Mạc phủ tokugawa

     

Sau hơn 200 năm thái bình đằng sau sự trị vị của tướng quân, Mạc phủ Tokugawa rút cuộc cũng buộc phải đầu hàng trước thời thế. Vào những năm cuối cùng của cơ chế Mạc phủ, hầu như nạn chết đói, những lãnh chúa bất mãn với chế độ, sức nghiền từ các quốc gia phương Tây,… đã làm Mạc phủ suy yếu trầm trọng mà đỉnh cao là Cuộc binh lửa Mậu Thìn (Boshin Senso) giỏi còn được biết thêm đến nhiều hơn nữa dưới cái tên trận chiến Minh trị duy tân. Kết quả của nó là đưa nhà vua (Minh Trị) quay trở về ngôi vị cao nhất Nhật Bản. Mặc dù nhiên, vì sao Mạc phủ Tokugawa, trường đoản cú đỉnh cao quyền lực tưởng nghe đâu không có kẻ thù lại thua trận và sụp đổ vào nửa cuối trong những năm 1800s?

Mạc phủ đã từng là đỉnh cao của sự hưng thịnh…

Nhờ gồm sự ổn định chủ yếu trị nhưng nền kinh tế tài chính của Nhật bản dưới thời Mạc che Tokugawa đã chứa cánh bạo phổi mẽ. Nông nghiệp, bằng tay thủ công nghiệp, mến nghiệp phân phát triển bùng cháy rực rỡ trong thời kỳ này. Đường xá, tiền tệ là các chất xúc tác trẻ khỏe cho sự điều đình hàng hóa. Nhờ này mà dân số tăng thêm ngày một cấp tốc trong khi phần trăm tử tụt giảm mạnh (vì không hề chiến tranh). Đặc biệt, Nhật bản đã hình thành những vùng đô thị sầm uất như thủ che Edo, Osaka, Kyoto, Kanazawa, Nagoya, Nagasaki góp thêm phần củng vậy thương mại, là những trung trọng điểm trí thức, nghệ thuật, văn hóa. Các đô thị đó lại được kết nối với nhau ngặt nghèo hơn nhờ tuyến phố Tokaido (Đông Hải đạo) liên kết Edo cùng với Osaka, đưa kinh tế tài chính nội địa đựng cánh.

Bạn đang xem: Mạc phủ tokugawa


*

Tokaido đã rút ngắn quãng con đường từ Edo về Kyoto xuống còn 14 ngày đi bộ.


Một điểm sáng nổi bật nữa của Mạc tủ Tokugawa là các chế độ bài ngoại. Tính từ lúc thời của Iemitsu, cơ quan ban ngành thực thi dung nhan lệnh “Bế quan tỏa cảng” (鎖国 Sakoku) nhằm hạn chế đều sự can thiệp của tín đồ nước ngoài, với tại sao sợ rằng tôn giáo ngoại lai được gia nhập sẽ làm suy yếu nền tảng gốc rễ của thiết yếu quyền. Vì chưng đó, mặc dù thời kỳ đầu trong thời điểm 1800s, có rất nhiều các thương nhân, đoàn ngoại giao mang lại ngỏ ý cùng với Mạc phủ open để thông yêu mến nhưng phần nhiều bị từ bỏ chối. Chỉ gồm cảng Nagasaki là được mở để giao thương mua bán với Hà Lan, Trung Quốc. Mạc bao phủ giao cho phiên Tsushima phụ trách mua bán với Triều Tiên, phiên Satsuma giao thương mua bán với quốc gia Lưu ước (nay là Okinawa), phiên Matsumae mua bán với bạn Ainu sinh hoạt Hokkaido. Còn lại cấm tiệt (!)

… cho đến thời Mạc mạt Bakumatsu (1853 – 1867)

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong vấn đề hạn chế giao thương với người nước ngoài, nhưng lại rốt cuộc, Mạc đậy cũng bắt buộc đầu mặt hàng trước sức mạnh quân sự của phương Tây. Đó cũng chính là dấu mốc trước tiên của thời kỳ Mạc mạt (Bakumatsu) – giai đoạn cuối cùng của chế độ Mạc phủ. Đây là giai đoạn cho biết thêm rõ ràng độc nhất sự giảm sút của chính quyền Tokugawa, trực tiếp dẫn tới sự sụp đổ của triều đại này.

