quyền phạt biểu loài kiến nghị, cùng phái một trong những người điều tra về sinh hoạt của những quan nhằm theo dõi biết ai tức thì ai gian cơ mà xử lý.<8>:256

Suốt 23 năm thời Trinh Quán, làng mạc hội hiếm hoi tự, kinh tế tài chính ổn định, phục sinh thịnh thế, văn đồ vật phát triển, sử điện thoại tư vấn đó là "Trinh Quán bỏ ra trị" (Sự cực thịnh thời Trinh Quán). Tư trị thông giám của bốn Mã quang quẻ đời công ty Tống gồm ghi lại, năm 630 thời Trinh Quán, giá 1 đấu gạo không thật 3, 4 tiền, cả năm tử hình không đến 29 người. Lúc Thái Tông mất, hoàng thái tử Lý Trị lên ngôi, ban hành đại xá, thì thượng thư cỗ Hình tâu rằng trong nước ta chỉ tất cả 50 bạn bị tù và hai tín đồ bị xử tử.

Sử gia nước trung hoa khen đời Thái tông cực thịnh như đời vua Nghiêu, vua Thuấn. Trong cả sự tổng kết bao gồm trị trong Trinh Quán thiết yếu yếu sau này cũng rất được các đế vương vãi Nhật bản và Tân La mô rộp theo.<15>:45

Nhật Nguyệt lăng khôngSửa đổiBài chi tiết: Đường Cao Tông cùng Võ Tắc Thiên

*

Võ Tắc Thiên, Nữ nhà vua duy độc nhất vô nhị trong lịch sử dân tộc Trung Quốc

Cuối đời Đường Thái Tông, nhỏ trưởng của nhà vua là thái tử Lý thừa Càn cùng Ngụy vương vãi Lý Thái (李泰) đánh nhau. Thái Tông trị tội cả nhì người, phế ngôi thái tử của Lý thừa Càn, lập Tấn vương vãi Lý Trị lên ngôi. Sau khoản thời gian Đường Thái Tông băng hà, Lý Trị kế vị, đó đó là Đường Cao Tông. Trước đây, Cao Tông đã thầm yêu một vị ni cô vốn là Tài nhân của Đường Thái Tông, đó là nữ giới Võ Chiếu, có cách gọi khác là Võ Mị Nương. Theo tục lệ lúc đó, nhà vua băng hà thì phi tần chưa tồn tại con đều yêu cầu xuất gia làm cho ni cô, Võ Mị Nương buộc phải vào chùa Cảm Nghiệp nhằm theo đạo tu hành. Sau này, Đường Cao Tông mặc kệ dư luận đưa phái nữ vào cung, lập làm Chiêu nghi. Võ chiêu nghi hối hả đắc sủng, hãm sợ hãi Vương cung phi và Tiêu thục phi của Cao Tông, lên cầm ngôi cung phi và xử tử 2 vị hiền thê kia hết sức tàn nhẫn<19>:51.

Năm 656, tức năm Hiển Khánh thiết bị nhất, Cao Tông nhân vì sự kiện Kiện Khang, bèn giao vấn đề quốc bao gồm cho Võ hậu phi xử lý.<17>:433 Võ phi tần từ đó biến chuyển người thực tế nắm quyền lực tối cao tối cao trong phòng Đường, thuộc Cao Tông xưng hiệu Thiên Hoàng (天皇) và Thiên Hậu (天后), gọi bình thường là Nhị Thánh (二圣)<20>:133. Võ thê thiếp nhiếp chủ yếu cho Cao Tông, mang đến năm 659, tiêu diệt Tây Đột Quyết, nhà Đường càng lên đỉnh rất thịnh. Sau đó, công ty Đường kết liên với nước Tân La tiêu diệt Cao Câu Ly cùng Bách Tế, vượt mặt viện quân của Nhật Bản. Thời điểm Tân La lo chiếm toàn bán đảo Triều Tiên, công ty Đường chiếm phần lấy phía bắc, lập ra An Đông đô hộ phủ, chiếm phần lại vùng đất ở trong phòng Hán cơ mà năm xưa Cao Câu Ly sẽ giành lấy.

