Ngô Thì Nhậm là bạn làng Tả Thanh oai (dân gian điện thoại tư vấn là làng Tó, nay vẫn còn đó cầu Tó bắc qua sông Tô định kỳ đoạn tung qua xã này), trước kia thuộc che Ứng Thiên, trấn Sơn nam giới Thượng, ni thuộc thị xã Thanh Trì (Hà Nội). Cha của Ngô Thì Nhậm là Ngô Thì Sĩ, vốn là bên văn, đơn vị thơ, bên sử học nổi tiếng hồi cố gắng kỷ XVIII.

Bạn đang xem: Ngô thị nhậm

*

Từ nhỏ, Ngô Thì Nhậm đã sống bên dưới thời vua Lê – chúa Trịnh sinh sống Đàng Ngoài. Bấy giờ, ông được Tĩnh đô vương vãi Trịnh Sâm nhận xét là “Tài học tập không ở dưới người”. Ông được Trịnh Sâm cất nhắc làm Hiếu cạnh bên phó sứ Hải Dương, rồi thăng chức mang đến ông lần lượt lên Hộ hoa cấp sự trung, đo lường ngự sử đạo đánh Nam, Đốc đồng gớm Bắc kiêm Đốc đồng Thái Nguyên, Đông các hiệu thư… ko phụ tín nhiệm yêu của Tĩnh đô vương, Ngô Thì Nhậm dâng những kế sách tuyệt trong đạo trị nước, trong các số đó có các bài biểu khét tiếng như Giáo nghị, Pháp nghị và thiết yếu nghị. Tuy nhiên, do triều đại Lê – Trịnh sẽ ở vào thời suy vi, phải dù siêu khen kế sách của ông, Trịnh Sâm cũng ko thể vận dụng nó vào thực tế. Khi Trịnh Khải tiếm ngôi vương vãi của Trịnh Sâm, Ngô Thì Nhậm chán ngán cố sự, bèn vứt quan đi nghêu du.

Với bốn tưởng rước trung làm cho đầu, khi Nguyễn Huệ có quân ra đất Bắc, Ngô Thì Nhậm đã có lần gọi Nguyễn Huệ là giặc, từ quăng quật đất đế đô đi “lánh nạn”, hưởng tươi vui “nhắm rượu cùng với cua béo”. Tuy vậy, thiết yếu trong 5 năm đi “lánh nạn”, Ngô Thì Nhậm đã nhận được ra chất hero của Nguyễn Huệ với sự ươn hèn, bạc nhược của Lê Chiêu Thống. Khi ấy, lòng dân cũng hướng theo người nhân vật áo vải Nguyễn Huệ. Theo lòng dân, Ngô Thì Nhậm tìm đến với Nguyễn Huệ – quang Trung và cực kỳ được vua áo vải vóc tin dùng. Lúc Ngô Thì Nhậm kiếm tìm đến, vị vua Tây Sơn vui mắt thốt lên: “Có lẽ, đây là ý trời muốn để dành bạn tài cho ta dùng”.

Sau này, vua quang quẻ Trung phong cho Ngô Thì Nhậm nhiều chức đặc biệt quan trọng yếu, như Thị lang bộ Lại (quản lý công tác tổ chức quan lại của triều đình), Thượng thư bộ Binh (cai quản bài toán quân), Tổng tài Quốc sử cửa hàng (điều hành bài toán viết lịch sử hào hùng nước nhà). Dù làm cho quan ở nghành nghề dịch vụ nào, ông cũng đều kết thúc xuất sắc thiên chức vua giao phó, góp phần nhiều công lao cho sự nghiệp của hoàng đế Quang Trung. Bởi vì vậy, vị hoàng đế áo vải vóc cờ đào hết sức mực quý trọng ông, coi ông “vừa là bề tôi, vừa là khách”.

Sau này, lúc Quang Toản lên nối ngôi cha cũng khôn xiết mực tin dùng Ngô Thì Nhậm, giao đến ông thảo nhiều chiếu dụ về những chính vì sự trọng đại của đất nước. Mặc dù vậy, bên dưới thời quang quẻ Toản, triều đại Tây Sơn gấp rút suy yếu. Cơ hội này, các vị quan liêu Tây sơn tỏ ra hoang mang, thậm chí là bỏ Tây Sơn nhằm theo các thế lực khác. Tuy nhiên, Ngô Thì Nhậm vẫn giữ lòng trung cùng với triều đình Tây Sơn. Dẫu hiểu được nhà Tây Sơn đã khó bảo trì được lâu, tuy vậy với niềm tin đấy là lực lượng đúng theo đạo lý nhất, Ngô Thì Nhậm vẫn trung thành với chủ tới cùng. Ông từng nói: “Khi bước đi của ta phù hợp với đạo lý thì dù cho có xéo lên đuôi hổ cũng không sao cả” nguyên nhân là thế.

