Đề tài lưu Vĩnh Phúc và quân Cờ Đen trong cuộc kháng Pháp ở Việt phái nam hồi cuối thế kỷ XIX đã được nhiều nhà sử học ở trong và ngoài nước như Pháp, Mỹ, Nhật, Trung Quốc, v.v… thân yêu và nghiên cứu. Trong những năm 1960, trên tạp chí Nghiên cứu lịch sử vẻ vang đã mở ra nhiều cuộc tranh cãi nhằm review lại những nhân vật và sự kiện kế hoạch sử. Trong khi một vài nhà sử học đề cao những đóng góp của lưu giữ Vĩnh Phúc so với công cuộc kháng Pháp của Việt Nam, thì è Huy Liệu lại có quan điểm nhận khác (1). Bọn họ hãy cùng mọi người trong nhà xem lại ý kiến này.

Bạn đang xem: Lưu vĩnh phúc phuclv90


*

Francis Garnier bị con bài Đen đâm chết ở mong Giấy.


Trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 42, năm 1962, Trần Huy Liệu đã dũng cảm và trung thực lúc biểu lộ thái độ tôn trọng sự thực khách quan trong bài viết nhan đề: “Góp ý kiến về việc đánh giá lưu Vĩnh Phúc và quân Cờ Đen vào cuộc kháng Pháp ở Việt Nam”. Ông viết: “Tôi chắc các bạn cũng đồng ý với tôi rằng: đánh giá lưu giữ Vĩnh Phúc và quân Cờ Đen vào cuộc kháng Pháp ở Việt phái nam là một vấn đề phức tạp, cần phải nhìn vào nhiều mặt với những khía cạnh của nó. Nếu chỉ nhìn vào một mặt nào thì tất nhiên tránh ko khỏi phiến diện, chủ quan tiền rồi hoặc khen quá hoặc chê quá…

Muốn tránh những suy luận chủ quan liêu hoặc thổi phồng lên, hoặc bóp méo đi, tôi dịch ra đây một bài hịch thề quân của giữ Vĩnh Phúc. Đọc nó, chúng ta chẳng những thấy tinh thần quả cảm của giữ mà còn thấy cả lập trường của lưu giữ để đánh giá Lưu mang lại đúng…

“Đề đốc tam tuyên oai phong hùng đại tướng quân… thề với cha quân: Nước Việt nam giới từ khi cống chim trĩ trắng đã biết Trung Quốc có thánh nhân cần không dám đứng riêng rẽ lẻ ở ngoài, mà vẫn sống vào vòng đậy chở đùm bọc. Vài nghìn năm trở lại đây, Trung Quốc đối đãi bằng tấm lòng thành thực, lại ban ơn huệ, yêu thương như ruột thịt, thân như gia đình. Nếu gặp hoạn nạn từ ngoài đến giỏi từ trong hiện ra đều được thiên triều giúp đỡ. Thần dân Việt nam chỉ biết có Trung Quốc, không biết có nước nào khác, đề xuất không giao thiệp với nước ngoài.

“Nước Việt nam giới dẫu bé nhỏ, trước cơ làm người bầy tôi ko xâm lấn, ko phản bội của Trung Quốc. Nay nước Việt phái nam có nạn tất nhiên phải được Trung Quốc giúp đỡ… Chịu ơn sâu, nghĩa nặng của vị Đại hoàng đế Trung triều, tôi ko thể đùn đẩy trách nhiệm cho ai, các binh sĩ cũng vì nghĩa ko được phép từ chối… giặc với ta thề ko cùng đứng. Ta với giặc nghĩa không thể cùng sống. Nay các quân sĩ chúng ta phải lấy hết thần uy để xông lên phía trước, chỉ có tiến chứ ko có lùi. Ai giết một đầu Tây thì được thưởng 50 lạng bạc. Nếu kẻ cầm đầu thì được thưởng gấp đôi… Các binh sĩ ai muốn nhân phen này lập công to lớn nghiệp lớn hãy theo ta cùng bước”.

Qua bài hịch kể trên, chúng ta thấy gì?

– lưu giữ Vĩnh Phúc có tinh thần chống đế quốc chủ nghĩa, nói rõ hơn là chống Pháp xâm lược. Cố nhiên là ta không thể đòi lưu lại và đồ đảng phải có tinh thần chống đế quốc chủ nghĩa theo kiểu ngày nay. Tinh thần bài Pháp lúc ấy còn có trộn cả tính chất bài ngoại.

