Đường hồ quý ly

     

Trong trong cả chiều dài lịch sử dân tộc Việt Nam, có lẽ rằng hiếm gồm trường vừa lòng một nhân vật lịch sử vẻ vang nào lại gây ra nhiều bất đồng quan điểm như hồ nước Quý Ly (một...

Bạn đang xem: Đường hồ quý ly


*

Trong xuyên suốt chiều dài lịch sử hào hùng Việt Nam, chắc hẳn rằng hiếm bao gồm trường hợp một nhân vật lịch sử hào hùng nào lại gây nên nhiều tranh cãi xung đột như hồ nước Quý Ly (một trường đúng theo khác tương tự như là trường đúng theo của Nguyễn Phúc Ánh nói riêng và triều đại Nguyễn nói chung, mặc dù nhiên bọn họ không xét mang lại ông sinh sống đây). Hồ Quý Ly, ông lộ diện vào thời è cổ mạt, nổi lên như 1 con người dân có hoài bão, có tham vọng chấn hưng, cải tổ giang sơn về phần nhiều mặt, thậm chí còn dẹp bỏ nhà Trần vẫn mục ruỗng nhằm lập bắt buộc một triều đại mới, dẫu vậy rốt cuộc, những cải tân của ông cần thiết cứu vãn nổi tình thế quốc gia khi ấy. Vẻn vẹn bảy năm sau khoản thời gian ông dẹp Trần, lập Hồ, đơn vị Minh rước đại quân thanh lịch xâm lược, đơn vị Hồ non trẻ kháng đỡ không nổi, nước mất công ty tan, quốc gia rơi vào tay giặc, bạn dạng thân ông cùng tôn thất công ty Hồ bị bắt và mang sang Đại Minh, rồi chết nơi xứ người.
Trước đây, những sử gia vốn xếp công ty Hồ của hồ Quý Ly vào “ngụy triều”, họ chỉ trích ông do thân là tôi nhà Trần mà lại cướp khu nhà ở Trần, lạm liền kề tôn thất khiến lòng dân bất phục, hơn nữa, chiếc tội lớn số 1 của ông là nhằm mất đất nước vào tay nhà Minh. Dầu vậy, trong năm gần đây, cũng đã có tương đối nhiều luồng chủ ý xem xét lại về hai sự việc công và tội của hồ nước Quý Ly, nhìn nhận kỹ rộng về những chế độ cải biện pháp của ông. Xoay quanh hồ Quý Ly, sự việc công với tội luôn là một chủ đề khiến tranh cãi, với cũng là một chủ đề thú vị. Lịch sử là những bài học mà tiền nhân để lại mang đến hậu thế, để bọn họ xem xét, để học hỏi, cùng để đánh giá. Vậy thì nên đánh giá Hồ Quý Ly như thế nào cho đúng đây?
Ông là bậc tác dụng với nỗi niềm bi phẫn vì sinh ra nhầm thời, hay là kẻ tội nhân thiên cổ vẫn đánh mất đất nước vào tay giặc?