Tàu đen, người quốc tế và các thỏa mong bất công

Năm 1853, Đề đốc Matthew Perry của Hoa Kỳ dẫn đến một hạm chiến gồm nhiều tàu chiến văn minh nhất thời điểm bấy giờ, được trang bị các khẩu pháo thần công, cặp cảng Edo. Ông yêu mong Nhật bạn dạng phải mở cửa, cung ứng năng lượng và thức nạp năng lượng cho đoàn, cho phép tàu cá nước ngoài dừng chân làm việc đây, đồng thời trao đổi hàng hóa. Sự uy hiếp của Đề đốc Perry cho từ những con tàu to đùng được sơn black tuyền, với cùng một thông điệp đầy hăm dọa: “Đồng ý ngoại thương trong tự do hoặc dìm trái đắng của chiến tranh”. Mặc dù vậy, khiến cho chính quyền có thời hạn soi xét, Đề đốc Perry quyết định chỉ gửi cho Mạc tủ một buổi tối hậu thư với hẹn một năm sau đang quay lại mừng đón câu trả lời.


*

Con tàu đen của Đề đốc Perry trong bé khắc hoạ của người Nhật.


Y hẹn, năm 1854, Đề đốc Perry xoay trở lại. Lần này béo hơn trước, cùng với 9 con tàu lớn, bao hàm 3 tàu chiến bằng hơi nước. Ông sẽ ép được tổ chức chính quyền Mạc phủ cam kết hiệp định Kangawa, được cho phép tàu thuyền Mỹ cập cảng Hakodate (ở Hokkaido) cùng Shimoda (ở Shizuoka) và thành lập và hoạt động một tòa lãnh sự tại Shimoda, với đại sứ đầu tiên là Harris Townsend. Thông liền Perry, liên tiếp trong các năm sau đó, các cường quốc Anh, Hà Lan, Pháp, Nga cũng có được những thỏa thuận tương tự.

Trong chuyến thăm của Đề đốc Perry năm 1854, tín đồ Nhật định hăm dọa phương Tây bằng cách cho bọn họ xem một buổi biểu diễn Sumo. Mặc dù nhiên, những người dân Mỹ tỏ ra ko mấy ấn tượng. Họ biểu đạt trong nhật ký rằng, Sumo chỉ dễ dàng và đơn giản là “xô đẩy, la hét, kéo giật, vặn vẹo nhau, dậm chân, uốn nắn éo, trông chả thấy soi ngắm, giải pháp gì hết” và kết luận rằng “Một cuộc tỉ thí không đem gì làm ấn tượng, một hai tín đồ ngã xuống thì đã làm sao. Đám tín đồ (Mỹ) cùng với cơ bắp chỉ bằng một nửa cũng đủ mỉm cười vào họ (sumo)”. Mặt phía Mỹ còn mang sang phô diễn những công nghệ hiện đại nhất, đó là 1 trong những đầu sản phẩm xe lửa kích thước bằng 1:4 vật thật cùng với hơn 100 mét con đường ray. “Hơi nước phụt lên, đụng cơ bắt đầu chạy, trong những quan chức (Mạc phủ) ngồi lên toa, tàu chạy với gia tốc khoảng ngay gần 30 km/h. Tay quan liêu chức fan Nhật, tà áo phấp chim cút trong gió, trông có vẻ như đang rất yêu thích với gần như gì mình được trải nghiệm.


*

Thủy thủ Mỹ tò mò trước những đô thiết bị Sumo


Nếu chỉ là số đông thỏa hiệp nước ngoài thương thông thường thì đã không có vấn đề gì, dẫu vậy đây thực tiễn là những thỏa hiệp khôn xiết bất công dành cho Nhật Bản. Lắp thêm nhất, Nhật bạn dạng đã yêu cầu mở tất cả 6 hải cảng nhằm thông yêu thương với nước ngoài (Edo, Kanagawa, Osaka, Kobe, Nagasaki với Niigata). Lắp thêm hai, Nhật bản không bao gồm quyền áp đặt thuế quan lên sản phẩm & hàng hóa được trao đổi. Sản phẩm ba, và cũng là nhức nhối nhất, trong số những điều khoản này nằm ở vị trí Luật Trị nước ngoài Pháp Quyền (tiếng Nhật: 治外法権, giờ đồng hồ Anh: Extraterritoriality rights), có ý nghĩa rằng: công dân quốc tế nếu tội ác ở Nhật sẽ không biến thành xét xử theo pháp luật nước trực thuộc (Nhật Bản) mà sẽ bị xử ngơi nghỉ tòa đại sứ nước ngoài. Cảnh ngộ này để cho các vụ ức hiếp dâm, hành hung hay các vụ bất hợp pháp khác bởi người quốc tế gây ra đa số đều được xử hết sức nhẹ với không thích đáng.