Điểm thứ nhì mà chúng tôi nhận thấy là quân Cờ Đen của lưu Vĩnh Phúc ko phải là một đội quân đánh thuê như có người đã nói, mà là đạo quân chiến đấu có mục đích rõ ràng. Chúng ta vẫn luôn ghi nhớ quân lưu lại khi mới quý phái Việt Nam không phải mục đích là sang trọng đánh Pháp ở nước ta, mà còn sống theo lối lưu lại khấu, cát cứ từng địa phương và cướp bóc nhân dân, nhưng sau khi được triều đình Huế dung nạp rồi thì đạo quân của lưu lại trở nên là địch thủ số một của quân xâm lược Pháp, là kẻ thù ko thể hòa giải được đối với thực dân Pháp.

“Phó đề đốc Tam Tuyên là lưu Vĩnh Phúc xin bố cáo về tội ác của Pháp. Nước Việt nam kể từ lúc nhà Tần nhà Hán trở về đều thuộc vào nước Trung Hoa, đến nhà Tống mới đứng ra quần thể vực ngoài. Trước nhà Minh còn đặt thành hàng tỉnh, đến đến triều Đại Thanh, dẫu vua nước Việt có nỗ lực triều đổi họ cũng vẫn dự hàng phiên thuộc, cống nạp có định kỳ. Việc này đã chép trong sử sách, dẫu một đứa trẻ nhỏ cũng đều biết Việt phái nam là thuộc quốc của Đại Thanh, có lẽ nào chỉ nước Pháp là không nghe biết ư? Nếu Pháp đã hòa hiếu với Trung Quốc mà lại còn động chạm tới thuộc quốc của Trung Quốc, như thế là dùng binh với nước Việt khác gì dùng binh với Trung Quốc. Gây hấn là vị người Pháp trước đề xuất Đại hoàng đế Trung Quốc cả giận, phái quân đi đánh, nước Pháp còn nói gì được nào? Như thế quân Trung Quốc kéo vào Việt Nam, nước Pháp cũng ko thể viện đến công pháp quốc tế, nói là nhì nước đương đánh nhau, một nước ngoài khác ko thể can thiệp vào để áp dụng ở đây được”.

Có lẽ tôi ko phải dịch để dẫn chứng nhiều hơn nữa về quan liêu điểm tham chiến của lưu Vĩnh Phúc bởi vì Lưu tự nói ra. Cũng phải thấy thêm rằng: đạo quân Cờ Đen lúc tham chiến ở Việt nam giới về danh nghĩa, là dưới quyền của tiết chế quân vụ Hoàng Kế Viêm yêu cầu tới khi triều đình Huế hàng Pháp thì quân Cờ Đen cũng phải rút. Cũng sau khi triều đình Huế hàng Pháp rồi, phong trào khởi nghĩa của các văn thân, dựa vào dân chúng các địa phương, nổi dậy từ phái mạnh chí Bắc thì lúc ấy quân Cờ Đen đã rút về Trung Quốc rồi. Ý tôi muốn nói quân Cờ Đen lúc đánh Pháp ở Việt phái mạnh vẫn nằm vào khuôn khổ của triều đình Huế, không phải dựa được vào quần chúng. # Việt Nam, tiếp hợp với luồng khởi nghĩa của các nhân sĩ ái quốc Việt nam giới để kéo dài cuộc kháng Pháp tới vài chục năm sau, bởi đó, muốn cho quân Cờ Đen tính chất quần chúng. # điểm mầu sắc quốc tế giỏi tiêu biểu mang lại mối đồng minh chiến đấu của nhị dân tộc Việt – Trung cũng thật là khó thông và có lẽ chính lưu Vĩnh Phúc, thủ lĩnh quân Cờ Đen, cũng không dám nhận như vậy.

Xem thêm: Phật Học Tinh Tuyển: Phong Thần Tú Cát, Trang Tra Cứu Từ Điển Phật Học Tinh Tuyển

