Khởi nghĩa mỹ lương

     
Giới thiệu Hoạt động siêng môn, nghiệp vụCông tác trưng bàyTin tức Trưng bày Trưng bày siêng đềNghiên cứu Khảo cổ họcẤn phẩmDự án BTLSQG Thông tin hữu ích Hỗ trợ
Dải đất này đã đăng ký tên tuổi của mình vào lịch sử dân tộc bằng một cuộc khởi nghĩa lừng danh do một đơn vị nho khét tiếng lãnh đạo: Khởi nghĩa Mỹ Lương nổ ra năm 1854 vì Cao Bá quát tháo khởi xướng, một danh nho đã làm được nhân dân đương thời tôn là bậc thánh.

Bạn đang xem: Khởi nghĩa mỹ lương


Huyện Mỹ Lương Dải đất này đã đăng ký tên tuổi của mình vào lịch sử dân tộc bằng một cuộc khởi nghĩa lừng danh do một nhà nho khét tiếng lãnh đạo: Khởi nghĩa Mỹ Lương nổ ra năm 1854 do Cao Bá quát tháo khởi xướng, một danh nho đã được nhân dân đương thời tôn là bậc thánh.

Ngày nay thị xã Mỹ Lương ko còn. Huyện này vốn lập ra tự đời Trần, hồi thay kỷ 13, nằm trong vào phủ Quảng Oai. Tới cụ kỷ 18 ở trong vào che Quốc Oai. Tới thời điểm giữa thế kỷ 19, sau khoản thời gian đã bầy áp man rợ cuộc khởi nghĩa nông dân lớn, triều đình Huế mới xóa khỏi huyện này. Một huyện mới - gọi là Mỹ Đức - được ra đời trên cơ sở nhiều phần đất đai của thị xã Mỹ Lương cũ. Phần đất còn lại sáp nhập vào nhị huyện Chương Mỹ cùng Lương đánh (nay nằm trong tỉnh Hòa Bình). Ngày trước, tên thường gọi của một huyện hay là mượn từ tên gọi của một làng (thuở đó, trường đoản cú Hán Việt là xã) phía bên trong huyện đó. Do đó ngày nay, tuy thị xã Mỹ Lương không thể nhưng vẫn còn đấy cái xóm đã cho huyện đó mượn tên, đó là làng Mỹ Lương ở bên bờ cần sông Tích Giang, ni thuộc xã Mỹ Lương, thị xã Chương Mỹ. Và huyện lỵ của huyện đó thì nay vẫn còn đấy vết tích. Sách Đại Nam độc nhất thống chí quyển 21, phần tỉnh đánh Tây còn ghi: “Lỵ sở thị xã Mỹ Lương sống vào xã Cao Bộ; trước sống vào xã Cảm, đời Gia Long dời đến xã Trung Bộ, sau dời đến chỗ hiện giờ (tức làng Cao Bộ)”. Ngày nay, cả nhì làng (mà sách hotline là xã) Cao bộ và Trung cỗ đều thuộc làng mạc Trung Hòa, thị xã Chương Mỹ, ở mặt bờ trái sông Tích Giang, biện pháp làng Mỹ Lương độ dăm sáu cây số. Huyện lỵ thì nằm trong lòng vùng đồng bằng như vậy, nhưng thực ra Mỹ Lương là 1 trong huyện lắm núi các rừng. Đời Lê mạt, tức thời điểm cuối thế kỷ 18, Lê Quý Đôn gồm ghi trong tập Kiến văn tiểu lục như sau: “ thị trấn Mỹ Lương chỉ có những xã trực thuộc tổng Cao cỗ là sinh sống đất bởi phẳng, còn thì số đông là ven núi, không hề ít khí lam chướng; gồm đường loại rộng chừng hai trượng, là con đường triều trước lấn sân vào Thanh Hóa, tín đồ ta nói đây là đường tắt khôn cùng gần tuy vậy nay con đường núi bế tắc không đi được nữa ”. Ngày này tuy hình thế bao gồm đổi khác, dẫu vậy cứ nhìn suốt một dải núi rừng chập chồng chạy từ bỏ núi tía Vì qua núi hương Tích vào thấu cho tới Hòa Bình, thì cũng có thể hình dung được chiếc thế hiểm trở của miền tây tỉnh giấc Hà Tây cũ, trong số đó có Mỹ Đức tức là huyện Mỹ Lương xưa... Rừng già láng cả, đèo núi quanh teo gấp khúc, dân cư thưa thớt... đó đó là những cơ sở dễ ợt cho việc tụ nghĩa, khởi binh. Một trong những ngày thời điểm cuối năm 1854, chính từ một cánh rừng vùng này, cánh rừng nhưng mà dân địa phương quen hotline là rừng Ngang, những người dân nông dân nghèo khó biết căm hờn cùng dám đấu tranh đã tập hòa hợp lại. Chu thần Cao Bá Quát làm cho lễ tế cờ rồi lên đường đi đánh các nơi. Ngày ấy, dưới đông đảo tán lá thâm u đột nhiên thấy dựng lên bao cờ xi, khá nổi bật lên là lá cờ đại bởi vóc vàng thêu hai dòng chữ lớn: Bình Dương, Bồ bạn dạng vô Nghiêu Thuấn Mục Dã, Minh Điều hữu Võ Thang Nghĩa là: Ở Bình Dương, Bồ phiên bản (hai đế đô của đời Đường Ngu) không tồn tại những vua thánh thiện như Nghiêu Thuấn thì làm việc Mục Dã, Minh Điều (hai nơi tụ nghĩa) yêu cầu có những người dân như ông Võ, ông Thang (hai fan đã nổi lên khử vua Kiệt bên Hạ, vua Trụ bên Thượng). Đó là hai câu thơ của Cao Bá Quát nhưng cũng đó là khẩu hiệu hành vi của nghĩa quân. Những người dân nông dân làm cuộc khởi nghĩa này không chỉ yên cầu miếng cơm trắng manh áo cho cá thể mà đó là muốn giao dịch vật chướng ngại vật của định kỳ sử, có nghĩa là muốn lật đổ cả mẫu triều đình Kiệt, Trụ và thay thế sửa chữa nó bởi những nhân đồ tài đức, hiền hậu năng.

