Lý nhật quang

     
*
*

Hồ Sỹ Hùy

*

Đền quả Sơn bái Uy minh vương Lý Nhật Quang

Tên tuổi Lý Nhật Quang rất đỗi rất gần gũi với tín đồ dân nghệ an xưa và bạn dân xứ Nghệ hiện nay. Ông là vị thần rất linh được bái ở thường Quả, một trong những 4 ngôi thường đẹp và linh thiêng nhất sinh hoạt xứ Nghệ: Cờn, Quả, Bạch Mã, Chiêu Trưng. Đền nằm bên bờ sông Lam, trực thuộc địa phận xã Miếu Đường (vì vắt còn mang tên là đền rồng Mượu), xóm Bạch Đường, thị xã Lương tô (nay là làng mạc Bồi Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An), cách thị xã Đô Lương 3 km, phương pháp TP Vinh 73 km. Tuy vậy, cho tới lúc này hầu như chưa có một tài liệu nào ghi chép tường tận tiểu sử với sự nghiệp của ông. Nội dung bài viết này góp phần bổ sung và hệ thống hóa một trong những tư liệu.

Bạn đang xem: Lý nhật quang

Ngoài ra, dân chúng Chiêm Thành lưu giữ ơn Lý Nhật Quang gồm công góp vua Chiêm ổn định non sông đã lập đền rồng dưới chân núi Tam Tòa, cửa biển khơi Thị nằn nì (nay ở trong phường Hải Cảng, TP Quy Nhơn, thức giấc Bình Định), điện thoại tư vấn là đền Tam Tòa (nay chỉ với phế tích) để thờ ông. Đây là 1 trong những trong số ngôi thường cổ có niên đại tương đương với thường Quả. Bởi vậy, mọi bạn cũng hotline ông là Tam Tòa đại vương, Đức Thánh Tam Tòa. Như vậy, Lý Nhật Quang không chỉ là là người dân có công bự trong sự cải cách và phát triển của nghệ an mà còn đóng góp thêm phần vào sự thịnh trị của cả đất nước buổi đầu triều Lý(13). Với địa chỉ địa - quân sự chiến lược quan trọng, Nghệ An luôn luôn được coi là “thành đồng ao nóng cùng là then khóa của những triều đại” (Phan Huy Chú). Thời Lý - Trần, những vị quan liêu trấn trị tại đây thường là những người dân trung thành, khả năng xuất chúng. Sau Lý Nhật Quang, quản lý Nghệ An từng có những đại thần tăm tiếng lừng lẫy như Lý Ðạo Thành (? - 1081), trần Quang Khải (1241 - 1294), trằn Quốc Khang (1237 - 1300), Nguyễn Trung Ngạn (1289 - 1370)... Cùng rất Thanh Hóa (Ái Châu), nghệ an (Hoan Châu) luôn luôn luôn là nguồn bổ sung cập nhật quân đội rất là quan trọng. Tín đồ lính vùng này danh tiếng trung thành, thiện chiến. Vào cuộc binh lửa chống quân Mông Nguyên lần 2 (1285) để khích lệ tướng sĩ, vua è Nhân Tông từng viết:

會稽舊事君須記:Cối Kê cựu sự quân tu ký

驩愛猶存十萬兵:Hoan Ái do tồn thập vạn binh.

(Cối Kê việc cũ ngươi yêu cầu nhớ/ Hoan Ái còn cơ mười vạn quân)(14).

Tóm lại, Lý Nhật quang quẻ là vị Tri châu Nghệ An trước tiên và cũng là vị Tri châu tài đức vẹn toàn thứ nhất của Nghệ An. Mong muốn trong dịp đáng nhớ 990 năm danh xưng nghệ an tên tuổi ông đang càng gồm dịp tỏa ánh hào quang nhiều hơn nữa nữa!

Chú thích

(2). Đại Việt sử ký toàn thư, NXB văn hóa - Thông tin. H.2003. T1, tr. 399, Khâm định Việt sử thông giám cương mục Nxb Giáo dục. 1998), T1, tr.295.

(3). Đại Việt sử cam kết toàn thư, Sđd. T1, tr. 362, 371, 385.

Xem thêm: The Vatican Tapes ( Những Cuốn Băng Của Vatican Tapes, Xem Phim Cuốn Băng Vatican

(5), (7). Đại Việt sử ký kết toàn thư, Sđd. T1, tr. 407; 382, 415.

(6). Theo Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quýnh (CB): từ điển nhân vật lịch sử hào hùng Việt Nam, Nxb Giáo dục, tái bạn dạng 2004, tr. 406

(8). Ninh Viết Giao (CB): kho báu truyện kể dân gian xứ Nghệ, Nxb Nghệ An, 1993. T1, tr.199 - 200.

(9). Bách thần sự tích, Thái Kim Đỉnh dịch với chú giải. Nxb Đại học tập Vinh, tr.21. Ô châu 烏州(tiếng siêng Vuyar) là tên một châu của Chiêm Thành (vùng đất từ đèo Lao Bảo mang lại lưu vực sông Thạch Hãn phía phái mạnh tỉnh Quảng Trị). Bạn Ô Châu ở chỗ này chỉ người Chiêm Thành.

(10). Lý Tế Xuyên, Việt điện u linh (bản dịch của Trịnh Đình Rư), Nxb Hồng Bàng, Gia Lai 2012, tr.6;61,62.

(11). Khâm định Việt sử thông giám cương cứng mục, Nxb Giáo dục. 1998, T1, tr.302.