Lịch sử champa

     
Ninh Thuận – Bình Thuận thì có 1 loạt các đền tháp Po Klong Garai, Po Rome, Po Sah Inư… Theo các tiểu quốc thuộc quốc gia Phù Nam sống Nam bộ thì phạm vi hoạt động Phù nam ở...

Bạn đang xem: Lịch sử champa


Tùy theo giai đoạn trong lịch sử hào hùng Chăm pa là đái quốc Aiaru thì cũng có khu Tháp Nhạn với tè quốc Kauthara thì cài đặt khu thánh địa thờ Yang Po Inư Nagar với tiểu quốc Panduranga Ninh Thuận – Bình Thuận thì có một loạt những đền tháp Po Klong Garai, Po Rome, Po Sah Inư… Theo những tiểu quốc thuộc quốc gia Phù Nam ở Nam bộ thì phạm vi hoạt động Phù Nam sinh sống Nam cỗ đại để có thể chia ra làm 3 đái quốc lớn địa thế căn cứ theo sinh thái, khiếp tế, hiện đồ dùng là tiểu quốc mãng cầu Phất mãng cầu (Naravaranagara) ở khu vực từ sông chi phí trở về phái mạnh tới tận mũi Cà Mau – là trung chổ chính giữa đầu não chủ yếu của khối liên bang Mandala Phù Nam, tiểu quốc “chinh phục từ váy lầy” là phong ấp của thái tử Gunarvarman.

Với 1 số ít khu di chỉ phế tích tất cả quy mô như gò Tháp sống Đồng Tháp Mười hay đụn Thành sinh hoạt Tiền Giang gồm phạm vi trải nhiều năm từ sông chi phí lên sông Đồng Nai (1 số thành bang nhỏ có thể do các cháu hoàng tộc Phù nam giới trấn giữ tồn tại mãi tới thời Chân Lạp như Adinintapura tức là TP hồ nước Chí Minh, thành phố sài gòn sau này). Với từ sông Đồng Nai lên phía bắc tới tận biên cương Lâm Ấp là trực thuộc xứ mèo Tiên gồm những tiểu quốc cơ mà về về sau khi Phù phái nam banh chành thì tan tan thành vô vàn tiểu quốc như tiểu quốc Mạ, tè quốc Lạt, Bà Lị, Thù Nại cũng như các đái quốc Panduranga của nhóm Chăm phía Nam dường như thì phụ thuộc vào vương vị của những đời quốc nhà Lâm Ấp – chuyên Pa.

Mà cũng có thể thấy có 1 số điểm sáng phân biệt giữa 2 nhóm chăm Nam với bắc là ở cuối vương vãi hiệu của những vị vua cái phía Bắc thường xuyên là varman (vào thời trả Vương cùng cả một số thời kỳ khi những vua thuộc Panduranga cai quản luôn giáo khu nhóm siêng phía Bắc thì cũng nhằm đuôi “varman” vào cuối vương hiệu). Trong khi từ sau năm 1477 khi chuyên Pa mất phạm vi hoạt động phía Bắc vào tay người việt nam thì các quốc nhà Champa Panduranga hầu hết xưng Po (Ppo) trước thương hiệu hiệu của mình như Ppo Rome, Ppo Mưh Taha khi Phạm Đang Căng Thuần cướp hoàng vị Lâm Ấp vào khoảng thời gian 472 thì khu vực các tè quốc làm việc phía Bắc của group Cát Tiên của Phù Nam đã chuyển công ty từ Phù nam sang Lâm Ấp.

*

Tuy nhiên thì triều đình Lâm Ấp cũng như thị tộc Dừa phía Bắc vẫn mãi mãi sự khác nhau với đội phía nam với dấn mình vào và sự phân biệt này đang dẫn tới sự đấu đá nội bộ trong tương đối nhiều thế kỷ. Sau các thất bại vào năm 602 trước sự tiến công của tướng, Tùy lưu giữ Phương thì gớm thành Điển Xung bị hủy diệt buộc Lâm Ấp đề xuất dời đô mang đến Simhapura (thành phố Sư Tử) nghỉ ngơi làng Trà Kiệu trực thuộc Duy Xuyên, Quảng Nam và tồn trên mãi cho đến khi vua Lâm Ấp cùng những thành viên phái nam trong hoàng gia Lâm Ấp của vương vãi triều Gangaraja vào khoảng thời gian 654 để cho chính ngôi trường Lâm Ấp bị bất ổn trong không ít năm với những vua tiếp đến của Lâm Ấp lần lượt dùng tới vũ lực nhằm kế vị.

Sự suy vong của Lâm Ấp kéo dài tới năm 757 khi vị vua xứ Bôn Đà Lãng (Panduranga) là Prithi Indravarman vẫn nổi lên lật đổ vua sau cuối của Lâm Ấp là vua Bhadravarman Đệ Nhị với chuyển quyền lực chính trị về mình nhóm Nam chuyên Vương triều vày vua Prithi Indravarman ra đời được sử hotline là trả Vương (757-859). Vua Prityhi Indravarman một mặt cho xây thường thờ đàn bà thần tổ bởi gạch tại quần thể thánh địa thường Po Nagar. Dường như thì từ bỏ thời hoàn Vương. Những vua cũng bắt đầu trồng cây Kraik (cây vấp) vốn được xem là thần mộc che chắn cho Đại siêng quốc Thần mộc Kraik. Trong tương lai đi vào sử thi siêng với câu hỏi vua Po Rome (1627-1651) bên dưới sự hấp dẫn của công cô bé Ngọc Khoa, đàn bà chúa Nguyễn mà mang đến đốn đi thần mộc để cho vương triều tàn lụi, binh bại thân vong.