*
Chu thần Cao Bá quát lác - ảnh: tứ liệu

Chính ở Rừng Ngang, Mỹ Lương này, bên dưới lá cờ nghĩa nọ, Cáo Bá Quát vẫn đọc một bài hịch vén tội vua quan công ty Nguyễn và kêu gọi mọi người đứng lên chiến đấu. Sinh trưởng sống xứ Bắc nhưng thực ra chỉ tới xứ Đoài, Chu Thần new tìm ra cách giải quyết và xử lý triệt để mối mâu thuẫn bấy lâu dày vò trung tâm hồn mình. Cao Bá Quát Bá Quát, hiệu là Chu Thần, tự là Mẫn Hiên, sinh năm 1808, quê sống làng Phú Thị, tên nôm là làng Sủi, trước trực thuộc tỉnh Bắc Ninh, ni là ngoại thành Hà Nội. Ông cùng với những người anh sinh đôi là Cao Bá Đạt danh tiếng thông minh, tốt chữ. Bạn đương thời vẫn tôn là Thánh Quát tức là văn thơ hay vào bậc thánh. Năm 1821, bắt đầu 13 tuổi, ông đang trúng tuyển kỳ thi khảo hạch ngơi nghỉ tỉnh Bắc, được tham dự cuộc thi Hương. Tuy khoa này ông hỏng, với còn hỏng nhiều khoa khác nữa nhưng mà tài học tập của ông thì vang đồn mọi Bắc Hà. Người đương thời giải thích rằng tại vì ông hỏng nhiều khoa chỉ bởi vì ông quá phòng túng, không áp theo những hiệ tượng của ngôi trường thi, không chịu đựng chiều theo chủ kiến chính thống của triều đình. Mãi tới năm 1831, lúc đó đã 23 tuổi, ông bắt đầu đỗ cử nhân. Bao gồm ra là đỗ á nguyên - tức cn thứ hai- cơ mà khi chăm sóc kết quả, triều đình Huế sẽ truất ông xuống cuối bảng - tức là cử nhân team sổ - không có lý bởi giải thích. Sau đó, ông gồm vào Huế thi Hội vài khoa nhưng phần lớn không đỗ được tiến sĩ. Ai ai cũng biết rằng, ông dư tài để đỗ đạt tuy thế hẩm hiu như vậy là do triều đình không thích cho ông đỗ đại khoa. Với để một thể sự kiểm tra, giám sát, năm 1840, triều đình hotline ông vào kinh, đến làm Hành tẩu ở cỗ Lễ. Hành tẩu là 1 chức quan liêu nhỏ, không tồn tại phần việc cụ thể, chỉ làm hầu hết việc sách vở và giấy tờ lặt vặt do các quan cung cấp trên giao cho.