*

Hồ Quý Ly, sinh năm 1336 tại Đại Lai, Vĩnh Lộc (nay nằm trong Thanh Hóa), về nguồn gốc của ông, những sử rất nhiều thống tuyệt nhất là ông cha ông vốn bạn Chiết Giang, Trung Quốc. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng: “Quý Ly thương hiệu tự là Lý Nguyên, trường đoản cú suy cha ông là hồ nước Hưng Dật vốn fan Chiết Giang, đời Hậu Hán thời Ngũ Quý sang có tác dụng Thái thú nghỉ ngơi Diễn Châu. Tiếp đến làm nhà tại hương Bào Đột châu này, rồi là trại chủ. Đến đời Lý, có tín đồ lấy công chúa Nguyệt Đích, sinh ra công chúa Nguyệt Đoan, mang lại đời con cháu thứ 12 là hồ nước Liêm dời mang lại ở hương Đại Lai, Thanh Hóa, làm nhỏ nuôi tuyên úy Lê Huấn, tự đấy mang Lê có tác dụng họ mình. Quý Ly là cháu tư đời của Huấn”
Ai là vị vua bạn hâm mộ nhất trong lịch sử hào hùng phong kiến nước ta ?Bài viết gửi vị nguyenhhien vào mục quan điểm - Tranh luậntuyetdenbatngo.com
Như vậy, tổ tông xa xưa của Quý Ly vốn là bạn Trung Quốc, đến lúc nhà Đường mất, china rơi vào binh đao – thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, phiên trấn các nơi nổi lên cát cứ, mặt hàng loạt những tiểu quốc được ra đời rồi lại suy tàn. Dựa vào thế, Tĩnh thủy quân (tên nhà Đường gọi nước ta bấy giờ) dần dần ly khai khỏi china rồi từ từ tự công ty nhờ họ Khúc, rồi tiếp nối một khoảng tầm thời gian ngắn thêm một đoạn chịu thuộc đơn vị Nam Hán, tiếp theo Dương Đình Nghệ kế nghiệp họ Khúc và sau cuối là Ngô Quyền ngừng lệ thuộc hoàn toàn. Nhân vì chưng loạn lạc, thánh sư của hồ Quý Ly lịch sự Diễn Châu ở việt nam sinh sinh sống (nay trực thuộc Nghệ An) vào đời công ty Hậu Hán (khoảng năm 947 – 951), rồi sau khoản thời gian xảy ra loàn 12 sứ quân thì bọn họ Hồ dời vào trong mùi hương Bào Đột làm cho trại chủ. Rồi sau mang lại thời Lý (không rõ là thời vua nào) thì trong họ có fan lấy Nguyệt Đích công chúa, rồi cho đời lắp thêm 12 là hồ Liêm thì dời nhà vào Thanh Hóa làm nhỏ nuôi tuyên úy Lê Huấn, nhân đó mang Lê làm họ. Cho tới trước lúc lên ngôi, hồ nước Quý Ly vẫn để tên là Lê Quý Ly, lên làm vua rồi new cải lại chúng ta Hồ như cũ.
Quý Ly thuở nhỏ theo học tập võ của ông Nguyễn Sư Tề, là anh kết nghĩa với nhỏ ông là Nguyễn Đa Phương sau đây làm tướng bên Trần. Quý Ly từng đỗ thi Hương, rồi đỗ khoa Hoành từ. Quý Ly gồm hai người chị em con bà cô sau đây đều thành cung nhân của vua Minh Tông với cả nhị bà đông đảo sinh ra vua - bà Minh từ bỏ hoàng thái phi ra đời vua Nghệ Tông, bà Đôn trường đoản cú hoàng thái phi có mặt vua Duệ Tông. Mặc dù thế, đề xuất mãi đến khi vua Nghệ Tông đăng quang thì Quý Ly mới bước chân vào võ đài chính trị và xuất hiện thêm chương cuối cùng trong lịch sử triều Trần.
Tuy nhiên, nói vậy không tồn tại nghĩa Quý Ly không có thực tài, không tồn tại thực tài sao đỗ được thi Hương? hơn thế nữa, ở thời trần mạt, khi chứng trạng đổ nát xảy ra từ trung ương đến địa phương, quan liêu lại tham ô, nhũng nhiễu, vua chúa thân vương vãi cũng không khá hơn là mấy, tín đồ tài không có thời cơ đem kỹ năng ra thi thố giúp dân giúp nước thì Quý Ly thực là một trong những người tài có đất dụng võ, mà tài là tài thiệt chứ chẳng đề xuất tài vờ như bao nhiêu quan lại. Ấy vậy, đích thực thì Quý Ly được bước đi vào quan trường, một trong những phần lớn cũng nhờ vào công phò tá vua Nghệ Tông giành lại ngôi báu, lại thêm phần Quý Ly cũng được tính là người nhà của vua, cũng phải có số bao gồm má new được cất nhắc, nói ra cũng bi hài.