Những điều trên đã động va vào trường đoản cú hào dân tộc của nước Nhật, và thái độ nhún nhường nhịn của Mạc phủ trước số đông gì người quốc tế làm đã khiến nhiều Lãnh chúa phật lòng.

Khủng hoảng kinh tế – làng mạc hội

Những thỏa ước tài chính với người quốc tế còn gây ra những biến đổi căn bản cho nền kinh tế.

Các công ty buôn nước ngoài sử dụng bội nghĩa để vơ vét rubi ở Nhật với mức giá chỉ bằng 1/3 giá chỉ quốc tế. Sau đó Nhật bản phải hạ tỷ giá rubi so với bội nghĩa cho bằng với quốc tế, tức buộc phải nhiều bạc hơn để đổi lấy vàng. Nhưng chính điều này lại làm mang lại đồng nội tệ (bạc/vàng) bị bớt giá, gây nên lạm phát. Phương diện khác, hàng hóa nước ngoài, cùng với thuế tốt mạt, tràn vào thị trường Nhật phiên bản đầu trong thời hạn 1860 khiến cho các nhà cung cấp điêu đứng, tốt nhất là lụa và hàng may mặc. Bọn họ bất mãn, đi xuống đường biểu tình, đốt phá những nhà buôn trong thành phố. Bọn họ đổ lỗi cho cơ quan ban ngành Mạc phủ đang không thể làm cái gi để bảo đảm an toàn người dân trước phần đông vấn nạn nhưng người nước ngoài gây ra.

Những bất mãn này đang càng củng cố thêm cho lực lượng chống đối lại chính quyền Mạc lấp đương thời.

Những biến động chính trị bất lợi

Thứ nhất. Năm 1853, sau thời điểm bị đoàn tàu black của Đề đốc Perry viếng thăm. Abe Masahiro – trưởng phòng ban cố vấn mang lại Mạc phủ, đang hỏi tìm hiểu thêm ý kiến những lãnh chúa không giống xem nên xử lý với về tối hậu thư ra sao. Ông ta ý muốn nhận được sự đống ý từ những lãnh chúa quyền lực khác. Mặc dù nhiên, chính vấn đề đó lại cho thấy sự giảm sút trong bộ máy Mạc phủ. Nó cho biết thêm họ không thể sự quyết đoán và óc tốt nhất như trước, cùng đây là thời cơ lên nạm quyền của các lãnh chúa khác, đặc biệt là các lãnh chúa bị “cho ra rìa”, tức tozama daimyo các phiên Satsuma, Choshu với Tosa vốn đã không ủng hộ chính quyền Tokugawa tính từ lúc những ngày đầu tiên. Trong những khi đó, một trong những đồng minh của Tokugawa là Tokugawa Nariaki, lãnh chúa vùng Mito, lại là một trong con tín đồ phản đối kịch liệt tín đồ nước ngoài, và đòi hỏi sự chuyển đổi trong chính sách đối ngoại.


*

Tozama Daimyo: Choshu, Tosa, Satsuma nằm ở rất xa đối với Edo về phía tây nam nên rõ ràng ít bị đưa ra phối về mặt bao gồm trị hơn.

Xem thêm: Lý Đạo Thành - Phố Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội


Thứ hai. Như đã kể trên, những tozama daimyo và một đại phần tử samurai không đồng ý với những đưa ra quyết định của Mạc phủ về fan nước ngoài kể từ 1853 cùng tiếp tục lan rộng ra tư tưởng chống cơ quan chính phủ đương thời. Nổi lên trong những số ấy là đơn vị trí thức Yoshida Shoin và tư tưởng của ông. Cùng với lập luận rằng Mạc phủ đã đầu hàng trước “con tàu đen”, cho nên không đầy đủ tư biện pháp lãnh đạo khu đất nước, và đòi trả lại quyền lực tối cao cho Thiên hoàng. Ông đó là một trong số những người đầu tiên phát động phong trào “Tôn hoàng nhương di” (Sonno Joi 尊王攘夷), tức là “Phò vua xua đuổi mọi”. (mọi rợ ở chỗ này ám chỉ fan nước ngoài). Nhị phiên tất cả chủ nghĩa bài bác ngoại, tôn hoàng nhương di quyết liệt nhất là phiên Satsuma cùng Choshu. Chúng ta kích rượu cồn dân chúng chống lại bạn nước ngoài, đòi đập phá những thương điếm nước ngoài, thậm chí là còn đi đến liền kề hại một số trong những viên chức nước ngoài quốc. Phong trào này nhận thấy sự ủng hộ không nhỏ của không ít các samurai bao gồm tư tưởng kháng ngoại hay các samurai bất mãn cùng với chế độ.


