Nạn kiêu binh

     
Chỉ một lời của chúa mà ba quân buông thả, oai nghiêm của chúa bị tổn hại, kỷ cương triều đình bị diệt hoại.

Bạn đang xem: Nạn kiêu binh

Mẫu loạn của nước, mối nguy của miếu xã đều phải có điềm từ bỏ đây.
*
Hình minh họa
Hậu Lê là thời phiến loạn có một không hai trong lịch sử nước ta, chẳng những bộc lộ ở lý tưởng vì chưng dân, vày nước tự vua chúa đến những quan lớn nhỏ hầu hết sẽ nhạt nhòa, tứ tưởng vị kỷ lên ngôi, trên dưới không đồng lòng duy nhất trí, phe vua phe chúa rồi nội cỗ phe chúa phân tách rẽ, tuyên chiến và cạnh tranh với nhau dẫn tới kỷ cương cứng bị buông lỏng, mà lại còn bộc lộ ở câu hỏi lớn như lập chúa, lập vua, việc nhỏ như thưởng phạt, xử kiện của triều đình vào một thời gian đều vày quân quân nhân chủ trương với thực hiện.Quân lính tại đây chỉ quân Thanh Nghệ cậy gồm công tôn phò sinh kiêu căng lộng hành nên được gọi bằng tên gồm tính khái quát chính xác là Kiêu binh. Cũng lạ một điều là Kiêu binh chỉ tất cả quân sư chứ không có người lãnh đạo thế thể, “đi đâu thường kéo thành bọn hàng trăm hàng trăm ngàn người”, “hễ có người giơ cánh tay hô lên một giờ đồng hồ thì tứ mặt loạn binh thảy phần nhiều hưởng ứng”(Lê quý kỷ sự, 1974, tr.23, 25). Hành vi dễ nhất trí, trăm người như một chính vì vậy họ đổi mới một một số loại nhân vật dụng số đông, đặc biệt quan trọng hiếm có trong sử cũng tương tự trong tiểu thuyết đương thời.Đương thời, chúa Trịnh Sâm vốn tính cương cứng nghị, sáng suốt, quả đoán, đọc rộng gớm sử, gồm văn tài võ lược, trí tuệ rộng người. Sau khi được truyền ngôi, chúa chỉnh đốn triều cương, dẹp lặng thiên hạ, kho lô đầy ắp thì dần dần chúa sinh bụng kiêu căng, xa xỉ, bà xã đầy trước mặt, mang ý vui chơi. Nhưng trong số người đẹp chốn hậu đình, chẳng một ai làm chúa say đắm phổ biến tình. Cho tới một hôm, tín đồ hầu gái của tiệp dư è Ngọc Vịnh là Đặng Thị Huệ vâng lệnh chủ bưng một hộp hoa tươi cho dâng chúa. Thoạt thấy nàng, chúa đã trở nên tiếng sét ái tình quật đổ, ngay tiếp nối chúa giữ cô gái lại, mang lại được ở chung trong bao gồm tẩm y như một cặp vợ ông chồng thường dân. Lệ thường xuyên xưa nay, những phi tần phần nhiều ở cung riêng, lúc nào được chúa vời new do thiến quan đưa tới chỗ chúa ở. Chỉ một chi tiết này, thành công đã cho thấy chúa cưng chiều cô vợ mới bỏ mặc quy củ bấy lâu nay trong bố cung, sáu viện như thế nào. Đặng Thị Huệ với vẻ đẹp mười phân vẹn mười và cách nhí nhảnh, nũng nịu, giận dỗi đúng lúc, đúng địa điểm đã khiến cho “không lời nào là chúa ko nghe, ko ý mong mỏi nào là chúa không theo”, với khi bạn nữ sinh được con trai khôi ngô, sáng sủa dạ khác hoàn toàn người thường thì chúa càng yêu mến đứa con nhỏ tuổi bội phần. Khi đó, đàn ông lớn của chúa là Trịnh Tông đã mười lăm tuổi và lẽ ra đã có được ở cung riêng dành cho những người nối ngôi là Đông cung từ năm mười nhì tuổi, dẫu vậy chúa ko cho. Cha năm sau, Tông mười tám tuổi, xứng danh mở tủ riêng, chúa cũng lờ đi. Chúa cũng chính vì không yêu Trịnh Tông vì tín đồ con kia là tác dụng của một lần hoạn quan cố tình nghe lầm nhằm tác thành mang