Kiến phúc

     
con kiến Phúc 建福 nhà vua Đại nam giới Trị bởi nhiệm kỳ trước đó kế nhiệm tin tức chung thương hiệu húy Niên hiệu Thụy hiệu Miếu hiệu Triều đại hoàng phái ca thân phụ Thân mẫu mã Sinh Mất mai táng
Vua vn (chi tiết...)
2 tháng 12 năm 1883 - 31 mon 7 năm 1884 (0 năm, 242 ngày)

Hiệp Hòa
Hàm Nghi
Nguyễn Phúc Ưng Đăng (阮福膺登)
Kiến Phúc (建福)
Nghị Hoàng đế (毅皇帝)
Giản Tông (簡宗)
Nhà Nguyễn
Đăng bầy cung
Nguyễn Phúc Hồng Cai
Bùi Thị Thanh
12 tháng hai năm 1869 Huế, Đại Nam
31 tháng 7, 1884 (15 tuổi) Huế, Đại Nam
Bồi Lăng (陪陵)

Kiến Phúc (chữ Hán: 建福, 12 tháng 2 năm 1869 – 31 mon 7 năm 1884), thương hiệu thật Nguyễn Phúc Ưng Đăng (阮福膺登), là vị hoàng đế thứ bảy của triều đại bên Nguyễn, lên ngôi ngày 2 tháng 12 năm 1883, tại vị được 8 mon thì qua đời, ông được truy miếu đường hiệu là Nguyễn Giản Tông (阮簡宗).

Bạn đang xem: Kiến phúc

Ông trở nên vị quân chủ yểu mệnh tuyệt nhất của triều đại đơn vị Nguyễn, khi chầu trời chỉ vừa thời gian 15 tuổi. Chết choc của ông contact mật thiết đến dưỡng mẫu mã Học phi Nguyễn Thị Hương và đại thần Nguyễn Văn Tường.

Tiểu sử

Kiến Phúc sinh vào ngày 2 tháng giêng năm Kỷ Tỵ (12 tháng 2 năm 1869) tại Huế, là bé thứ ba của Kiên Thái vương Nguyễn Phúc Hồng Cai và bà Bùi Thị Thanh. Húy của ông là Nguyễn Phước Ưng Đăng (阮福膺登), hiệu Dưỡng Thiện (養善), lên ngôi rước tên là Nguyễn Phước Hạo (阮福昊), tự1 .

Vì không tồn tại con, cần Tự Đức đã nhận được ba người cháu làm bé nuôi: Nguyễn Phúc Ưng Ái, Nguyễn Phúc Ưng Kỷ với Nguyễn Phúc Ưng Đăng. Theo Quốc triều sử toát yếu đuối thì Ưng Đăng được vua từ Đức truyền đưa vào cung, giao mang lại bà học phi Nguyễn Thị hương thơm nuôi dạy từ lúc new 2 tuổi.2

Sau khi vua Dục Đức với Hiệp Hòa hồ hết mất, Hoàng tử Ưng Đăng được nhị quan Phụ đó là Nguyễn Văn Tường với Tôn Thất Thuyết chuyển lên ngôi ngày mùng 3 tháng 11 (âm lịch) năm Quý hương thơm (1883), với lấy niên hiệu là loài kiến Phúc 3 . Lúc ấy, ông new 15 tuổi, cùng mọi câu hỏi trong triều đều vì chưng hai quan tiền Phụ chính quyết định4 .

Lúc bấy giờ, nghỉ ngơi Bắc Kỳ, lực lượng của Hoàng Kế Viêm, Trương quang Đản hãy còn phối hợp với quân đơn vị Thanh, kình phòng với quân Pháp. Viên Khâm sứ Pháp ngơi nghỉ Huế lấy điều đó ra trách cứ, khiến cho triều đình có dụ truyền mang đến hai viên tướng tá ấy yêu cầu về Kinh. Nhân nhượng như vậy, tuy thế ít thọ sau quân Pháp vẫn tiến tiến công và chiếm đoạt những tỉnh là sơn Tây, Bắc Ninh, Hưng Hóa cùng Tuyên Quang.

Ngày 18 tháng 4 (âm lịch) năm ngay cạnh Thân (1884), Pháp cam kết kết hòa ước Thiên Tân (còn call là Hòa cầu Fournier) với bên Thanh. Đại lược rằng triều Thanh thuận rút quân đóng góp ở Bắc Kỳ về, với từ đấy sau này họ để cho nước Pháp được tự do xếp đặt mọi vấn đề ở khu đất Việt Nam. Chiến thắng thế, ngày 13 mon 5 (âm lịch) năm kia (tức ngày 6 mon 6 năm 1884), ông Patenôtre (đại diện Pháp) ký tờ hòa ước mới với triều đình đơn vị Nguyễn. Đó là Hòa ước sát Thân (1884), thừa nhận cuộc bảo hộ của Pháp và phân tách nước Việt ra có tác dụng hai khu vực là Trung Kỳ với Bắc Kỳ.