Việc đăng quang của vua Nghệ Tông cũng lắm gian nan chứ không thể đơn giản. Sau nhì đời vua Anh Tông cùng Minh Tông cực thịnh (sử hotline là Anh Minh thịnh thế) thì đến đời vua Dụ Tông, chủ yếu sự bước đầu đổ nát, cũng bởi vì vua Dụ Tông ham ăn uống chơi hưởng lạc, bỏ bê bài toán triều chính, khiến cho gian thần lũng đoạn, tư nghiệp văn miếu là Chu An dâng sớ xin vua chém bảy tên nịnh thần (Thất trảm sớ khét tiếng thiên hạ) nhưng vua không nghe, đủ biết đơn vị Trần đang đi vào hồi mạt. Đến năm 1369, vua Dụ Tông mất khi mới 34 tuổi nhưng không có con nối dõi, Hiến trường đoản cú Hoàng thái hậu mang đến đón nhỏ của Cung Túc vương nai lưng Nguyên Dục - anh vua Dụ Tông - thương hiệu là Nhật Lễ vào nối ngôi, thay đổi niên hiệu thành Đại Định. Tuy nhiên, Nhật Lễ không thể có chút máu thống è gia nào, hắn nguyên là chúng ta Dương chứ không hẳn họ Trần. Sách Khâm định Việt sử thông cương cứng giám mụcchép rằng: "Trước kia, bạn phường trò, thương hiệu là Dương Khương, diễn tích Tây vương mẫu dâng trái bàn đào, bà xã hắn nhập vai Tây vương vãi mẫu. Cung Túc vương vãi Nguyên Dục cảm thiếu phụ đẹp, lấy làm vợ. Khi đó nàng đang xuất hiện mang; rồi xuất hiện Nhật Lễ. Nguyên Dục nhấn làm nhỏ mình. Kịp khi Dụ Tông mất, không có con kế tự, gồm để di chiếu mang đến Nhật Lễ nối ngôi".
Như vậy, Nhật Lễ vốn là kẻ ngoại tộc, nhờ như mong muốn và mưu tế bào của người mẹ mình bắt đầu được lên nối ngôi, cho đến lúc lên ngôi, Nhật Lễ vẫn tiếp tục ngỡ mình họ Trần, là bé của Cung Túc vương. Nhưng sau khoản thời gian lên ngôi, cho là mình đã nắm được cả trần gian rồi, chị em Nhật Lễ mới nói sự thật cho hắn rồi suy tính việc xóa khỏi họ Trần cơ mà lấy trần gian về mang lại họ Dương. Nhật Lễ đăng quang cũng chỉ ăn uống chơi trác táng không lo triều chính, lại thêm việc ao ước phế nai lưng lập Dương nên các quan đại thần tỏ ý không vừa lòng, ngay cả Hiến tự thái hậu cũng ân hận hận do trót lập Nhật Lễ chứ không lập Cung Định vương trằn Phủ. Rồi chỉ vài ba tháng sau khoản thời gian lên ngôi, Nhật Lễ hại chết Hiến tự thái hậu, tôn thất đơn vị Trần nhân đó làm binh thay đổi định phế truất Nhật Lễ tuy vậy không thành, đầy đủ bị giết thịt cả, trong những số đó có cả hai fan con của Thiên Ninh công chúa. Cung Định vương Phủ vì thế sợ bị hại đề xuất bỏ Thăng Long trốn lên trấn Đà Giang rồi kêu gọi tôn thất đơn vị Trần dấy binh phạt Nhật Lễ, Quý Ly cũng theo phò Cung Định vương. Cung Định vương ngầm hứa hẹn với các em là Cung Tuyên vương è cổ Kính, Chương Túc quốc thượng hầu è Nguyên Đán và Thiên Ninh công chúa họp binh ngơi nghỉ Đại Lai, sinh sống Thăng Long thì gồm Thiếu úy trằn Ngô Lang làm nội gián, ông được Nhật Lễ siêu tin dùng, lại thế trong tay tổng thể quân nhóm Thăng Long nên mỗi lúc Nhật Lễ không đúng ông mang quân đi dánh dẹp, ông đông đảo gửi quân đến đến Cung Định vương vãi cả, chính vì thế nên thế lực của Cung Định vương càng ngày lớn.