đến giấc mơ được thần mang đến tấm đoạn bao gồm vẽ đầu long của cung tần Ngọc Hoan, mà lẽ ra yêu cầu triệu cung tần Ngọc Khoan như mong muốn chúa muốn. Khi to lên Trịnh Tông lại chỉ đắm đuối võ nghệ, ko thích học tập nên chúa càng không bởi lòng. Thay là “ngôi kế vị vẫn không được định đoạt, lòng bạn bất nhất, ai về phe cố kỉnh tử Trịnh Tông thì xu phụ rứa tử, ai thuộc đảng Đặng thị thì vào a dua với vương vãi tử Cán”.Vốn đang phiền muộn, lo ngại không được nối ngôi tự khi tất cả em trai là vương vãi tử Cán, Trịnh Tông vẫn một lần sẵn sàng làm thay máu chính quyền nhưng âm mưu bị vạc giác. Tông bị truất ngôi nhỏ cả với khi chúa Trịnh Sâm chết giẫm thì Cán được nối ngôi. Sự kiện này là giọt nước ở đầu cuối làm trào lòng phẫn nộ của số đông, nhất là quân lính. Gia thần bạn làng chén Tràng của Tông khuyên chủ mời cơm bọn biện lại vào đám thân quân, bàn việc thay máu chính quyền một lần nữa. Biện lại nhóm Tiệp Bảo fan xứ Nghệ là bởi Vũ, “thông minh dẫu vậy điêu toa, giảo hoạt”, vào một cuộc họp kín của quân quân nhân ở miếu Khán Sơn đã hiến kế “thừa lúc dưng lễ cúng (Trịnh Sâm) buổi sáng vừa xong, ta đánh cha hồi trống ở che đường làm cho hiệu rồi sấn đến kéo chân hắn (quận Huy, quan lại đầu triều phụ chính cho Cán), vật xẻ xuống dưới bệ, hễ hắn xẻ là xong”...Quả nhiên sáng ngày 25, lễ cúng sáng sủa vừa xong, trăm quan tiền vừa bắt đầu lui khỏi triều thì bằng Vũ nổi bố hồi chín giờ đồng hồ trống. Cuộc binh thay đổi này không hẳn là độc nhất vô nhị trong lịch sử chính sách phong con kiến ở nước ta, cơ mà lại là duy nhất tại đoạn được Hoàng Lê nhất thống chí mô tả cụ thể và tấp nập như chính tác giả viết hồi này là Ngô Thi Chí tận mắt hội chứng kiến: “Quân quân nhân nghe trống đánh thì ai nấy nhảy nhót tranh nhau vào phủ. Bấy giờ cửa những đang đóng, quân bộ đội ở bên phía ngoài không vào được, tiếng nhao nhao rung chuyển trời đất”.Quận Huy sai quận Châu, quan cai quản binh phiên, ngăn cấm quân bộ đội vào lấp nhưng nghe quân lính bắt nạt giết, quận Châu sợ hãi phải mở cửa, “quân quân nhân chen vai nhau cơ mà vào...Voi quận Huy cưỡi vươn đầu húc những người ấy, quân quân nhân tránh ngà voi, chạy quanh voi, ai nấy sử dụng binh khí đâm chém voi, có người lấy miếng chum, miếng ngói trong che đường ném bừa. Voi co vòi quỳ xuống sân mà lại gầm, không đủ can đảm húc. Quận Huy giương cung thì dây cung đứt, rước súng nạp đạn thì mồi lửa tắt, quân bộ đội cầm câu liêm móc quản lí tượng xuống chém chết. Voi lùi lại, quân bộ đội vây quanh chân voi. Quận Huy lấy mũi dao ngắn phóng xuống đâm họ có tác dụng mấy bạn bị thương. Quân bộ đội kéo đến ngày 1 đông. Lại sở hữu một đoàn quân từ cửa Tuyên Vũ kéo vào, ngăn phía sau voi, voi đứng yên không động cựa được, nạm là quân lính móc quận Huy lôi xuống, tiến công túi vết mờ do bụi đên chết. Chúng ta bèn phẫu thuật bụng, mang gan ra ăn rồi kéo xác quận Huy vứt ra phía bên ngoài cửa Tuyên Vũ”...Nếu giết ngừng Huy, vẫn hả giận rồi, quân lính dừng lại ở trên đây thì cũng không khiến kinh thành Thăng Long xôn xao chưa từng bao gồm dưới ngẫu nhiên triều