Chúng ta một mặt khẳng định thành tích to lớn vào cuộc đánh Pháp của quân Cờ Đen, thì một mặt khác, chúng ta cũng ko được chối cãi những hành vi lưu giữ manh của quân Cờ Đen đã xâm phạm đến tính mạng và tài sản của quần chúng. # Việt Nam. Nhiều bạn đã dồn cả những chuyện tội ác ấy là vì chưng thực dân Pháp bịa ra để bôi nhọ đạo quân chiến thắng Cờ Đen và hòng phá hoại tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Trung – Việt. Tuy nhiên có phải tất cả những chuyện có ghi trên sử sách và truyền tụng trong dân gian đều là vày kẻ thù của chúng ta “nặn” ra cả giỏi không? Ngày ni chúng ta bàn đến vấn đề này thì sự việc diễn ra đã cách với chúng ta đến gần tám, chín mươi năm, dẫu vậy những ấn tượng rùng rợn, những chuyện khủng khiếp còn lưu lại hành vào dân gian, bởi vì các cố lão kể lại, đi đến đâu cũng có thể nghe thấy được. Chúng ta có thể không tin hết thẩy đều là sự thật cả, cơ mà nhất định ko thể nói là “hư cấu” cả. Có bạn đã nói với tôi rằng: quân Cờ Đen có xâm phạm đến tính mạng và tài sản của một số người Việt Nam nhưng mà có thể là đối với bọn địa chủ, bọn phản động, chứ ko phải đối với quần chúng Việt nam nói chung. Nói theo kiểu này thì những việc giết người cướp của của toán quân Cờ Đen nào đó lại đứng bên trên lập trường giai cấp, không nên quở trách mà lại đáng tán dương nữa là khác. Tôi ko hiểu các bạn đọc yêu thương quý có ai đồng tính với cái “thuyết” này không? Với óc tưởng tượng chủ quan lại và ngụy biện, giả thuyết này đã quay sườn lưng lại sự thật vị đông đảo quần chúng. # đề ra, mà lại còn rước cả quan liêu điểm người đời nay để gán mang lại người đời xưa một cách phi lịch sử?

Một số bạn đọc khác đã rơi vào “thành phần chủ nghĩa”, chỉ nhìn quân Cờ Đen là những người dân cày chống phong kiến ở Trung Quốc xuất xắc gán cho quân Cờ Đen là dư đảng của Thái Bình thiên quốc để đi đến kết luận rằng quân Cờ Đen là đạo quân nông dân, đạo quân cách mạng mà đã là dân cày thì chắc là tốt rồi. Ở đây, tôi ko cần phải dựa vào tài liệu để chứng minh rằng quân Cờ Đen với thành phần dân cày thì cũng không đủ để đảm bảo rằng nó sẽ ko trở bắt buộc lưu manh, thoái hóa… Chẳng những thế, một đoàn quân thất cơ lỡ vận đã từng lấy cướp bóc làm kế sinh nhai, giữ lạc ở nước ngoài thì làm sao còn giữ được phong độ của một đạo quân chống phong kiến, còn giữ được tính chất lương thiện của người nông dân?”

Trên phía trên là những luận điểm chính của Trần Huy Liệu về lưu lại Vĩnh Phúc và quân Cờ Đen. Lưu Vĩnh Phúc đặt mục tiêu chính khi tham chiến chống thực dân Pháp xâm lược tại Việt phái nam là để bảo vệ mang đến “thuộc quốc của Đại Thanh” như họ giữ từng tuyên bố phải quân Cờ Đen đã gây nên biết bao tai họa mang lại nhân dân Việt Nam. Ông Nguyễn Việt, bút danh Nguyễn Văn Nhân, cán bộ nghiên cứu Ban Lịch sử Cận đại Việt Nam, Viện Sử học, đã chứng minh mang đến những luận điểm của Trần Huy Liệu bằng cách cung cấp thêm những bằng chứng cụ thể và xác thực trong bài viết: “Cuộc điều tra về hành động của quân Cờ Đen lưu Vĩnh Phúc tại một số làng thuộc ngoại thành Hà Nội” (2), đăng trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử năm 1962, số 42, từ trang 26 đến trang 9. Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu những điểm chính của bài viết này:

Theo sự cắt cử của tòa soạn tập san Nghiên cứu Lịch sử, chúng tôi đã về một số làng thuộc ngoại thành Hà Nội. Sau đây, chúng tôi ghi không thêm ko bớt, đúng như lời các cụ phụ lão đã nói với chúng tôi.

Cụ tôi, nguyên là một võ sinh, lúc quân Cờ Đen về vùng này. Cụ tôi thường kể lại rằng quân Cờ Đen đánh rất táo bạo, dẫu vậy phải cái tốt tàn sát hãm hiếp nhân dân… Ở làng Nghĩa Đô, xóm Giếng có rào tre kín dân xóm ko chạy. Lúc quân Cờ Đen đến họ phá được cổng xóm vào cho nên vì thế xóm Giếng bị phá nhiều nhất, đàn ông bị giết và đàn bà sau khoản thời gian bị hiếp, cũng bị giết chết… Ở khu vực nào dân không chống cự, thì đàn ông bị bắt đi tải đồ, đàn bà bị hiếp, của cải bị cướp đi. Ai chống cự lại lập tức bị chém đầu. Cụ Đặng Nghị 72 tuổi, ở xóm An Phú (Nghĩa Đô) nói: “Thường đàn ông bị bắt đi khuân vác. Vào làng nào là vơ vét gà, vịt và bổ đi bắt lợn. Gặp đàn bà thì dù già trẻ cũng đều bị hiếp và họ núm phiên nhau để hiếp. Theo các cụ kể lại như vậy là tuy Cờ Đen có thắng được Tây nhiều trận, dẫu vậy vì quá tàn ác cho nên vì vậy đã mất lòng dân, ở xã tôi và các xã xung quanh, hiện còn có tục là hễ nhà nào có chó dữ hoặc gà sống hay đạp mái, thì gọi con chó hoặc nhỏ gà đó là bé “Cờ Đen”.