Sau lúc Đường Cao Tông băng hà, hoàng thái tử Lý Hiển kế vị, đó là Đường Trung Tông. Nhưng vì chưng tân hoàng đế không hợp ý mình nên chỉ 1 mon sau, Võ thái hậu sẽ phế truất ông làm Lư Lăng vương). Sau đó, bà lập Lý Đán lên ngôi, đó là Đường Duệ Tông. Sau khoản thời gian bình định cuộc làm phản loạn của một tông thất là Lý Kính Nghiệp (李敬業), năm Thiên Thụ đầu tiên (690), Võ thái hậu phế truất Duệ Tông, từ xưng có tác dụng Hoàng đế, đem quốc hiệu là Chu (周), sử sách gọi Triều đại của bà là Võ Chu Triều đại. Võ hậu cũng từ bỏ xưng bản thân thành Thánh Thần hoàng đế (圣神皇帝).

Xem thêm: 100+ Câu Slogan Về Tinh Thần Đồng Đội ❤️️ Ấn Tượng Và Ý Nghĩa Nhất

Trước cùng sau Võ Tắc Thiên đã gồm những thiếu nữ khác cố quyền khuynh loát triều chủ yếu như Lữ hậu, từ bỏ Hi thái hậu... Nhưng mà chỉ bao gồm bà là dám công khai minh bạch xưng nhà vua và lên ngôi. Bà định đô sống tại Lạc Dương (gọi là Thần Đô), lập Lý Đán làm hoàng tự, bà chính là nữ hoàng đế thứ nhất và tuyệt nhất trong kế hoạch sử, đó là Võ Tắc Thiên.<19>:55

Những năm Võ Tắc Thiên còn giám quốc, phát triển sự nghiệp thời Trinh Quán, gọi là Trinh tiệm di phong (貞觀遺風). Kế tục chế độ quân điền, cách tân và phát triển nông nghiệp, liên tục khoa cử tuyển chọn nhân tài, ngoài ra còn có thi võ tuyển tướng mạo sĩ. Về đối ngoại, chiến tranh không ngừng mở rộng và giữ vững cương vực; các nghành nghề dịch vụ văn hóa, nghệ thuật cũng khá tiến bộ.<8>:258<19>:56 Thời kỳ trị vày của Võ Tắc Thiên tự lâu đã biết thành gán chỉ ra rằng độc đoán, hung bạo cùng tàn ác. Tuy nhiên, thời nay các đơn vị sử học tân tiến ngày càng tìm thấy nhiều hơn nữa các sản phẩm văn từ cổ biểu lộ bà là 1 trong nhà chỉ huy thông thái. Võ Tắc Thiên đối với Phật giáo vô cùng sùng bái, khiến Phật giáo thời đó phát triển cực thịnh.<19>:57

Khai Nguyên thịnh thếSửa đổiBài đưa ra tiết: Đường Huyền Tông

*

Đường Huyền Tông người đã hình thành Khai Nguyên thịnh thế, nhưng lại cũng là bạn đặt nền móng cho sự suy sụp ở trong nhà Đường。