vua làm sao ở nước ta. Đằng này quân quân nhân lại “thừa nạm làm bừa. Phàm bề tôi văn võ, ai ở trong đảng của Thị Huệ với quận Huy, ai tố cáo mật án năm Canh Tý (năm Trịnh Tông mưu thay máu chính quyền lần đồ vật nhất) cùng phần đa cận thần hầu hạ nhưng ngày thường cay nghiệt, quân quân nhân vốn ghét bỏ thì lúc đó nhà họ hầu như bị phá dắt dây rồi tín đồ thì bị lùng tìm nhưng giết chết. Ghê thành náo động luôn trong mấy ngày, chúa xuống chỉ phòng cấm không được, buộc phải sai quan liêu tra xét trong gớm kỳ, chọn lấy dân thường chém bị tiêu diệt để cảnh cáo. Từ đó việc phá nhà mới tạm ngừng, còn lùng bắt tín đồ vẫn không thôi”.Quá hơn nữa là “sau khi phò lập tân chúa, ba quân ỷ bao gồm công nhưng mà kiêu ngạo, ngày ngày tụ họp, bàn lấn thanh lịch cả bài toán lớn của triều đình. Từng điều gửi lên, việc nào kia nói đề nghị theo hay cần bỏ hay là những việc vô lý, bắt triều đình bắt buộc thi hành; lại ước xin ân huệ, lừng khừng thế nào là đủ, là ngán. Triều đình nếu tất cả ai bàn nên hay không nên là chúng ta dọa phá nhà, tiến công giết.

Xem thêm: Thái Tử Bảo Long : Vị Hoàng Thái Tử Cuối Cùng Của Chế Độ Quân Chủ Việt Nam

Bách ty tra xét việc kiện tụng thì bọn họ hoặc nhận nguyên đơn là fan thân, hoặc nhận bên bị là tín đồ quen, bắt ép đề xuất loạn đổi cong thẳng, xoay ngược đúng sai. Dân ở đoạn họ có kiện tụng thì bọn họ tự ý bẻ cong mà chuyển ngay ra luận đoán, không chịu đựng nghe theo quan tiền tư. Trăm quan tiền đều nên nín tương đối nuốt tiếng, không dám xúc phạm. Nhất cử nhất cồn trong cung họ phần nhiều dòm ngó, bàn tán, hoặc hỏi câu hỏi này sao lại được như vậy này, sao lại được như vậy kia”...Động cơ cử sự của Kiêu binh ban sơ theo họ nói là “thế tử Tông tài đức đầy đủ ưu tú, vô tội gì nhưng bị phế truất truất, bầy tôi vày là nanh vuốt của nhà chúa đề nghị lấy làm phẫn nộ. Được lòng trung nghĩa kích động nên hăng hái không đoái đến thân mình”. Việc quân quân nhân lập bé trưởng, phế nhỏ thứ, đảo ngược lại tình vậy trái cùng với đạo lý thông thường quả đã lấy được lòng dân, nhưng càng về sau, lòng trung nghĩa đó càng mờ nhạt cùng nổi lên là lòng vị kỷ “khi chúa bắt đầu (Cán) kế vị, theo lệ cũ gồm ban thưởng tiền đến quân bộ đội nhưng chênh lệch, quân lính mới sôi lên”, là yêu thương ghét, oán thù riêng tư và nhất là “cậy công, vòi vĩnh thưởng mãi ko thôi” (Lê quý kỷ sự, tr.20). Kiêu binh đã làm cho dân chúng kinh kỳ và tứ trấn tức giận, căm ghét, đến nỗi khi những đạo quân ở bên ngoài kéo về trừ khử Kiêu binh theo mật chỉ của chúa thì quân nhân Thanh Nghệ ở những trấn đều nên bỏ trốn, trải qua thôn ấp nào đều không đủ can đảm lên tiếng, “hễ ai lỡ mồm để lộ tiếng Thanh Nghệ, dân thôn nghe được là thịt ngay”.Bài Tựa sách Hoàng Lê độc nhất thống chí nêu nguyên nhân để xẩy ra nạn kiêu binh đúng như tác giả sách quan liêu niệm. Ông viết : “Chí rước tên tốt nhất thống là vì cái loạn thời hậu Lê ban đầu từ vấn đề chúa Trịnh Sâm sủng ái Đặng phi, phế bé trưởng lập nhỏ thứ dẫn đến ba quân làm cho binh biến, ở đầu cuối gây ra mẫu loạn Tây tô rồi bọn họ Trịnh tiêu vong...”, tuy nhiên