Đang khi nước nhà rối ren như thế, thì vua loài kiến Phúc mất vào ngày 10 mon 6 (âm lịch) năm gần cạnh Thân (31 mon 7 năm 1884), tận hưởng dương 15 tuổi 5 . Miếu hiệu của ông là Giản Tông (簡宗), thụy hiệu là Thiệu Đức Chí Hiếu Uyên Duệ Nghị Hoàng đế (绍德止孝渊睿毅皇帝).

Lăng của loài kiến Phúc là Bồi Lăng (陪陵), làm việc phía trái Khiêm Lăng, tại làng mạc Dương Xuân Thượng, phường Thủy Xuân, tp Huế.

Kiến Phúc mất, đáng lẽ ra bé nuôi máy hai của vua trường đoản cú Đức là ông Nguyễn Phúc Ưng Kỷ lên nối ngôi. Dẫu vậy sợ lập fan lớn tuổi, mình dễ mất quyền, nên Nguyễn Văn Tường với Tôn Thất Thuyết chọn bạn em của Ưng Kỳ là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, mới 12 tuổi, lập lên có tác dụng vua, đặt niên hiệu là Hàm Nghi6 .


full bộ Từ Beirut Đến Jerusalem (Tái bản 2018) + Miền Đất Hứa của tớ - Khải trả Và bi kịch Của Israel (Bộ 2 Cuốn)
Miền Đất Hứa của tớ
hình tượng Thần Thoại Về Chư Thiên Và linh vật

Nghi vấn

Sử bên Nguyễn chép loài kiến Phúc mất vì bệnh dịch 7 . Viên Khâm sứ Pháp Rheinart cũng nhận định rằng nhà vua mất do bệnh. Ông kể:

"...Cái chết của Đế là một chiếc chết tự nhiên , nhưng lại nó đã đến một biện pháp quá bất thần làm mang đến mọi fan kinh ngạc. Đứa trẻ tội nghiệp đã làm cho vua một phương pháp miễn cưỡng: cậu sống trong sự gớm hoàng, luôn luôn luôn lo sợ bị một số phận như fan tiền nhiệm, buồn bực, trầm mặc, trốn tránh các người. Trong một thời gian khá thọ cậu ko dậy nổi, tôi trù trừ cậu rất có thể đứng lên cơ mà không cần bạn đỡ không, từ thời gian bị bệnh, tức là từ bố tháng nay..." 8

Tuy nhiên, có tin đồn thổi rằng đơn vị vua chết là vì Nguyễn Văn Tường đầu độc. Sách từ bỏ điển nhân vật lịch sử dân tộc Việt nam kể:

"Nguyên bà học phi Nguyễn thị (vợ vua tự Đức) là mẹ nuôi của loài kiến Phúc, bốn tình cùng với Nguyễn Văn Tường. Nhân một hôm vua bệnh, ông Tường vào thăm có chat chit riêng với bà, vua nghe thấy. Ông Tường thấy hoàn toàn có thể nguy hiểm ngay lập tức xuống Thái y viện bốc một thang thuốc dưng vua uống, ngày hôm sau thì vua mất..."9 .

Ngoài ra, còn có một số mang thuyết như sau:

-Tôn Thất Thuyết cùng Nguyễn Văn Tường giết thịt vua loài kiến Phúc, tôn một vị vua nhỏ tuổi hơn để dễ việc nắm trọn quyền bính.-Hai Phụ thiết yếu trên cho rằng Hòa ước gần cạnh Thân (1884) là bất bình đẳng, ví như vua con kiến Phúc không còn nữa thì "hiệp ước sẽ mất không còn hiệu lực" 10 .-Vua con kiến Phúc và phe cánh của ông tư thông cùng với khâm sứ Pháp ở Huế, có tác dụng trở ngại các bước chống Pháp của hai Phụ bao gồm 11 . từ Đức Hòa ước giáp Thân (1884)

Sách tham khảo

Quốc sử tiệm triều Nguyễn, Đại phái nam thực lục (chính biên, tập 36), đơn vị xuất bản. Công nghệ xã hội, Hà Nội, 1976. Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu, đơn vị xuất bạn dạng Văn học, 2002. Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, từ điển nhân vật lịch sử hào hùng Việt nam, công ty xuất bạn dạng Khoa học tập xã hội, 1992.

Và những sách sẽ dẫn ở mục chú thích.

