Thanh thái tổ

     
*

Nỗ Nhĩ Cáp Xích (chữ Hán: 努爾哈赤, bính âm: Nǔ’ěrhāchì; chữ Mãn: ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ, âm Mãn: Nurhaci), (1559 – 1626), Hãn hiệu Thiên Mệnh Hãn (天命汗), là 1 trong những thủ lĩnh của bộ tộc con gái Chân vào cuối đời Minh (Trung Quốc).

Bạn đang xem: Thanh thái tổ

Trong lịch sử dân tộc Trung Quốc, Nỗ Nhĩ Cáp Xích danh tiếng là người đã xây đắp nền móng mà sau đó nam nhi ông, Hoàng Thái rất bành trướng uy cố kỉnh và đổi thay vị Hoàng đế thứ nhất của triều đại nhà Thanh. Về sau, những hậu duệ truy tông miếu hiệu đến ông là Thái Tổ, cho dù ông không giữ lại ngôi vị hoàng đế trung quốc một ngày nào<1>.

Ban đầu, ông được đơn vị Thanh truy hỏi tôn thụy hiệu là Vũ Hoàng đế (武皇帝), sau lại cải thành Cao Hoàng đế (高皇帝), buộc phải còn xưng gọi <Thái Tổ Cao Hoàng đế; 太祖高皇帝, giờ đồng hồ Mãn:

ᡨᠠᡳᡯᡠᡩᡝᡵᡤᡳᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, Möllendorff: taidzu dergi hūwangdi, Abkai: taizu dergi hvwangdi>.


Mục lục


1 tè sử2 Sự nghiệp

2.1 Thống nhất nàng Chân2.2 tạo ra lại văn tự phụ nữ Chân2.3 cơ chế Bát Kỳ2.4 lên ngôi Đại hãn3 Khởi binh kháng Nhà Minh và thành công Tát Nhĩ Hử4 tung hoành Đông Bắc cùng Ninh Viễn di hận5 Cốt nhục tương tàn6 Gia đình6.1 Thê thiếp6.2 Hậu duệ6.2.1 Hoàng nam6.2.2 Hoàng nữ6.2.3 nhỏ nuôi7 Tham khảo8 Chú thích9 liên kết ngoài

Tiểu sử

Tên của Nỗ Nhĩ Cáp Xích viết theo văn trường đoản cú Mãn Châu là (ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ). Có không ít cách phiên âm Latinh tên thường gọi này, như Nurgaci, Nurhachi, Nurhaci (phổ đổi mới nhất), hoặc Nu-er-ha-chi. Trong các tài liệu ở trong nhà Minh, tên ông được chép là Đồng Noa Nhi Cáp Xích (童奴兒哈赤 giỏi 佟奴兒哈赤), tư liệu Hán văn của phòng Lý Triều Tiên chép tên ông là Lão Ất Khả Xích (老乙可赤) hoặc Noa Nhi Cáp Xích (奴兒哈赤). Tài liệu Hán văn trong phòng Thanh còn chép thêm các dị bản tên ông là Nỗ Nhĩ Hạp Xích<2> (努爾合赤), Nỗ Nhĩ Cáp Tề<3> (努爾哈齊) hoặc Nỗ Nhĩ Cáp Cơ (努爾哈奇).

Nỗ Nhĩ Cáp Xích sinh năm 1559 trên Hách Đồ A Lạp, một vùng ven sông Tô tương khắc Tố Hộ (Suksuhu, nay thuộc làng mạc Lão Thành, trấn Vĩnh Lăng, thị trấn tự trị dân tộc bản địa Mãn Tân Tân, phủ Thuận, Liêu Ninh, Trung Quốc). Cha ông là Tháp Khắc nắm (Taksi, 塔克世, phiên âm Hán Việt: Tháp Khắc thay hoặc Tác Tha Thất), thuộc cỗ lạc Giác La. Chị em ông là Ngạch Mục Tề nằm trong Hỉ Tháp Lạp thị (喜塔腊, Hitara), là đàn bà của Đô đốc A Cổ (阿姑), là Hữu vệ lãnh đạo sứ con kiến Châu bạn nữ Chân.

Dòng dõi của Nỗ Nhĩ Cáp Xích vốn là hậu duệ của Tả vệ chỉ huy sứ kiến Châu nàng Chân mang Ca Thiếp Mộc Nhi (Möngke Temür)<4>, ông nội ông là Giác Xương An (Giocangga, 覺昌安, cũng Tác năng khiếu Trường) được thừa kế chức vụ , cùng với nam nhi Tháp khắc Thế, tham gia đội quân địa phương của tổng binh Lý Thành Lương trong phòng Minh. Do thế, mái ấm gia đình ông rất tất cả uy tín trong cỗ tộc.