một bên nho khuyết danh khác quán triệt là như thế. Ông quy tội trạng ấy mang đến Trịnh Tông với ý phân tích khá thấu đáo, tất cả sức thuyết phục fan hâm mộ ngày ni qua khẩu ca thêm (phụ thuyết) ngay sau câu “Chúa nói: Được!” khi quân lính xin phá dinh quận Huy đã dẫn trên đây:Xưa bao gồm câu: “Một lời có tác dụng hưng thịnh nước, một lời làm mất nước”. Có một lời này của chúa mà cha quân buông thả, oai vệ của chúa bị tổn hại, kỷ cưng cửng triều đình bị hủy hoại. Loại loạn của nước, mối nguy cơ của miếu xã đều phải sở hữu điềm từ bỏ đây. Thánh đế sở dĩ cẩn trọng một lời than, một lời ừ bởi vì thế... Nếu Đoan vương bao gồm mưu lược, quyết đoán hữu hiệu thì khi ba quân quỳ xin ắt phải nói tức thì trước mặt họ rằng: Quận Huy bao gồm tội thì cần giao mang đến triều đình bàn chung, trưng bày tội của hắn, tịch biên nhà đất của hắn. Phép công trong cõi trần chẳng phải là vấn đề ta được quyền chuyên nắm, chư quân không được gấp vàng. Công tái lập vương thất của những ngươi đáng được xem xét cao thấp mà ban chức tước, phân tách đất đai, ghi vĩnh viễn trong khoán thư, thuộc hưởng phúc cùng với nước. Những ngươi cần tự tôn tạo mình để cho toàn quốc trông vào, chớ coi thường suất sử dụng cái gan góc nhỏ cơ mà tự vứt quăng quật công lao lớn lớn. Ví như được như vậy thì chư quân ắt trang nghiêm tôn trọng quy định mà quốc chính cũng khá được nâng cao.Phàm quân bộ đội đã mong muốn phá dinh của quận Huy nhưng không đi thẳng mang đến đó để phá nhưng vẫn quỳ xin bởi vì còn hại phép nước. Nắm mà Đoan vương vãi lại dạy họ nhờn với luật pháp thì các thói tệ làm sao lại không kéo đến được? Quân bộ đội như lửa, ko thu lại thì từ cháy; cảm xúc như nước, vẫn xô vỡ vị trí chắn thì hy vọng gì chế ngự. Thời gian mới bắt đầu mà không ngăn chặn được thì côn trùng họa Kiêu binh thực tế do Đoan vương vời đến, không làm sao hối được nữa! (Hoàng Lê độc nhất vô nhị thống chí, phiên bản ký hiệu VHv.1534a, hiện bao gồm ở thư viện Viện nghiên cứu và phân tích Hán Nôm, Hà Nội).Một bên nho khác cũng trách Trịnh Tông tuy vậy trách ở phần chúa không reviews đúng công sức tôn phò, lại không biết cách xử trí cao tay đối với ba quân:Chúa có một mà quân thì hàng trăm vạn người. đem thân của một người tương khắc và chế ngự số đông hàng nghìn vạn người, há trí trá cầm lại được sao? Bùi tiến công nói: “Xử trí say đắm đáng thì bao gồm cái để hàng phục lòng người”. Ban thưởng chức tước đoạt là hòn đá mài mòn thiên hạ. Thưởng chức tước mang lại công lớn mà hơn nữa chia từng loại hay sao? Đương cơ hội mưu gian của Tố Lý sắp đến làm làng mạc tắc lâm nguy, cả triều đình những ngồi nhìn, không người nào dám làm cho gì, chỉ gồm mấy tín đồ lính mà lại làm cho non sông cắt quăng quật được mầm ác, lập đề xuất sách lược lớn, há chẳng yêu cầu là công tích kỳ lạ một đời tuyệt sao? bố quân mặc dù đông nhưng lại mưu kế thoạt đầu chẳng qua chỉ bởi hơn nhị mươi viên tạp lại, người có công đầu như bởi Vũ được thăng tước quận công, số còn sót lại được xếp vào hàng tước hầu, khiến họ vẫn sống cơ team của mình, chia ra coi các trấn. Ban tước nhằm