Vào năm 705, tức năm Thần Long sản phẩm nhất, tả vũ lâm tướng mạo quân Kính Huy (敬暉), phượng những thị lang Trương Giản Chi, hữu vũ lâm tướng mạo quân trả Ngạn Phạm (桓彥範), loan đài thị lang Thôi Huyền Vĩ (崔玄暐) cùng tư hình thiếu thốn khanh Viên đồ vật Kỷ (袁恕己) cùng mọi tín đồ phát động chủ yếu biến, giết chết 2 anh em họ Trương - sủng nam giới của Võ Tắc Thiên, buộc nữ hoàng đế phải thoái vị. Sau đó, họ khôi phục ngôi vị hoàng đế của Trung Tông Lý Hiển, lập lại quốc hiệu Đại Đường. Sử trung hoa gọi đó là Thần Long bí quyết mạng (神龍革命) xuất xắc Ngũ vương chính biến (五王政變),<17>:436 Lý Đán được tấn phong làm cho An Quốc Tương vương, tỉnh thái bình công chúa được phong làm cho Trấn Quốc thái bình công chúa. Trung Tông lập thê thiếp là Vi hoàng hậu. Vi hiền thê là người bầy bà cứng rắn và mưu mô, trong cung bà tứ thông cùng với Võ Tam Tư, cháu của Võ Tắc Thiên, rồi từ tìm bè bạn cho mình. Vi hậu mưu trang bị bất chính, hy vọng noi theo Võ Tắc Thiên ngày xưa, cùng đàn bà cưng an nhàn công chúa (安樂公主) cùng Thượng quan tiền Uyển Nhi kết thành bè đảng, liền kề hại thái tử Lý Trọng Tuấn.<8>:259 Năm 710, tức năm Cảnh Long thiết bị 4, Vi hoàng hậu cùng an nhàn công chúa mưu giết bị tiêu diệt Đường Trung Tông, lập Ôn vương vãi Lý Trọng Mậu (李重茂) có tác dụng hoàng đế, tức Đường yêu quý Đế, lại muốn hại cho Tương vương vãi Lý Đán. Lúc đó, đàn ông của Lý Đán là Lý Long Cơ hiệp lực với tỉnh thái bình công chúa gây nên Sự thay đổi Đường Long (唐隆之變, Đường Long đưa ra biến), tru khử Vi hậu, an lạc công chúa thuộc với toàn cục thế lực tàn dư mẫu họ Võ, lập Lý Đán phục vị hoàng đế, tức là Đường Duệ Tông. Đường Trung Tông được mai táng theo nghi lễ hoàng đế, thụy hiệu là Đại Hòa Đại Thánh Đại Chiêu Hiếu hoàng đế.<19>:59

Sau khi Duệ Tông lên ngôi, Lý Long Cơ và tỉnh thái bình công chúa phát sinh cảnh cô cháu tranh nhau, Duệ Tông trái phải đều khốn. Năm 712, tức năm Diên Hòa trang bị nhất, Duệ Tông đành dường lại ngôi vị mang lại Thái tử Lý Long Cơ, tức là Đường Huyền Tông. Năm 713, Đường Huyền Tông khép tỉnh thái bình công chúa vào tội tất cả ý mong tạo phản, ép bắt buộc tự sát, bè bạn của bà cũng bị giết hoặc biếm truất đi, từ bỏ đó chấm dứt cục diện bè lũ Võ Tắc Thiên hoặc phần đông chuyện bạn nữ nhi tham chính sự.<8>:260 Cũng năm đó, Huyền Tông cải niên hiệu là Khai Nguyên. Thời kỳ niên hiệu được hotline là Khai Nguyên thịnh thế,<21>:61 nền chính trị tương đối trong sáng, bên vua trọng dụng 2 vị lương thần là Diêu Sùng cùng Tống Cảnh (宋璟) làm cho tể tướng, nhờ đó kinh tế dần vạc triển, nông nghiệp trồng trọt đã sáng tạo ra đồ vật cày tay (曲轅犁, Khúc viên lê) với đồng xa (筒車). Nông nghiệp & trồng trọt được chú ý và đề cao, quốc lực ngày càng tăng, bên Đường phi vào thời toàn thịnh. đế kinh Trường An biến chốn đô hội với số nhân khẩu đông, vươn lên là thành thị cổ trở nên tân tiến nhất. Đường Huyền Tông lại thu dụng tể tướng Trương Cửu Linh (張九齡), nghe theo ý kiến đề nghị của ông cải tân chỉnh đốn lại chính sách quan lại, thực hiện hiền tài, đề nghị những địa phương tu dưỡng nho sinh sĩ phu ưu tú.