Xem thêm: Vinh Danh Qlvnch Và Bảo Vệ Cờ Vàng Việt Nam, Vinh Danh Người Lính Qlvnch

Quang Toản cố quyền bính không bao thọ thì triều Tây sơn bị tấn công bại. Gia Long lấy được quyền bính, lập ra triều đại bên Nguyễn. Bấy giờ, vừa ko ưa Ngô Thì Nhậm vì chưng ông đã ra mức độ ủng hộ Tây Sơn, cản cách tiến của phòng Nguyễn, lại vừa ao ước mượn bài toán “trị tội” ông để dằn mặt hồ hết kẻ sĩ khác tất cả tư tưởng cản lại nhà Nguyễn, vua Gia Long bèn bắt Ngô Thì Nhậm cùng Phan Huy Ích, Nguyễn Gia Phan ra tiến công đòn tại quốc tử giám (Thăng Long) nhằm trị “tội” bất trung với nhà Lê.

Nguyên trước đó, khi Ngô Thì Nhậm có tác dụng quan bên dưới thời Tây Sơn, có tín đồ quen biết là Đặng trần Thường đến nhờ ông tiến cử. Mặc dù nhiên, thấy bộ dạng khúm cầm của Đặng è Thường, Ngô Thì Nhậm khủng tiếng mắng đuổi:

– Ở đây yêu cầu dùng tín đồ tài hạnh giúp vua trị nước. Còn như mong muốn ra luồn vào cúi thì đi nơi khác!

Đặng è Thường mất mặt, tẽn tò ra về và tìm tới Nguyễn Phúc Ánh (sau này phát triển thành vua Gia Long), được Nguyễn Phúc Ánh dấn dùng, được té làm quan. Ôm mọt hận trong lòng với Ngô Thì Nhậm, hắn nhận câu hỏi chủ trì tiến công đòn Ngô Thì Nhậm. Hy vọng làm nhục lại Ngô Thì Nhậm, hắn ra vế đối:

– Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trằn ai, ai dễ dàng biết ai?

Tưởng có tác dụng nhục được Ngô Thì Nhậm bởi vế đối đầy móc máy, nhưng Đặng è cổ Thường tím mặt khi bị Ngô Thì Nhậm đối lại chan chát:

– cố kỉnh Chiến Quốc, nắm Xuân Thu, gặp thời thế, thế nào cũng thế!

Ý Ngô Thì Nhậm rất rõ ràng: Chuyện thời vắt chẳng biết đâu nhưng nói trước, biết đâu ngươi lại chẳng gồm bận lâm vào thực trạng giống ta? Vậy nên, thường bắt ông đề nghị sửa lại vế đối là “Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, chạm chán thời thế, gắng thời theo thế”. Tuy nhiên, Ngô Thì Nhậm vẫn hiên ngang giữ trọn khí tiết, cố định không sửa lại vế đối. Thường tức bầm ruột tím gan, bèn mang lại lấy roi tẩm dung dịch độc để tấn công Ngô Thì Nhậm. Vì chưng vậy, trong những những người bị tiến công đòn tại văn miếu hôm ấy, chỉ bản thân Ngô Thì Nhậm bám thuốc độc, những người dân kia các còn sống.

Biết bản thân bị Thường nhỏ tuổi mọn hại chết, trước khi qua đời, ông làm bài thơ gửi tặng Đặng è Thường:

“Ai tai Đặng trần ThườngChân như yến xử đườngVị Ương cung vắt sựDiệc nhĩ thị thu trường”

Nghĩa là: Thương thay Đặng è Thường, như thể chim yến có tác dụng tổ trong ngôi nhà sắp cháy. Chuyện vào cung Vị Ương còn đó, kết cục của ngươi rồi cũng giống như vậy thôi. (Chuyện vào cung Vị Ương: Chuyện Hàn Tín giúp Hán Cao tổ, rồi bị Cao tổ giết ở cung Vị Ương). Sau này, quả nhiên, lời dự báo của Ngô Thì Nhậm ứng nghiệm, Đặng nai lưng Thường bị bao gồm vua Gia Long xử tử.

Do đang làm quan bên dưới triều Lê – Trịnh lại vứt sang có tác dụng quan mang đến triều Tây Sơn, bắt buộc Ngô Thì Nhậm thay đổi trung trọng tâm đàm tiếu của những kẻ sĩ trung thành với chủ với đơn vị Lê – Trịnh. Sau này, bên Nguyễn không thừa nhận và có thâm thù với bên Tây Sơn, yêu cầu Ngô Thì Nhậm cũng không được những sử gia thời nhà Nguyễn nhìn nhận đúng công sức, trái lại, còn ra sức bôi nhọ ông. Mặc dù nhiên, dưới tia nắng của lịch sử dân tộc hiện đại, thanh danh của Ngô Thì Nhậm đã được trả lại, công tích của ông cùng với nước nhà cũng khá được đánh giá khá đầy đủ hơn. Vày vậy, thương hiệu của ông được gắn với khá nhiều tuyến phố ở các thành phố, thị thôn lớn, bé dại trên cả nước, trong đó có Thủ đô thủ đô – quê hương của ông.