Xem thêm: Tuổi Trẻ Khoa Luật Đại Học Đà Lạt Thu Hút Sinh Viên, Khoa Luật Học

Chú thích


^ Quốc triều sử toát yếu, tr. 502. ^ Chép theo Quốc triều sử toát yếu đuối (tr. 502). Vn sử lược (tr. 536) chép vua kiến Phúc đăng vương ngày mồng 7 tháng 10 năm Quý hương thơm (1883). ^ Theo nước ta sử lược, tr. 536. ^ Chép theo Quốc triều sử toát yếu đuối (tr. 508). Đại phái nam thực lục (Chính biên, tập 36, tr. 150-151) và Từ điển nhân vật lịch sử Việt nam giới (tr. 610) cũng ghi như vậy. Trong việt nam sử lược (tr. 542) chép nhà vua mất ngày mồng 6 tháng bốn (âm lịch) là không bao gồm xác. ^ Theo vn sử lược, tr.542. ^ Quốc triều sử toát yếu đuối (tr. 508), Đại nam giới thực lục (Chính biên, tập 36, tr. 150-151). Trong "Hạnh Thục ca" của Lễ tần Nguyễn Nhược Thị Bích, cũng nói vua mất bởi bệnh, trích: "Nào ngờ các nỗi chẳng may/ Trị vì chưng sáu tháng bệnh dịch rày lại mang/ nhiệt tình khấn vái thuốc thang/ Gẫm âu số phận đành khôn bào chữa trời/ Nương mây chút mau chóng tếch vời/ Năm Thân mon sáu rụng tránh cành xuân"... ^ M. Rheinart, Premier chargé d’affaires à Hué, Journal, notes, et correspondance, Bulletins des Amis du vieux Hué, số 1 và 2, 1943, 173. ^ Cả hai trả thuyết này gần như lấy vào sách của Bửu Kế, bài "Tòa Khâm sứ Pháp" in trong Chuyện triều Nguyễn, đơn vị xuất bản. Thuận Hóa, 1990, tr. 89.

1 ^ Đây là đồng thời là học đường của ông. Theo trằn Trọng Kim, thì khi các ông Hoàng không được phong, tín đồ ta cứ rước tên bên học mà hotline (tr. 533).

2 ^ Quốc triều sử toát yếu, tr. 502.

3 ^ Chép theo Quốc triều sử toát yếu (tr. 502). Nước ta sử lược (tr. 536) chép vua kiến Phúc đăng quang ngày mồng 7 tháng 10 năm Quý mùi hương (1883).

4 ^ Theo nước ta sử lược, tr. 536.

5 ^ Chép theo Quốc triều sử toát yếu hèn (tr. 508). Đại nam thực lục (Chính biên, tập 36, tr. 150-151) và Từ điển nhân vật lịch sử vẻ vang Việt nam (tr. 610) cũng ghi như vậy. Trong vn sử lược (tr. 542) chép đơn vị vua mất ngày mồng 6 tháng tư (âm lịch) là không chính xác.

6 ^ Theo việt nam sử lược, tr.542.

7 ^ Quốc triều sử toát yếu hèn (tr. 508), Đại nam giới thực lục (Chính biên, tập 36, tr. 150-151). Vào "Hạnh Thục ca" của Lễ tần Nguyễn Nhược Thị Bích, cũng nói vua mất vì chưng bệnh, trích: "Nào ngờ các nỗi chẳng may/ Trị vày sáu tháng căn bệnh rày lại mang/ nồng hậu khấn vái thuốc thang/ Gẫm âu căn số đành khôn biện hộ trời/ Nương mây chút nhanh chóng tếch vời/ Năm Thân tháng sáu rụng tách cành xuân"...

8 ^ M. Rheinart, Premier chargé d’affaires à Hué, Journal, notes, et correspondance, Bulletins des Amis du vieux Hué, số 1 & 2, 1943, 173.

9 ^ trường đoản cú điển nhân vật lịch sử vẻ vang Việt nam (tr. 610). Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập trung, từ bỏ xuất bản, 1963, tr. 14), Tôn Thất Bình (Kể chuyện chín chúa, mười ba vua triều Nguyễn, nhà xuất bản. Đà Nẵng, 1996, tr. 95) nói tương tự.

10 ^ Cả hai giả thuyết này các lấy vào sách của Bửu Kế, bài xích "Tòa Khâm sứ Pháp" in vào Chuyện triều Nguyễn, công ty xuất bản. Thuận Hóa, 1990, tr. 89.

11 ^ è cổ Văn Giàu, kháng xâm lăng, (Nhà xuất bản. Tp Hồ Chí Minh, 2001, tr. 451), Phạm Hồng Việt, bài bác "Tôn Thất Thuyết" in trong Danh nhân Bình Trị Thiên (tập 1. Nhà xuất bạn dạng Thuận Hóa, 1986, tr. 261), Ngô Thị Chính-Hoàng Văn Lân, lịch sử Việt nam 1858-cuối nắm kỷ 19 (Nhà xuất phiên bản Giáo dục, 1979, tr. 71).