Tuy địa vị thấp nhát như vậy tuy nhiên do học vấn uyên bác, tài văn thơ hơn đời, nên tìm hiểu bao hoàng thân, quốc thích cùng quan đại thần vẫn kết giao cùng với Cao Bá Quát. Những tước vương vãi như tuy Lý, Tùng Thiện... Các đại thần như Nguyễn Công Trứ, Hà Tông Quyền... Sẽ mời ông thâm nhập vào hội thơ của mình gọi là “Mặc vân thi xã”. Mà ngay cả Tự Đức nữa, tuy cực kỳ tự kiêu về tài văn của mình, cũng buộc phải thốt ra lời kính phục: Văn như Siêu, quát tháo vô chi phí Hán, Thi đáo Tùng, mặc dù thất thịnh Đường (1) Nhưng new vào tởm được 1 năm thì tai ương giáng xuống đầu ông. Năm 1841, ông được cử làm sơ khảo (người chấm bài lượt đầu) làm việc trường thi vượt Thiên. Khi chấm bài, chạm chán một số quyển thi khôn cùng khá tuy vậy có chữ phạm húy, ông yêu quý tài bèn dùng muội đèn chữa cho. (Ngày trước những quan chấm thi ko được mang mực đèn vào địa điểm làm việc). Ai dè vấn đề đó bị vạc hiện, ông bị bắt, bị tra tấn khá tàn ác và bị giam trong công ty lao bao phủ Thừa tới hai năm. Tới đầu xuân năm mới 1843, nhân gồm một phái đoàn vượt biển khơi sang In-đô-nê-xi-a mua sắm cho đơn vị vua, ông được trợ thời tha, được cho phép đi theo phái bộ này có tác dụng chân phục dịch, call là đi “dương trình hiệu lực” nhằm chuộc tội. (Thời xưa, đi ra quốc tế là một bài toán nguy hiểm, tốt nhất là đi “hiệu lực” thì khôn xiết vất vả). Đi gần một năm thì phái bộ trở về bình yên. Cao Bá quát được xét tha tội, nhưng không được trọng dụng lại. Ông về bên Bắc sống với gia đình, khi đó ở mé ko kể của Bắc thành Thăng Long, gần hồ Trúc Bạch. Mãi tới năm 1847, ông new được gọi lại vào Huế và phục sinh chức cũ, tức là vẫn có tác dụng hành tẩu ở bộ Lễ. Ít lâu sau, được thăng lên thống trị sự, nhưng mà cũng chỉ là một chức ở trong viên thấp kém thôi. Cha năm sau, có lẽ rằng thấy không sao khuất phục được con fan góc cạnh này, triều đình sẽ đuổi khéo ông ra Bắc, đến làm Giáo thụ phủ Quốc Oai. Nói là xua cũng nên mà nói là đầy thì cũng ko sai, vị khi đó, phủ Quốc Oai chưa được mở mang, là 1 trong những hạt nghèo, lại là miền tô cước, những lam đánh chướng khí. Quan lại sở hữu bị cữu, bị biếm thì mới phải về khu vực này. Tuy nhiên triều đình Huế đâu gồm ngờ rằng, chủ yếu nhờ những tháng ngày sống sinh hoạt đất che Quốc bần cùng này nhưng Cao Bá Quát đã tím ra lối giải thoát cho sự thất vọng bấy nay của trung khu hồn mình. Nói ra thì không phải chỉ từ khi ra đậy Quốc, Cao Bá quát lác mới căm ghét chế độ vua quan liêu thối nát đương thời. Tức thì từ thời vừa đỗ cn ở ngôi trường Hà Nội, khi ấy mới không tính hai mươi, Cao Bá Quát sẽ nói lên sự ngán ngẩm của bản thân mình trước sự nghiệp trói buộc: Ngán nhẽ kẻ tham bề khoa lợi, mũ cánh chuồn nhóm trên mái tóc, nghiêng bản thân đứng chực cửa ngõ hầu môn, Quản bao người mang mẫu giàm danh, áo giới lấn trùm dưới cơ phu, mỏi gối quỳ mòn sảnh trường phủ, (Tài tử đa cùng phú)