Loạn An-SửSửa đổiBài đưa ra tiết: loàn An Sử, An Lộc Sơn, và Sử bốn Minh

*

Dương Quý Phi, tranh lụa của Takaku Aigai tại kho lưu trữ bảo tàng mỹ thuật SEIKADO BUNKO

An Lộc đánh tên thiệt là Loát Lạc Sơn, người dân tộc Túc Đặc (một tộc tín đồ Tajik). An Lộc sơn xuất thân từ bỏ một gia đình thương nhân có nguồn gốc từ Bukhara (Sogdiana) mang lại sinh sống và làm nạp năng lượng ở vùng đất mà lúc bấy giờ là Ürümqi, thủ đậy khu từ trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, miền tây-bắc Trung Quốc.

An Lộc tô bị kết án tử hình vày tội ăn uống cắp, quăng quật trốn và dấn mình vào quân nhóm nhà Đường. Nhờ bao gồm thành tích xuất dung nhan trong võ thuật ở vùng tây bắc, đặc biệt là trong bài toán chống lại quân Khiết Đan, ông được phong đến chức huyết độ sứ vào năm 742.

An Lộc sơn có mâu thuẫn với Dương Quốc Trung (楊國忠), anh của Dương Quý Phi. Sợ bị Dương trấn áp, An Lộc đánh nghe theo lời của Sử bốn Minh (đồng hương, đồng bọn và bên cạnh đó là nằm trong hạ) làm loạn, khởi 15 vạn binh từ bỏ Ngư Dương, tấn công xuống phía nam. Lúc tin báo An Lộc Sơn làm phản báo về, Đường Huyền Tông ban đầu không tin bởi vì lòng trung của Lộc Sơn. Phương diện khác, chủ yếu Lộc tô cũng sui gia với Huyền Tông, bao gồm một nam nhi còn ở kinh thành để triển khai con tin. Trường tồn vua Đường bắt đầu biết là sự việc thật, bèn hạ lệnh giết chết phò mã - đàn ông Lộc Sơn.

Cuối năm 755, An Lộc Sơn với Sử bốn Minh có tác dụng phản. An Lộc đánh xưng là Thánh Vũ Hoàng đế, để quốc hiệu là Yên. Bằng năng lượng và kinh nghiệm quân sự cùng với lực lượng vào tay hùng mạnh, quân Yên thống trị chiến trường phía đông. đơn vị Đường gấp vã chiêu tập 6 vạn quân để giữ Lạc Dương, cơ mà quân bắt đầu đều là dân xiêu bạt không được huấn luyện và giảng dạy nên nhanh lẹ bị Lộc Sơn đánh bại. Mùa hè năm 756, An Lộc Sơn đánh vào Lạc Dương. Nhiều thành trì phía đông lọt vào tay Lộc Sơn.

Lộc Sơn sở hữu quân tiến về phía tây, đánh kinh thành trường An, án binh lại trước cửa Đồng quan vì chạm mặt đạo quân của Kha Thư Hàn án ngữ.

Trong lúc những tướng Quách Tử Nghi, Lý Quang nhảy đang đánh bạo dạn và giành lại quyền dữ thế chủ động ở phía đông, An Lộc đánh cũng thất vọng trước ải Đồng quan lại thì Đường Huyền Tông lại mắc không nên lầm, bắt Kha Thư Hàn ra quân, trong những lúc tướng này muốn cố thủ để đợi quân của Tử Nghi cùng Quang bật đánh về. Bị thúc ép quá, Thư Hàn đành ra quân và bị Lộc Sơn khuấy tan rã. 20 vạn quân Đường bị giết, quân Lộc đánh ồ ạt tiến vào ngôi trường An.