úy lạo dòng tâm của họ, chia ra để ly tán bạn bè của họ, như thế thì cái chí của họ được thỏa mãn, nguyện vọng của mình đã đến tầm tột cùng, họ đã càng tu sửa để giữ lấy lao động trước đây. Khi chũm đã phân tán, hình đã phân chia thì tuy thủ đoạn có gian ngoan cũng không có chỗ nhằm phát tiết. Ni chúa không nghĩ mang lại công của họ, ngược lại lấy làm mối lo, dẫn đến dòng mưu bẻ đũa. Họ gồm công lớn như vậy mà bộ đội thì vẫn luôn là lính, bọn họ còn sợ hãi gì mà lại không hành vi buông thả? Bị kích động bằng thủ đoạn độc hại, họ dù có nay họp mai tụ thì còn hữu dụng gì nữa. Tiếc thay, nuối tiếc thay! (Hoàng Lê độc nhất thống chí, lời Phụ bình sống dị bản VHv.1534b, hiện có ở Thư vịên Viện phân tích Hán Nôm, Hà Nội).Phụ thuyết với Phụ bình của hai độc giả nhà nho rất nhiều nhất trí tại phần nếu đối tượng người tiêu dùng cần trách cứ, lên án thì không phải là kiêu binh Thanh Nghệ, trước kia họ phần đa là quân lính bao gồm kỷ luật, giúp chúa nhiều lần lập công. Thiết yếu chúa, cả chúa phụ vương lẫn chúa bé là bạn đứng đầu nước nhà mà thiếu sáng suốt, không có mưu lược cao minh; vật dụng đến lúc ấy cũng thiếu các quan đại thần tài giỏi và trái cảm, dám đứng ra nhận lấy trọng trách giúp vua chúa trị yên khu đất nước. Điểm mặt người tài Bắc Hà lúc ấy là mấy vị quan, vị tướng mạo đầu triều thì họ đều đã qua thời sung sức lẫn cả về trí lực với thể lực, như Hoàng Tố Lý, Nguyễn Khản, Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng...Cho đề nghị câu Nguyễn Hữu Chỉnh nói với Nguyễn Huệ: “Người tài sinh hoạt Bắc Hà chỉ tất cả một Chỉnh này nhưng mà thôi” có vẻ như hớ hênh, trường đoản cú phụ nhưng lại ngẫm ra thì quả ko sai. Chỉ 1 mình nhân đồ xứ Nghệ này có chí lớn không một ai dám nghĩ mang đến là mượn binh sĩ Tây Sơn để diệt Trịnh, chấm dứt công cuộc độc nhất vô nhị thống đến vua Lê Hiển Tông, kế tiếp lại nhị lòng với Tây Sơn để làm cuộc tái duy nhất thống cho cháu ngài là Lê Chiêu Thống. Như thế là Chỉnh một dạ trung thành với chủ với nhà Lê cho dù phải sử dụng nhiều âm mưu khôn ngoan, giảo hoạt và gồm khi tàn bạo nữa. Vả lại ở thời loạn, trường hợp chỉ mực thước theo vương vãi đạo của thời bình, không thực hiện thủ đoạn của bá đạo thì khó khăn mà hoàn thành công cuộc nhất thống. Chỉ bao gồm điều khi tuyệt nhất thống sẽ thành công, Chỉnh lại không tương khắc được sai lầm muôn thuở của không ít người tài khi công đã thành, danh đang toại là si hố quyền lực và buông thả dục vọng. Hồ hết mánh lới, mánh khoé khôn ngoan, xảo quyệt tạo nên sự thành công mang đến công cuộc độc nhất thống lúc này đã quay trở về hại ông.Như vậy mẫu loạn thời Hậu Lê có tại sao chủ quan nhưng dân gian đã tổng kết đúng mực trong câu “dột trường đoản cú nóc dột xuống”. Người sáng tác sử sách lúc viết về thời này hẳn đều phải sở hữu nỗi găng tay đáng nể trọng, không lo ghi chép tường tận các mục nát từ trên chí dưới, từ trong ra ngoài nhằm mục tiêu mục đích muôn thuở trong phòng nho là để lại bài học cho đời sau suy ngẫm.Tác giả: Phạm Tú Châu(Theo Tạp chí văn hóa truyền thống Nghệ thuật số 315, mon 9/2010)