Cụ Lại Phú Be thuật lại: sau khoản thời gian thắng Pháp ở Cầu Giấy, quân Cờ Đen đi cướp bóc, giết, hiếp nhiều lắm làm cho dân xã chúng tôi căm phẫn. Cụ xã đoàn coi chùa quan liêu Âm có mở một tiệc rượu thết mấy tên tướng Cờ Đen rồi sau chuốc đến chúng say, giết luôn luôn cả bọn. Sau đó cụ phải trốn khỏi chùa trong 5, 6 tháng. Chùa bị Cờ Đen phá sập, mãi về sau mới được dân dựng lại.

Làng Hồ Khẩu ở Bưởi cũng là một làng bị Cờ Đen tàn phá rất nhiều. Người đi đã khổ, người ở lại làng thì càng khổ rộng nữa. Một số trai tráng ở lại tổ chức bảo vệ xóm làng, mặc áo giấy bản bồi, phần lớn đều bị giết. Người chỉ huy là cụ Bát cũng bị giết. Vợ cụ Bát có với gần ngày đẻ bị Cờ Đen bắt hiếp trụy thai… Cụ tôi có nói rằng mặc dù Cờ Đen thắng Tây mà lại dân làng rất oán ghết vì ngoài việc bắn giết hiếp tróc, bọn chúng còn vơ vét của cải từ nồi niêu, bát đĩa đến lợn, gà, vịt… lúc dân làng trở về thì gần như trắng tay, chỉ còn một số giấy vất vào bể nước là nguyên vẹn… Đến lúc Cờ Đen rút đi, dân làng, vì làm nghề giấy là chính, có rất ít ruộng đất, cho nên hàng năm tiếp theo vẫn không phục hồi lại được.

Bà cụ thân có mặt chúng tôi nói chuyện lại là có những bà mẹ, thấy bé gái còn bé bị hiếp, kêu van xin chịu nắm con, liền bị chém băng đầu… Trước Cách mạng tháng Tám, vào trung tuần tháng Tư, gần như hầu hết các gia đình xóm tôi, đều có giỗ cụ, giỗ ông bà, giỗ bố…, tức là giỗ những người chết vì Cờ Đen”.

Trong bài “Biến đổi trăm năm vào chiến lược ngoại giao nước lớn của Việt Nam”, hai tác giả Tôn Hồng Niên – vương Sâm: Giáo sư, Viện Nghiên cứu Việt Nam, Học viện chủ nghĩa Mác, Đại học Trình Châu, đã viết: “Trong vua quan nhà Nguyễn có người sở hữu ảo tưởng đối với “chủ quyền và độc lập hoàn toàn”, quân và dân yêu nước lại lo lắng đến thủ đoạn ở phía sau, tự phát cùng với quân Cờ Đen bởi vì Lưu Vĩnh Phúc lãnh đạo chống lại quân Pháp, đồng thời kêu gọi vua Tự Đức sớm lịch sự cầu viện Trung Quốc kịp thời. Sau năm 1880, quân Pháp ráo riết tấn công Việt Nam, vua Tự Đức mới ý thức được tính chất nghiêm trọng của vấn đề, nhiều lần cử người sang trọng Trung Quốc cầu viện. Chính phủ Trung Quốc vì thế đã nhiều lần giao thiệp với Pháp, lại bên trên cơ sở quan liêu hệ tông – phiên làm cơ sở, đưa quân đến đóng ở Bắc Bộ Việt Nam, tiếp theo chiến tranh Trung – Pháp nổ ra, lửa chiến đấu lan đến ven biển Trung Quốc, cho đến năm 1885, Trung Quốc mới không thể không thừa nhận Việt Nam vì Pháp “bảo hộ”.

Việc đánh giá lưu lại Vĩnh Phúc giữa các nhà sử học luôn có sự khác biệt từ trước đến nay. Xem xét những cách nhìn khác nhau về lưu lại Vĩnh Phúc và quân Cờ Đen giúp chúng ta tìm ra sự thực lịch sử và thấy rõ hơn giá trị những luận điểm của Trần Huy Liệu.