Sau đó, yêu cầu hơn, lại thêm hàng trăm năm trời sống trong lòng cái làng hội “mũ cánh chuồn áo giới lân”, Cao Bá quát càng nhận thức rõ chân tướng tá của cuộc sống đời thường đương thời. Trong thời gian này, ông vẫn viết hàng chục ngàn bài văn, thơ đãi đằng tâm trạng “ngổn ngang trăm mối”, bất bình đối với những “hầu môn, tướng tá phủ”. Nhắc sao xiết được bao ý, tình vào áng thơ văn của Chu Thần! mà lại cũng buộc phải nêu qua vài ba hình hình ảnh trong những bài sáng tác dịp Cao ở bao phủ Quốc. Quan sát vầng trăng thu, ông viết: Người ai oán vẫn ưng ý ngồi khuya, Nhìn trăng cả hai hầu như không nói... Nhân lúc đêm thanh nhắp bát rượu, Để yên ủi tâm hồn chói buộc. (Thu dạ độc tọa tức sự)

Đến bài thơ đề sau khúc “Yên Đài anh ngữ” của người chúng ta họ Bùi, ông từ kiểm điểm mặt khác là phê phán mọi kẻ tự xem như là bậc thức mang đương thời: Đáng ngán cho chính mình chỉ ngừng hoạt động mà gọt rũa câu văn, Lải nhải nhai lại từng chữ từng câu, Có khác chi nhỏ sâu đo muốn đo cả trời đất!

Có lần lòng ông sôi lên như giông bão: Mưa kinh hoàng như nghiêng trời đổ nước Sóng tung tóe ngập cả đất đai... Mặt trời đỏ lẩn đi đâu? Để dân đen thở than mãi (Đối vũ) “Mặt trời đỏ” ở đấy là lẽ phải, là công lý. Đã đến lúc buộc phải làm chiếu sáng lên “Mặt trời đỏ”. Rất có thể là tự lâu, Cao Bá Quát đã nghĩ như vậy, nhưng chỉ từ khi đến lấp Quốc oách ông bắt đầu bắt tay vào làm. Phủ Quốc Oai Đời từ Đức, có nghĩa là vào thời điểm giữa thế kỷ 19, phủ Quốc Oai bao gồm 4 huyện: yên ổn Sơn, Mỹ Lương, Đan Phượng cùng Thạch Thất. Nhì huyện Đan Phượng và Thạch Thất thì địa giới tựa như như ngày nay. Huyện Mỹ Lương như trên vẫn nói, bao hàm huyện Mỹ Đức thời nay và một phần huyện Chương Mỹ thuộc huyện Lương sơn (tỉnh Hòa Bình). Huyện Yên tô thì nay tương đương với địa chỉ huyện Quốc Oai. Do đó phủ Quốc oai nghiêm hồi kia là đa số miền Tây của thức giấc Hà Tây cũ. “Phủ lỵ Quốc oách đời Gia Long đặt ở xã Thụy Ứng, đời Minh Mạng dời về làng Hoàng Xá” (Đại Nam tốt nhất thống chí Q.21). Buôn bản Thụy Ứng nay là thôn Thụy Ứng sống cạnh chợ Phùng, huyện lỵ thị xã Đan Phượng. Thôn Hoàng Xá ni là làng Hoàng Xá, là huyện lỵ huyện Quốc Oai. Nhưng mà trường học của tủ Quốc lúc đó lại đặt sinh sống Thạch Thán, một xã láng giềng của Hoàng Xá. Cao Bá Quát đang ở Thạch Thấn này nhằm dậy học. Ông dán trước của ngôi trường học đôi câu đối: Mô phạm dăm tía thằng mặt trắng, Đỉnh chung chiếc rưỡi chiếc lương vàng. Trước của nhà ở, ông cũng dán đôi câu đối: Nhà trống ba gian, một thầy, một cô, một chó cái. Học trò dăm đứa, nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi.