Xem thêm: Thành Cát Tư Hãn Chọn Thê Thiếp Và Sở Thích Phòng The Kỳ Quái

Sự phú quý của hoàn Vương đi kèm với tầm nhìn đố kỵ với thèm khác của khá nhiều lân bang Lần lượt những đợt tấn công và nổi lên của giặc Chà cùng (quân team xứ Sailendra từ bỏ Java), quân đế quốc Khmer (Kur) bắt đầu thành lập tương tự như các cỗ lạc vùng cao nguyên như Candra sinh sống phía Bắc, Agni (Đông), Indra (Đông Bắc), Yama (Nam) với Yaksha là những bộ lạc người Thượng ngơi nghỉ phía nam trên khu đất của người Khmer. Tương tự như việc hoàn Vương bắc tiến pk với công ty Đường. Trong số các quân địch này thì nguy nan và lâu bền hơn nhất đó là thế lực bạn Khmer của đế quốc Angkor. Năm 857, vua ở đầu cuối của trả Vương mất, quyền lực chính trị của liên bang Champa lại chuyển vào tay vua Jaya Indravarman II của đái quốc Indrapura nghỉ ngơi Đồng Dương.

*

Dù tên gọi Chăm pa a.k.a Campa xuất hiện trên những bia ký kết trước kia của tín đồ Chăm. Tuy nhiên chính từ năm 857-859 trở đi quốc danh chuyên Pa/Chiêm Thành/Nagaracampa được ghi vào thư tịch của các nước nhà trong khu vực mãi tính đến khi siêng Pa tiêu vong Quân nhóm Liên bang Champa sau sự lãnh đạo cùng dẫn dắt của tiểu quốc Indrapura đã các lần vượt mặt quân Khmer ( Kur/Kvir trong giờ đồng hồ Chăm). Cùng bành trướng tới tận vùng Đồng Nai Thượng cùng 2 tỉnh giấc Ratanakiri với Mondulkiri ngơi nghỉ trên đất Campuchia ngày nay. Dường như thì có lẽ vương triều Indrapura Đồng Dương cũng chính là vương triều độc nhất của chăm Pa du nhập và sùng bái cả Phật giáo với phế truất tích Phật viện Đồng dương còn tồn tại mang lại ngày nay.

Bên cạnh quyền năng mới nổi của tín đồ Khmer đế quốc Angkor thì Champa cũng cần đối phó với sữ trỗi dậy của người việt nam ở phía Bắc sau thời điểm Khúc quá Dụ giành lại quyền tự chủ và Ngô Quyền vượt qua thủy quân phái mạnh Hán tại trận địa cọc Bạch Đằng năm 938 để bảo vệ nền tự do (bấy tiếng còn dùng danh hiệu hành chủ yếu cũ ở trong nhà Đường là Tĩnh Hải Quân) trước quân xâm chiếm phương Bắc. Sau khoản thời gian Ngô Quyền mất năm 944 thì tín đồ Việt phi vào giai đoạn đao binh 12 sứ quân. Năm 968, Đinh bộ Lĩnh với bộ chúng kế thừa của sứ quân nai lưng Lãm (Trần Minh Công) cùng sự phò tá của các tướng tài sẽ lần lượt thống nhất những sứ quân, đăng quang vạn thống với tôn hiệu Đại thắng Minh Hoàng Đế a.k.a Đinh Tiên Hoàng, lập ra đơn vị Đinh, để quốc hiệu là Đại Cồ Việt.

Trong số các sứ quân bị chinh phục có bé cháu trong tông tộc họ Ngô của Ngô Quyền là Ngô Nhật Khánh được vua Đinh Tiên Hoàng thu phục, gả mang lại công chúa song Ngô Nhật Khánh vẫn không phục, đào tẩu sang Chiêm quốc và khi nghe tin vua Đinh Tiên Hoàng thuộc trưởng tử Đinh Liễn bị ám hại sẽ xin vua chăm là Jaya Paramecvaravarman Đệ tuyệt nhất a.k.a Phê Mị Thuế cho mượn quân về phục quốc. Đoàn binh thuyền siêng Pa hộ tống Ngô Nhật Khánh tiến vào 2 cửa đại dương Đại Ác a.k.a cửa bể Thần Phù (nay đã biết thành bồi lấp, ở trên khu vực 2 thị trấn Nga sơn của Thanh Hóa với im Mô tỉnh ninh bình hiện nay) và cửa Tiểu Khang thì bị bão nhấn chìm sát hết chỉ từ vua chuyên cùng 1 số tàn quân thoát được.

*

Năm 981, quân Tống kéo lịch sự xâm lược Đại Cồ Việt lần 1 tuy vậy bị từ bỏ quân là Lê hoàn (Lê Đại Hành) được tướng tá sỹ ủng lập tấn công tan. Sau khi thành công quân Tống, vua Lê Đại Hành đang cử sứ sang chăm Pa tuy nhiên bị bắt giam (có lẽ do Chăm Pa vẫn còn đấy xem bọn họ Ngô với bọn họ Đinh là hoàng thất đúng theo pháp) nên đã kéo quân sang đánh thẳng vào hủy hoại quốc đô Indrapura, chém vua chăm tại trận. Fan Chăm đại bại, đề xuất dời gửi trung tâm thiết yếu trị về tiểu quốc Vijaya (Phật Thệ/ Đồ Bàn/ Chà Bàn) sinh hoạt Bình Định. Một người việt nam là giữ Kế Tông nhân thời cơ khoảng trống quyền lực được tạo thành do sự tiến công của quân tiền Lê mà chỉ chiếm cứ Bắc siêng để trường đoản cú lập làm cho vua cho đến năm 988. Còn tiếp...