*

Yoshida Shouin. Được coi như một nhà tư tưởng lớn, phụ thân đẻ của trào lưu “Tôn hoàng nhương di”.


Đóng vai trò mập trong trào lưu “Tôn hoàng nhương di” là những chí sĩ (shishi 志士). Bọn họ là phần đông samurai trẻ, có trong bản thân nhiều tứ tưởng “cấp tiến”, bị cực đoan hóa ngăn chặn lại Mạc phủ, và nhất là rất lành mạnh và tích cực trong những công việc như ám sát, đe dọa vì “chính nghĩa” của mình. Bọn họ thường vận động trong túng mật, tổ chức những đợt sát hại lén lút với những người của Mạc lấp hoặc tín đồ nước ngoài. Đặc biệt nổi lên bao hàm chí sĩ “duy tân” về mặt tư tưởng như Sakamoto Ryouma của phiên Tosa – người mang trong mình tứ tưởng cần tiến bộ hóa quân đội và học theo phương tây nếu buộc phải để đã đạt được mục đích. Đối địch với chí sĩ là quân công an của Mạc phủ, tuyệt còn được biết đến với tên gọi Shinsengumi, có nhiệm vụ truy quét và hủy hoại các phần tử cực đoan này.


*

Chí sĩ là nguồn cảm hứng cho manga nổi tiếng GINTAMA


Tình hình chủ yếu trị có hại thứ ba liên quan đến bạn kế vị ngôi tướng tá quân (1857 – 1858), lúc ấy là Tokugawa Iesada, một chàng trai bé yếu, bệnh tật và không có con. Trùng vào thời điểm đại sứ Harris Townsend đã ép phía Mạc phủ ký thêm một Hiệp mong về thương mại dịch vụ nữa với Mỹ. Những người dân cố vấn bảo thủ với chế độ, đi đầu là Abe Masahiro (từ nhiệm năm 1855) và người tiếp sau ông, Hotta Masayoshi, thì ước ao tiến cử lãnh chúa Iemochi phiên Kii (hay Wakayama) – một đứa trẻ 12 tuổi, hoàn toàn không có kinh nghiệm tay nghề chính trường. Tức thì lặp tức, những lãnh chúa hùng mạnh khác ví như Mito, Satsuma,… tỏ ra khôn cùng bất bình trước quyết định này với ra yêu mong đưa đàn ông của Tokugawa Nariaki “bài ngoại” là Tokugawa Yoshinobu lên cầm quyền. Đứng trước những đưa ra quyết định khó khăn này (kế vị Shogun, cơ chế đối ngoại), Hotta tiến hành một chuyến hành trình đến Kyoto cùng với ý đồ cảm nhận sự ủng hộ từ bỏ phía Thiên hoàng. Nhưng trớ trêu ráng cho ông. Thiên hoàng Komei có lẽ biết rằng mình đã hết là nhỏ rối của Mạc lấp nữa. Ông phủ nhận ủng hộ người kế nhiệm mà Hotta gửi ra, và giãi bày rõ ý kiến bài ngoại của mình, thẳng thừng lên án vấn đề ký kết thêm các hiệp định với quốc tế mà điển hình nổi bật là cùng với Mỹ. Nhờ vào vậy nhưng Thiên hoàng càng nhận được nhiều sự cỗ vũ từ những samurai yêu nước và các lãnh chúa khác.


*

Iesada (áo đỏ) yểu mệnh và gầy yếu được tương khắc họa trong drama “Atsuhime”.