Đường Huyền Tông thuộc thừa tướng tá Dương Quốc Trung hốt hoảng, vứt Trường An rút về khu đất Thục (蜀, nay là Tứ Xuyên). Trong khi quân sĩ đói giá thì mái ấm gia đình Quốc Trung vẫn ăn uống trên ngồi chốc. đấu sĩ khởi loạn, giết bị tiêu diệt Quốc Trung với ép Huyền Tông phải giết Dương Quý Phi, nếu không sẽ ko hộ giá chỉ nữa. Đường cùng, Huyền Tông cần nghe theo, sở hữu Qúy phi thắt cổ ở lô Mã Ngôi.

Sau khi chỉ chiếm Trường An, An Lộc đánh nghe tin Dương Quý Phi vẫn chết, chỉ định tàn ngay cạnh dân khiếp thành cực kỳ nhiều. Bản thân Lộc tô cũng ngán nản, kế tiếp không lâu, Lộc Sơn bị bệnh và trở nên nhỏ xíu yếu rồi bị chính đàn ông của mình là An Khánh Tự thịt hại.

Trước sự bất lực của vua cha, thái tử Lý khô giòn lên ngôi tại núi Linh Vũ, tức là Đường Túc Tông, vọng tôn Huyền Tông làm cho thượng hoàng. Vua con tổ chức triển khai quân nhóm đánh rất mạnh vào quân im của An Lộc Sơn, thu hồi lại nhiều đất đai. Tuy vậy chiến sự vẫn giằng co chưa phân được thua. Quách Tử Nghi cùng Lý Quang bật về hội binh với Túc Tông đề nghị Sử tư Minh thừa cơ chiếm phần lại 13 quận Hà Bắc. Nắm quân lặng lại mạnh.

Năm 757, đơn vị Đường nhờ quyền năng của fan Hồi Hột bước đầu phản công và lấy lại được ngôi trường An.

Thủ hạ của Lộc tô là Sử tư Minh không tuân theo An Khánh Tự, buộc phải ly khai với rút về Phạm Dương (gần Bắc kinh ngày nay). Quân phản bội loạn trở phải phân rã, suy yếu. Sử tứ Minh đầu mặt hàng triều đình cơ mà phát hiện ra thủ đoạn định sát hại mình của nhà Đường, đề nghị lại thường xuyên làm phản. Năm 758, tư Minh sở hữu quân giải vây mang đến Khánh Tự đang bị triều đình vây khốn. Quân Đường bị đánh bại bỏ chạy. Mặc dù nhiên sau đó Tư Minh vào thành giết chết An Khánh Tự, từ bỏ xưng có tác dụng Yên Đế.

Năm 761, Sử bốn Minh bị nam nhi cả là Sử Triều Nghĩa gần cạnh hại vì có ý định lập con nhỏ làm thái tử. Sau thời điểm Sử tư Minh chết, quân làm phản loạn mất tứ lệnh tài năng, Sử Triều Nghĩa mau chóng bị triều đình dẹp tan (763).

Cuộc phản nghịch loạn này làm cho nhà Đường suy yếu nghiêm trọng bao gồm cả chính trị, quân sự chiến lược và kinh tế. Lịch sử nhà Đường khắc ghi thì trước loạn An Sử, dân sinh là 53 triệu, sau loạn chỉ với 17 triệu.

Loạn An Sử xong nhưng một bộ phận tướng sĩ của Lộc đánh quy mặt hàng triều đình vẫn thực hiện tiết độ sứ sinh hoạt Hà Bắc. Để thưởng công cho các tướng sĩ (mà ít nhiều người là người dân tộc thiểu số), đơn vị Đường nên phong đất đai và chức tước cho họ, chế tạo thành vô số cơ quan ban ngành quân sự nhỏ làm lung lay quyền lực của triều đình trung ương.