Ngạo đời thì nói đùa ráng chơi, chứ thực tế phủ Quốc đã còn lại trong thơ Cao Bá Quát nhiều tuyệt tác. Chỉ 1 trong các buổi chiều đi chơi núi sử dụng Sơn, Cao Bá quát lác đã làm bốn bài bác bát cú, lời đẹp nhưng ý sâu. Đây là cái thế của núi Sài: Ven sông bao ngọn núi tản xòe ra, Riêng phong cảnh núi này là bậc nhất xứ Đoài.

Xem thêm: Chữ Bùi Hiền - Chuyển Đổi Sang Tiếq Việt Mới Trực Tuyến

Đây là cái cảnh của núi Sài: Trận mưa nhỏ tuổi vừa qua, bến nước đầy sen thắm, Tiếng chuông lạnh bỗng ngân, ngôi lầu tràn bóng chiếu. ... Trong khóe mắt, thu gọn nước non hàng ngàn dặm, Dưới ngòi bút, chỉ ra mây khói của mười sáu ngọn núi. với đây là cảm giác hào hùng khi đứng bên trên đỉnh núi: không còn nghe giờ hạc nhỏ kêu ở đền cổ, Vì đâu bé rồng ngang bướng trỗi dậy lưng sườn núi. Cũng đề nghị đem ống sao lên chợ Trời, Cười hỏi còn mấy vùng trời xa nữa. Còn bao nhiêu vùng trời xa?

Đứng trên đỉnh núi Sài, Cao Bá quát lác hy vọng rất có thể tìm ra mọi vùng trời tự tin hơn. Lần khác, chú ý đám mây bay trên đỉnh núi, Cao Bá quát tháo còn đề ra một thắc mắc cụ thể hơn và thổ lộ ước mơ rõ nét hơn: tứ bể đã mong mỏi mưa, Sao phép ngũ lôi còn giữ kín trong núi? Ta ngấc đầu chú ý lên tận ko kể trời, Những mong vin mây mà lên rất cao mãi.