Nhân tố thứ tứ là Ii Naosuke. Sau khoản thời gian bị “sỉ nhục” nghỉ ngơi Kyoto, Hotta từ chức năm 1858. Nối tiếp các bước của ông là Ii Naosuke – một “phần tử cực đoan”, nhà nghĩa chấn hưng lại Mạc tủ truyền thống. Ii Naosuke phớt lờ ý kiến của Thiên hoàng và những lãnh chúa hùng mạnh bạo khác. Tháng 07/1858, ông cam kết Hiệp mong Harris với Mỹ và chuyển lãnh chúa phiên Kii, Tokugawa Iemochi lên làm cho Tướng quân. Ông ta nói trực tiếp với hoàng gia và những lãnh chúa không giống rằng “Đừng xía vào chuyện của Mạc phủ”. Ông ta còn ra đi hơn khi triển khai Cuộc thanh trừng Ansei vào thời điểm năm 1858 buộc những lãnh chúa gồm tư tưởng trái ngược đề nghị từ chức, giam lỏng Tokugawa Nariaki với tống giam gần 70 samurai phòng đối, bắt duy trì nhà bốn tưởng Yoshida Shoin và xử trảm ông (cùng 3 bạn bè khác) vào khoảng thời gian 1859. Như giọt nước tràn ly, những hành động cực đoan này từ bỏ phía Mạc phủ đã càng làm sục sôi bầu không khí chống đối bao gồm quyền.


*

Cuộc sàng lọc Ansei vì chưng Ii Naosuke đạo diễn


Mâu thuẫn dâng cao (1860 – 1867)

Tức giận trước phương pháp hành xử của Ii Naosuke, năm 1860, một đội phiến quân của phiên Mito đã thực hiện ám sát, giết bị tiêu diệt Naosuke ngay lập tức tại cổng thành Edo. Lý do của cuộc giết hại là bởi Naosuke đã có những hành động “phản quốc”, chống lại Thiên hoàng và bội nghịch lại niềm tin của các lãnh chúa khác. Lên cụ cho ông là nhỏ trai, Ii Naonori. Rút kinh nghiệm tay nghề từ cha, Naonori công ty trương hòa giải với những lãnh chúa khác.

Ông chuyển ra khẩu hiệu “Công Võ phù hợp Thể” (Kobu Gattai 公武合体) với hàm ý “Hoàng thất và Mạc phủ phải hợp mức độ lại cùng với nhau”. Hòa hợp thể theo như đúng nghĩa đen, Naonori công ty định thực hiện bằng phương pháp dàn xếp hôn nhân gia đình giữa Shogun cùng với em gái của Thiên hoàng (Kazu-no-Miya). Nhưng slogan này đối với các phiên Satsuma, Choshu, Tosa thì đó là một sự chuyển dời về quyền ra quyết sách, lúc này vị trí của Shogun sẽ suy yếu hèn về với đúng địa điểm vốn bao gồm của nó – “trên vạn người, bên dưới một người”. Nhằm mục tiêu thuyết phục những lãnh chúa không giống về phe mình, Mạc lấp còn đi đến kho bãi bỏ chính sách luân phiên trình diện (sankin-kotai) vào thời điểm năm 1862. Dẫu vậy trái lại, nó chỉ càng làm cho tăng sức mạnh quân sự cho các lãnh chúa.


*

Shogun cho yết con kiến Thiên hoàng trên Kyoto (1863)


Lúc này, trong Mạc phủ lộ diện luồng bốn tưởng tiến bộ hóa quân đội, dẫn đầu bởi Oguri Tadamasa. Kể từ 1865, ông luôn cố gắng tư vấn và kêu gọi cải tổ quân đội theo hướng Tây hóa, nhưng đều bị những quan chức bảo thủ của Mạc tủ từ chối. Bước ngoặt đến vào thời điểm năm 1866 khi nhưng Shogun Iemochi bị tiêu diệt ở tuổi trăng tròn (vì bệnh), tướng mạo quân mới Tokugawa Yoshinobu nhậm chức. Ông chấp nhận với Oguri và triển khai Tây hóa quân đội Mạc phủ. đồng thời đó, một cuộc chạy đua khí giới cũng ra mắt ở những phiên Choshu cùng Satsuma. Nhì phiên này còn kêu gọi cả nông dân gia nhập vào tầng lớp đao binh của samurai, bạn dạng thân Choshu thời bấy tiếng đã là một trong tập hợp của khá nhiều các samurai, ronin phòng đối Mạc phủ.