Nhiều quận, thị xã ở Hà Nam, sơn Tây, tô Đông bị những tướng truyền nối cho con cháu nhiều đời không phụ thuộc triều đình. Cục diện phiên trấn cát cứ của những tiết độ sứ bắt đầu hình thành cùng kéo dài thêm hơn nữa 100 năm, cho tới khi nhà Đường sụp đổ vào khoảng thời gian 907.

Họa phiên trấn và hoạn quanSửa đổi

Sau loạn An Sử, bên Đường bắt đầu suy yếu. Phiên trấn cat cứ, thiến quan chuyên quyền, chia bè cánh khuynh đảo đã khiến cho chính trị đơn vị Đường trở đề nghị tồi tệ.<8>:264 Do sau khoản thời gian bình định dứt loạn An Sử, triều đình phong chức huyết độ sứ ở những địa phương nhằm mục tiêu an trí, những địa quần thể được quản hạt được hotline là phiên trấn. Vào thời Đường Huyền Tông ở biên giới đã có 10 máu độ sứ. Trong quá trình dẹp loàn An Sử và chống Thổ Phồn, lại có thêm tương đối nhiều Tiết độ sứ được phong, cả nước đã có tới 40 tiết độ sứ.

Vì để phòng ngừa xâm lược hay nội phản, quyền lực của các tiết độ sứ khá lớn, gồm quyền cố gắng vua ra quyết định việc sinh hoạt tại phiên trấn nhậm và thậm chí còn là có quân đội riêng, có đặc thù thế tập phụ vương truyền con nối. Bầy họ triệu tập đại quyền: quân đội, thiết yếu trị, của cải vào mình, biến đổi "nước trong nước". Từ bỏ đó khiến cho tình trạng đuôi to cực nhọc vẫy, ko kể nặng trong nhẹ, khiến hình thành các thế lực cat cứ.<22>:87

Năm 773, máu độ sứ Ngụy bác vì để dụ dỗ những tướng gần cận của An - Sử cho đầu mặt hàng mình phải không thèm suy xét triều đình, đang công nhiên lập "Tứ thánh từ" cho thân phụ con An - Sử, lại còn yêu ước Đường Đại Tông phong cho khách hàng chức Tể tướng. Đường Đại Tông tuy trong tim rất tức giận tuy nhiên chẳng còn bí quyết nào phải vẫn phải phong mang lại ông ta làm Tể tướng, gả đàn bà mình là Vĩnh Lạc công chúa cho đàn ông ông ta.

Đến đời Đường Đại Tông lên ngôi nhờ sự ủng hộ của một viên hoán vị quan. Đại Tông sau thời điểm làm hoàng đế, hy vọng muốn cách tân lại triều chính, mặc dù nhiên, tiềm lực khu đất nước đã biết thành phá hoại nặng, biên chống lỏng lẻo, nàn ngoại xâm ra mắt nghiêm trọng, nhưng các quanh vùng phía đông phái nam dân bọn chúng sinh vươn lên là loạn. Năm 763, Thổ Phồn đem đôi mươi vạn quân đánh vào quan Trung, vào 3 tháng đang đánh xua đuổi được Đường Đại Tông, chỉ chiếm cứ ngôi trường An, chiếm sạch của cải. Ở Hà Bắc lại sở hữu người Hồi Hột nổi dậy đánh phá. Bởi vì ở Hà Bắc các phiên trấn dần dần làm phản, những nơi khác cũng noi theo, viên diện cát cứ bằng lòng hình thành.

Đến năm 779, tức năm Đại kế hoạch thứ 14, Đại Tông nhà vua băng hà, thụy hiệu là Duệ Văn Hiếu Vũ hoàng đế<22>:88