Cho nên thiết yếu ở khu đất Quốc oách này, Chu Thần đang tỉnh ngộ, vẫn tìm ra hướng đi. Ông từ bỏ trách: Cổ kim man mác tình non nước, Sao mình có tác dụng mãi một bên thơ? cụ thể là bắt buộc chỉ làm thơ mà cứu được đời, phải hành động, hành động quyết liệt. Cùng Cao Bá quát đã gắng gươm đứng lên: Vũ phi Tổ Địch không đề kiếm. (Múa gươm không tốt như Tổ Địch cũng cứ khoa gươm) (2). Đó là vào mùa thu năm 1854. Cuộc khởi nghĩa Lúc này, Cao Bá quát mắng xin trường đoản cú chức, lấy vì sao là rất cần được về nuôi người mẹ già. Đó chỉ là chiếc cớ. Thực chất mẹ già đã có bà quát phụng dưỡng. Bà Quát là 1 người khôn xiết mực đảm đang, chuyên cần chịu cực nhọc mà ông đã có lần ngợi ca trong vô số bài thơ. Ni ông xin từ bỏ chức chỉ là để có thời gian đi vận tải khởi nghĩa. Năm ấy, mọi một vùng đánh Tây, Hà Nội, Bắc Ninh, châu chấu cất cánh tới mù trời, đục khoét lúa má tàn tệ. Nạn đói nhát lan tràn. Trong những khi đó sưu vẫn cao, thuế vẫn nặng. Lòng dân vô cùng căm thù đối với bọn vua quan. Trong không khí đó, Cao Bá Quát ra quyết định khởi nghĩa. Mặt hàng mấy tháng trời, ông ko ở nhà, thời gian về nhà ở Hà Nội, cơ hội sang quê bên Bắc Ninh, lúc quay trở về Sơn Tây... Cao Bá Quát dạt dẹo tìm bạn đồng tâm. Khi thăm hỏi tặng quà bà con, khi gặp gỡ gỡ trò cũ, khi tiếp xúc với những cố lão, nơi đâu Cao cũng có tác dụng bùng lên ngọn lửa đã âm ỉ cháy trong thâm tâm người, ngày thu năm 1854 ấy, Hộ đốc Ninh Thái (3) là Nguyễn Quốc Hoan được tin cáo giác là Cao Bá Quát đã ngấm ngầm hoạt động, định nổi loạn tấn công cướp bắc ninh và Hà Nội. Quốc Hoan dò bắt một số người, tra hỏi, rồi báo về Huế. Tự Đức liền chỉ định cho Hoan cùng Tổng đốc Hà Ninh là lâm Duy Hiệp bắt buộc kịp thời trấn áp (4). Nhưng cuối năm ấy, cuộc khởi nghĩa ko nổ ra ở tp bắc ninh hay tp. Hà nội mà là ở huyện Mỹ Lương xứ Đoài, làm việc Rừng Ngang. Lê Duy Cự, còn được gọi là Cả Đồng, con cháu công ty Lê, được tôn là minh chủ. Nhưng mà linh hồn của cuộc khởi nghĩa chính là Cao Bá Quát, thời gian đó duy trì chức Quốc sự. Và tuy ở bộ máy lãnh đạo trung trung ương của nghĩa quân gồm đủ những chức “thượng thư sáu bộ” với “đô thống năm quận” tuy vậy giữ những chức này phần nhiều là đều người trên tầng lớp bình dân, vị trong thực tiễn lực lượng khởi nghĩa hầu hết là nông dân và những tầng lớp dân nghèo không giống ở những vùng miền tây sông Đáy, sông Tích (sau khi cuộc khởi nghĩa xúc tiến thì dân cày xứ Đoài xứ Bắc đầy đủ tham gia). Cuộc khởi nghĩa quả vẫn tập phù hợp được đông đảo nhân dân thuộc nhiều dân tộc. Lấy ví dụ Đinh Công Mỹ là 1 trong những quan lang bạn Mường, Bạch Công Trân là 1 người Thái trắng duy trì chức suất nhóm trong cơ tô dũng tỉnh đánh Tây, Nguyễn Duy Vân là suất đội trong cơ Thủy binh thức giấc Hà Nội... vào cuối tháng 11 năm 1854, nghĩa binh tế cờ ngơi nghỉ Rừng Ngang, tiếp đến chia ra ba cánh: hai cánh tiến về xuôi, một tấn công vào thị trấn Kim Bảng (nay thuộc tỉnh nam Hà), một tiến công vào thị xã Ứng Hòa, Thanh Oai. Cánh thứ ba đánh ngược lên thị xã Yên