Mẹ ruột của ông mất sớm lúc ông mới 10 tuổi, sau đó phụ vương ông lấy vợ kế, là tín đồ bộ tộc hấp thụ Lạt thị (纳喇氏). Do chị em kế hà khắc nên ông và em ruột Thư Nhĩ Cáp Tề sẽ sớm sống tự lập, đến tuổi trưởng thành thì theo cha và ông nội đầu quân mang đến Lý Thành Lương. Chính thời gian đầu quân mang đến Lý Thành Lương cơ mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích ban đầu tiếp cận với văn hóa Hán. Ông học và đọc nhiều sách Hán, biết về sự hưng vong của các triều đại, đọc nhiều về binh pháp. Đặc biệt, tương truyền ông rất ái mộ bộ Tam Quốc diễn nghĩa và nghệ thuật quân sự của ông phần lớn học từ bộ tiểu thuyết này.

Sự nghiệp

Thống nhất con gái Chân

Việc hôn nhân gia đình của phụ huynh ông là nhằm mục tiêu mục đích liên kết giữa 2 bộ lạc phệ thuộc bộ tộc Tô tự khắc Tố Hộ (蘇克素護, Suksuhu). Một người nam nhi của vương vãi Cảo là A Đài (阿台; Atai) cưới cháu gái của Giác Xương An<5>. Điều này làm tác động chính sách phân chia để trị trong phòng Minh. Bởi vậy, năm 1574, nhân một cớ nhỏ, Lý Thành Lương đang bắt giết thịt Vương Cảo. A Đài yêu cầu đem mái ấm gia đình bỏ trốn về Gure (Cổ Lặc trại). Do có sự can thiệp của Giác Xương An, Lý Thành Lương đành phải “tha tội” và chiêu phủ A Đài.

Tuy nhiên, Lý ra quyết định phải truy diệt A Đài cùng nhổ luôn luôn “cái gai” Giác Xương An. Năm 1582, Lý kích rượu cồn một tội nhân trưởng không giống là Ni Kham ngoại Lan (尼堪外蘭, Nikan Wailan)<6> nhân thời cơ tấn công A Đài. Mặt khác, Lý vờ sai Giác Xương An dẫn nam nhi và các cháu dẫn đội đi đầu đến tiếp viện mang lại A Đài, còn mình thì dẫn quân tiếp ứng. Trước khi Giác Xương An kịp đến tiếp viện, một thủ túc của A Đài bị Ni Kham nước ngoài Lang cài chuộc đã làm phản và giết bị tiêu diệt A Đài. Lúc Giác Xương An cho và vây hãm Ni Kham nước ngoài Lan thì quân Lý cũng đến tiến công để “tiêu diệt Ni Kham ngoại Lang”. Cả Giác Xương An với Tháp xung khắc Thế gần như bị quân Lý giết thịt chết vày “tưởng nhầm” là người của Ni Kham nước ngoài Lang<7>. Nỗ Nhĩ Cáp Xích cùng em trai Thư Nhĩ Cáp Tề như ý trốn thoát được<8>.

Xem thêm: Tour Du Lịch Tây Nguyên Giá Rẻ Trọn Gói, Chuyên Nghiệp 2021

Nỗ Nhĩ Cáp Xích trở về cỗ lạc cụ quyền thủ lĩnh, phái fan đến kiến Châu phủ vấn đáp Minh triều nguyên nhân giết hại ông với cha. Nhằm mục đích xoa nhẹ sự bất mãn của cục tộc Tô xung khắc Tố Hộ, Minh triều trả lại tử thi của ông và phụ thân của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, đồng thời “sắc thư tam thập đạo, mã tam thập thất, phong Long Hổ tướng tá quân, hàm cấp cho Đô đốc thiêm sự“<7>. Tuy nhiên, Nỗ Nhĩ Cáp Xích ban đầu nhận ra chân tướng sự việc kẻ thù chính của mình chính là Nhà Minh, cơ mà đành nén lòng dìm sắc phong chờ thời cơ phục thù.<9>