*

Đường Đức Tông Lý Quát

Sau đó, thái tử Lý quát mắng kế vị, tức Đường Đức Tông. Đức Tông sau khoản thời gian kế vị, liền đặt mối họa phiên trấn lên bậc nhất cần bắt buộc lo diệt. Tháng giêng năm 781, tức năm con kiến Trung sản phẩm 2, Đức Tông rước quân tiến công Tiết độ sứ nghỉ ngơi Sơn Nam. Năm 783, Hoài Tây huyết độ sứ Lý Hi Liệt cùng với một loạt những Tiết độ sứ khác liên kết với nhau cắt đứt đường lương thực của nhà Đường từ bỏ Đông Nam, dẫn quân tiến công Tương Thành (Tương Thành, Hà Nam), uy ức hiếp Lạc Dương. Đến mon 10, thực trạng Tương Thành hết sức nguy ngập, Đức Tông đề nghị lệnh cho những đạo quân ở ghê (phía bắc kinh Châu, Cam Túc ngày nay) cùng Nguyên (Cổ Nguyên, Cam Túc ngày nay) cứu giúp viện mang đến Tương Thành. Tởm Nguyên huyết độ sứ Đào Lệnh Ngôn dẫn hơn 5000 quân đi qua kinh thành, trời mưa rét nhưng không được khao thưởng nên lòng quân tức giận, gắng là quân sĩ bất ngờ làm phản, tiến công kinh thành, xông vào hoàng cung. Đường Đức Tông bắt buộc dẫn theo cung phi và hoạn quan vội vàng vàng quăng quật chạy về phía Ưng Thiên (huyện Càn, Thiểm Tây).

Phiến quân tởm Nguyên mau chóng tôn Chu Thử làm cho chủ. Chu demo từng có tác dụng Kinh Nguyên ngày tiết độ sứ, vì vào triều dâng tấu nhưng mà bị Đường Đức Tông nhốt ở trường An. Chu Tỉ tự xưng là "Đại Tấn hoàng đế" cải nguyên "Ứng Thiên". Chu Tỉ lệnh binh mã sứ Hàn Mân dẫn rộng 3000 kỵ binh tinh nhuệ, tiến công Ưng Thiên nhằm truy gần kề Đường Đức Tông. May cơ mà Đoàn Tú Thực đã dùng kế đánh tráo nhỏ dấu nhưng lừa được bội phản quân. Đường Đức Tông đang bảo toàn được xem mạng.

Chiến tranh cùng với phiên trấn xảy ra suốt 5 năm, sau này cũng làm thịt được đa số kẻ đứng đầu loạn lạc như Chu Thử với Lý Hi Liệt. đơn vị Đường tiếp nối tuy không chấp nhận cho những tiết độ sứ xưng vương, dẫu vậy cũng phải xác định họ được quyền ách thống trị tại địa phương.<17>:454 Sự phân hóa mèo cứ ngày dần rõ rệt rộng trong thời ách thống trị của Đức Tông. Trong cả họa hoán vị quan ban đầu khống chế cấm quân, đảm nhận giám quân, cục diện thái giám lộng quyền cũng tuyên ba hình thành tự đây. Phần đông chuyện dựng vua này làm thịt vua khác trong triều Đường sau đây cũng vì chưng đám hoạn quan này đứng đầu.<8>:267

Đức Tông đã từng trọng dụng phần đa viên quan liêu như Dương Viêm (楊炎) làm tể tướng mạo sử sụng Lưỡng thuế pháp, dùng Lưu Yến (劉晏) cải tân vận gửi đường thủy, cải biến hóa thuế muối, thi hành thường xuyên bình pháp, cải thiện quốc gia. Nhưng lại đồng thời, nhà vua cũng trọng dụng tên hoán vị quan cũng chính là gian thần Lô Kỉ (卢杞), khiến cho chúng tâu xằng có tác dụng bậy, và về sau chúng ám sát 2 vị quan có tài là Dương Viêm cùng Lưu Yến. Đến cuối đời, Đức Tông nghi tránh đại thần, chỉ tin dùng lũ hoạn quan, thậm chí là dùng chúng để dò xét các quan. Chính vì như thế tuy là tất cả ý định giỏi nhưng tác dụng là càng khiến cho tình trạng cat cứ ngày dần nghiêm trọng.