đánh rồi sẽ vượt sông Nhị tấn công sang Vĩnh Tường, Tam Dương... dẫu vậy quan lại triều đình đã dự kiến trước và đã bố trí đề phòng. Những ngả đường đã gồm binh bộ đội chặn gác. Trường đoản cú Đức đang sai phó lãnh binh Thanh Hóa là Trương Đức mang 500 quân xứ Thanh ra tp. Hà nội chờ không đúng phái. Nay lại sai vệ úy Hoàng Thành đem ngay một vệ tuyển chọn phong (tức quân nhân tinh nhuệ) cũng tất cả 500 quân cùng đôi mươi súng thần cơ ra Hà Nội. Ít thọ sau, từ Đức lại không nên phó lãnh binh tỉnh nghệ an là Trần bài bác đem 1000 quân ra Bắc, một nửa đóng ở Ninh Bình, một nửa đóng góp ở Hà Nội, lại cử chưởng vệ Nguyễn Trọng Thao đang giữ chức đề đốc ghê thành Huế ra làm cho đề đốc hà nội để tiện phối kết hợp tác chiến. Thành đánh Tây cũng khá được tăng viện thêm 500 quân từ bỏ Thanh Hóa điều ra. Rõ ràng là từ Đức hết sức sợ người Bắc Hà. Khía cạnh khác, y còn treo phần thưởng 300 lạng ta bạc cho tất cả những người nào giết được Cao Bá Quát và 500 lạng bạc cho người nào bắt sống được ông. Vày phía triều đình đã bố trí phòng thủ khá chặt chẽ như vậy buộc phải cánh quân thứ nhất có nhiệm vụ đánh huyện thành Kim Bảng, mới tới chân núi Quyển tô (bờ sông Đáy) đã biết thành quân triều đình tấn công tan. Cánh quân vật dụng hai bao gồm nhiệm vụ đánh chiếm thành đậy Ứng Hòa và thành huyện Thanh Oai. Mà lại vừa mới tới địa phận nhị làng Đồng Dương, Thạch Bích (nay là làng mạc Đồng Mai với xã Bích Hòa của thị trấn Thanh Oai) thì nghĩa quân va trán cùng với quân triều đình bởi án sát thủ đô Nguyễn Văn Vỹ với phó lãnh binh ngơ ngơ chỉ huy. Nghĩa quân tức tốc dàn trận tuyến suốt từ bỏ Đồng Dương quý phái tới Thạch Bích, cắt đứt tuyến phố quan lộ từ bố La đi Vân Đình. Trận chiến đấu khôn xiết ác liệt. Cả phía hai bên đều các thương vong. Dân buôn bản Thạch Bích khi đó đã là một làng công giáo mà lại giàu lòng yêu nước - đã kín tiếp tế mang đến nghĩa quân, độc nhất là giúp sức tận tình vấn đề tải thương. Mang lại nên sau khoản thời gian nghĩa quân rút lui, quân triều đình bắt được quá ít tù nhân. Thương hiệu Lãnh Nghê ngay lập tức bắt luôn một số dân thôn Thạch Bích, coi như là tù binh, lập danh sách gửi cùng Huế xin thưởng công. (Nhưng nhân dân ở chỗ này không cam chịu đựng oan khiên như vậy, đã cử một đoàn mùi hương chức và chũm lão vào gớm kêu oan. Tự Đức đã phải ra lệnh thả những người dân dân làng mạc này ra và bắt thương hiệu Nghê chịu đựng tội bị tấn công 100 gậy cùng phạt tầy 3 năm). Cánh sản phẩm công nghệ 3 thì do chính Cao Bá quát mắng chỉ huy, ban sơ tiến tấn công Yên Sở ( tức thị xã Quốc oai vệ ngày nay), vây hãm thành huyện. Thời buổi này nhân dân xã Nghô Tề - thuộc làng Hoàng Ngô - còn cho thấy là khu vực sân kho bắt tay hợp tác xã hiện giờ chính là khu vực đóng quân của Cao Bá Quát. Tổng đốc tô Hưng Tuyên là Nguyễn Bá Nghi từ thành đánh kéo quân tới nghênh chiến. Nghĩa quân sau khi phá thị xã thành lặng Sơn, tức thì vượt sông Nhị quý phái đánh đậy thành Vĩnh Tường với huyện thành Tam Dương. Ở đây, quân triều không chen chúc như