*

Sakamoto Ryoma


Trong mồi lửa cuộc chiến tranh này, lịch sử dân tộc lại nhắc tên nhân trang bị Sakamoto Ryouma, chí sĩ phiên Tosa. Ông đã kín kết nối nhì phiên Satsuma cùng Choshu thành kết đoàn Satcho vào năm 1866. Chỉ đạo phiên Choshu giờ đây là Mōri Takachika, trong khi của Satsuma là Saigo Takamori và Ōkubo Toshimichi (2 nhân thiết bị rất đặc trưng trong tổ chức chính quyền Meiji sau này). Nhị phiên hẹn sẽ bảo đảm an toàn lẫn nhau khi một trong hai bị quân Mạc lấp tấn ông. Quả nhiên, quả thật dự tính. Ngày hè năm 1866, quân team Mạc lấp dẫn quân tiến tiến công Choshu (lần này là lần đồ vật hai), tuy vậy lần này, với sự cung cấp của phiên Satsuma, quân team Mạc phủ đã thua nặng nề.

Hưởng ứng điều này, khắp nơi, nông dân nổi lên chống bao gồm quyền, không chịu nộp thuế và tiến công lại bạn thi hành công vụ. Thời điểm cuối năm 1867, xuyên suốt chiều lâu năm từ Osaka – Kyoto đến Tokyo, các thị trấn ban đầu hát vang những bài hát cùng diễu hành giễu Mạc phủ. Hầu như tiếng “Ee janai ka, Ee janai ka” hô vang mọi thành phố. Chính bạn dạng thân chính quyền Mạc tủ thừa biết rõ, ngày tàn đang đến gần.


Tướng quân đầu hàng, Thiên hoàng phục hồi (1868)


Mặc mặc dù thế, liên kết Satcho vẫn không thích hợp với liên hợp Hoàng thất hiện nay trong việc “ưu đãi” như vậy với Mạc phủ. Tháng 12/1867, nhì phiên này liên quân và tiến cho Kyoto, dành riêng quyền kiểm soát điều hành Hoàng thất. Đầu tháng 01/1868, đoàn kết này chuyển Meiji (Minh Trị) lên làm Thiên hoàng bắt đầu (sau khi phụ vương ông vừa mới qua đời), cùng tuyê bố “Khôi phục Thiên hoàng”. Tổ chức chính quyền Mạc phủ thừa nhận bị huỷ bỏ và sửa chữa bởi tổ chức chính quyền mới với những quý tộc cùng lãnh chúa đứng dưới tư vấn cho Thiên hoàng. Đồng thời Tokugawa sẽ ảnh hưởng tước hết đất đai với danh vị, không xuất hiện trong cơ quan chính phủ mới.



Quân tàn dư đóng tại Hokkaido vẫn tự lập nên Nước cùng hòa Ezo, tân tiến hóa quân đội với vẫn nung nấu ăn ý định kháng trả. Tuy nhiên, cũng không kéo dài được lâu. Quân nhóm hoàng gia tiến tiến công Ezo trong thời điểm tháng 03/1869, buộc chỉ huy của Ezo phải đầu hàng vào tháng 05, thỏa thuận công nhấn Thiên hoàng là “lãnh đạo tối cao”. Trận chiến Mậu Thìn kết thúc.

Lúc này, nước Nhật đã phê chuẩn được thống độc nhất vô nhị dưới quyền lực tối cao của Thiên hoàng Minh Trị. Tứ tưởng tân tiến của Thiên hoàng cùng những cách tân sáng trong cả về mặt bao gồm trị đã hỗ trợ nước Nhật cải cách và phát triển thăng hoa và rực rỡ tỏa nắng trong suốt trong thời gian sau đó. Minh Trị đã kho bãi bỏ các chức sắc đẹp thời phong kiến, đồng thời gửi quân đội cùng nền chính trị theo tuyến phố Tây hóa. Ông không chủ trương “bài ngoại” nhưng khuyến khích học hành theo phương tây. Đặc biệt, mọi con người dân có đóng góp cho sự phục hưng của Thiên hoàng như Saigo Takamori cùng Ōkubo Toshimichi về sau đều giữ đa số chức vụ cốt yếu trong cơ quan ban ngành Minh Trị, bỏ mặc việc trước đó chỉ là gần như kẻ bị cơ quan ban ngành Mạc phủ “cho ra rìa”.


(còn tiếp)

Andrew Gordon, 2003, A Modern History of japan – From Tokugawa Times to lớn the Present, Oxford University Press