Với danh nghĩa Long Hổ tướng tá quân, Đô đốc Thiêm sự ở trong phòng Minh, ông thu thập bộ hạ, lấy 13 bộ giáp fe của phụ vương để lại trang bị, mang danh nghĩa tấn công diệt Ni Kham ngoại Lang để khởi binh sống quê tổ Hách Đồ A Lạp. Năm 1584, ông tiến công Ni Kham ngoại Lang làm việc thành Đồ Luân (Tulun), bắt được rộng 100 tù hãm binh và thu được 30 bộ giáp sắt, mặc dù Ni Kham nước ngoài Lang trốn thoát được sang Nga Nhĩ Hồn (Erhun). Năm 1587, Nỗ Nhĩ Cáp Xích thường xuyên tấn công Nga Nhĩ Hồn, buộc Ni Kham nước ngoài Lan cần trốn chạy vào lãnh địa của Lý Thành Lương. Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho tất cả những người chất vấn, buộc Lý yêu cầu giao trả Ni Kham nước ngoài Lan, rồi đem xử tử nhằm tế ông nội cùng cha.

Sau trận đánh tiêu khử Ni Kham ngoại Lan, danh tiếng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích trong các bộ lạc cô bé Chân kiến Châu trở cần vang dội. Với bốn cách kế thừa chức vị Tả hữu vệ lãnh đạo sứ nàng Chân loài kiến Châu, Long Hổ tướng mạo quân, Đô đốc Thiêm sự, ông thực hiện nhiều cuộc chinh vạc để hàng phục các bộ lạc con kiến Châu. Một trong những bộ lạc khác gật đầu quy phục. Năm 1588, những bộ lạc kiến Châu thiếu phụ Chân phần đông đều bên dưới quyền lãnh đạo của ông.

Năm 1593, câu kết 9 cỗ tộc Hải Tây phụ nữ Chân tiến công Kiến Châu phụ nữ Chân<10>. Mặc dù nhiên, với kĩ năng quân sự của mình, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đánh rã lực lượng hợp lại thành Hải Tây tại trận Gure, thường xuyên củng rứa Kiến Châu.

Sau đó, trong vòng 10 năm, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lần lượt chinh phục các bộ tộc to của Hải Tây chị em Chân. Năm 1599, cỗ tộc Cáp Đạt bị tiến công và bị đoạt được năm 1603. Năm 1607, cỗ tộc Huy vạc bị chinh phục, và bộ tộc Ô Lạp vào khoảng thời gian 1613. Những bộ tộc nhỏ tuổi khác của Hải Tây nàng Chân cùng Dã Chân đàn bà Chân cũng thứu tự quy phục. Chỉ với bộ tộc Diệp Hách mãi cho năm 1619 mới hoàn toàn bị chết thật phục sau trận Sa Nhĩ Hử (Sarhu).

Xây dựng lại văn tự con gái Chân

Từ gắng kỷ lắp thêm XII, người nữ giới Chân đã chế tạo cho mình một dạng văn tự riêng, rộp theo chữ Khải của người Hán nhưng lại theo các quy tắc chữ của bạn Khiết Đan. Mặc dù nhiên, khi fan Mông Cổ phá hủy chính quyền Kim quốc, sẽ buộc người chị em Chân yêu cầu tiến hành đồng nhất với bạn Mông Cổ, bao hàm cả việc áp dụng văn trường đoản cú của fan Mông Cổ. Cùng với việc trở lại với đời sống du mục, văn tự nữ Chân dần bị thất truyền vào 300 năm.

Vốn là 1 trong những người có kỹ năng và kiến thức và biết chữ Hán, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã xem xét việc hồi phục lại văn tự cho những người Nữ Chân. Năm 1599, ông chỉ định cho văn thần của chính bản thân mình là bố Khắc Thập Ngạch Nhĩ Đức Ni (Erdeni Bagshi) cùng Trác Nhĩ nuốm Tề Cát loại (Dahai Jarguchi), rộp theo chữ Mông Cổ và áp dụng quy tắc văn tự phụ nữ Chân cổ để desgin lại văn tự đàn bà Chân mới.<11>

Việc thống độc nhất văn tự một đợt nữa đã hình thành sự thống tuyệt nhất một lần nữa cho các bộ tộc phụ nữ Chân, giúp Nỗ Nhĩ Cáp Xích có thể huy động sức khỏe của dân tộc bản địa Nữ Chân trở đề xuất hùng mạnh, đoạt được các quốc gia khác và tạo ra vương triều Thanh thống trị trung quốc 300 năm<12>. Tuy nhiên, mang lại đời con cháu của ông, trước mức độ mạnh đồng bộ của văn hóa truyền thống Hán, văn trường đoản cú Mãn Châu cũng dần dần bị mai một và ngày này gần như thất truyền.