quân Đoài, tuy vậy nhìn toàn cục thì lục lượng nghĩa quân sẽ sứt mẻ nhiều. Các vị chỉ huy đã quyết tử hoặc bị bắt. Cao Bá Quát đề xuất rút quân quay trở lại căn cứ địa Mỹ Lương để cùng Bạch Công Trần chấn chỉnh đội ngũ, bổ sung thêm quân số. Lần này còn có thêm nhiều trai tráng miền núi tham gia. Đến mon chạp năm 1854, Cao Bá quát tháo lại xuất quân tấn công Yên Sở. Ở trên đây quân triều đình vị lãnh binh Lê Thuận chỉ huy. Cuộc xung giáp đang ở nuốm dằng teo thì một chuyện rất rủi ro đã sẩy ra: Cao Bá quát bị trúng đạn hi sinh ngay trên trận. (Tên suất nhóm Đinh cố Quang áp dụng súng thần cơ nhờ bao gồm “công” này mà lại được thăng lên chức cai đội). Rứa là nghĩa binh tan tác. Theo dương lịch thì hôm nay đã sang tháng giêng năm 1855. Cũng vào khoảng thời gian này, những người dân thân tín của Cao Bá quát ở mặt tỉnh Bắc vẫn tiếp tục nổi dậy. Hàng bốn năm trăm người về hội tụ ở huyện Từ Sơn nhưng mà bị hộ đốc Nguyễn Quốc Hoan giải tán. Nguyễn khắc Quyết ở Thuận Thành định chuyển một ngàn quân bắt đầu chiêu mộ được sang trọng hội cùng với Cao Bá Quát ngơi nghỉ Mỹ Lương nhưng mới tới Đồng Tỉnh, Huê ước thì chạm chán quân của lãnh binh Nguyễn nghêu và ông Quyết sa vào tay địch. Cơ mà liền đấy, ở thành phố hải dương hai ông Nguyễn Quý Phan với Nguyễn Văn Liệu vào một đêm vẫn đánh úp thành huyện Nam Sách. Ở Hưng Yên, nhị học trò của Cao Bá quát mắng là Vũ Văn Đổng với Vũ Văn Úc đánh phá huyện thành Phù Cừ. Nhị toán nghĩa quân này đến mãi mon 2 âm lịch năm tiếp theo (1855) new bị tiến công tan. Tháng 4 năm ấy mang đến lượt minh chủ Lê Duy Cự bị tóm gọn ở thành phố hải dương (Duy Cự bị đóng cũi giải vào Huế, cơ mà khi qua làng cha Vệ huyện Đông sơn tỉnh Thanh Hóa, Cự xin xẹp vào lệ trên miếu các vua Lê rồi trường đoản cú sát). Mặc dù vậy, nhiều nơi vẫn riêng biệt khởi binh, cho tới tháng 10 năm 1856, lúc Đinh Công Mỹ, một kiện tướng của Cao Bá Quát bị tóm gọn và xử tử thì trào lưu nông dân khởi nghĩa Mỹ Lương mới thật sự chấm dứt. Hoài vọng không thành, mục tiêu không đạt, nhưng cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương sẽ là niềm tự hào của người dân miền đánh Tây, Quốc oai vệ nói riêng với của quần chúng Bắc Hà nói chung. Đồng thời cục khởi nghĩa nông dân vẫn giáng một đòn khá mạnh bạo vào chính sách phong kiến đơn vị Nguyễn thời gian bấy giờ. Truyền thống lâu đời kiên cường bất khuất mà fan Hà Tây nay đã phát huy trong sự nghiệp xây đắp chủ nghĩa thôn hội quang đãng vinh.

Chú thích: (1) Văn hoặc như ông Siêu, ông Quát khiến cho văn đời tiền Hán coi như không có. Thơ hay như Tùng Thiện Vương, mặc dù Lý Vương làm mất đi thơ tuyệt đời Thịnh Đường. (2) phần đa đoạn thơ trích này đều phải sở hữu in vào “Thơ văn Cao Bá Quát”, Nxb Văn học 1970. (3) Hộ đốc là chức quan quyền Tổng đốc, Ninh Thái là Bắc Ninh, Thái Nguyên. (4) Hà Ninh là thành phố hà nội và Ninh Bình. Đời Nguyễn Sơ, hay ghép hai bố tỉnh lại có tác dụng một đơn vị chức năng hành thiết yếu lớn, tất cả chức Tổng đốc mở màn (mỗi tỉnh tất cả chức Tuần lấp đứng đầu).