Tháng 11 năm 1370, Cung Định vương vãi dẫn quân kéo về Thăng Long phế truất Nhật Lễ, giáng xuống làm Hôn Đức công. Cung Định vương vãi lên ngôi, để niên hiệu là Thiệu Khánh, ân xá cho thiên hạ, ông đó là vua Nghệ Tông.
Tuy nhiên, Nghệ Tông vốn không có mong ao ước làm vua, ông vốn là tín đồ văn nhã, yêu thương văn chương, thi ca, lại cũng ưa chữ "Nhàn". Tức thì từ khi còn là Cung Định vương, ông đã tỏ ra là 1 người hiền, cơ mà là hiền vì tài văn chương, cá tính hòa nhã, lại không tồn tại tham vọng tranh ngôi đoạt vị. Việc ông dấy binh rồi lên ngôi, cũng số đông là việc cực chẳng đã, lại cũng vì không muốn để mất dương gian vào tay ngoại tộc, những em của ông, cùng với những người phò tá hồ hết khuyên như vậy bắt buộc ông mới hạ quyết trung tâm được. Nghệ Tông không phù hợp làm vua vào thời nai lưng mạt này, khi xã hội đang mục ruỗng, tầng lớp kẻ thống trị thối nát từ gốc mang lại ngọn, vì ông vốn ưa chữ "Nhàn", nhưng mà trong thời nai lưng mạt, cũng muốn nhàn cũng cần yếu được.
Nghệ Tông dấy binh rồi lên ngôi là do không nỡ để dương gian nhà Trần rơi vào hoàn cảnh tay nước ngoài tộc, nhưng thảm kịch thay, khi sẽ lên ngôi, chính bản thân ông lại trao quyền vào tay ngoại thích. Trường hợp coi lịch sử là những bài học, thì với trường phù hợp vua Nghệ Tông, kia là bài xích học về phong thái dùng người. Ông thăng cho Nguyễn Nhiên lên chức Hành khiển, rồi lại thăng chức Tả tham ty chính vì sự dù Nguyễn Nhiên không hề biết chữ, các lần cần phê giấy tờ thì vua Nghệ Tông phải cho người viết chữ cho Nguyễn Nhiên vẽ theo, thậm chí còn có khi chính vua cũng buộc phải viết hộ - ông tin dùng Nguyễn Nhiên như thế chỉ vì ông ta gồm công can gián thời điểm vua còn là một Cung Định vương! tuy nhiên đó không hẳn tất cả, vì chưng cái lỗi lớn nhất của ông, có lẽ là trao vô số quyền vào tay Quý Ly, vị Quý Ly theo phò ông khôn xiết trung thành, lại cũng là tín đồ trong họ (như đã nói, Quý Ly bao gồm hai người mẹ bà cô đều là cung nữ của vua Minh Tông). Quý Ly là người tài, điều này thì đúng, tuy vậy Quý Ly cũng là tín đồ đầy tham vọng. Bản thân Nghệ Tông sau này có lẽ rằng cũng đã nhận được ra cái hoài bão tột cùng của Quý Ly, nhưng lại ông cảm thấy không được quyết trung tâm để phế bỏ Quý Ly, mà chắc hẳn rằng cũng vì thấp thỏm phe cánh của Quý Ly, tuy vậy như thế, chủ yếu vua Nghệ Tông đã trao cái thời cơ vào tay Quý Ly, ông đã gián tiếp tiếp tay cho Quý Ly cướp ngôi nhà Trần. Con đường đế vương vãi của Quý Ly được mở ra, 1 phần cũng vì Nghệ Tông. Từ lúc Nghệ Tông lên ngôi năm 1370, đến lúc Thiếu Đế bị Quý Ly phế truất năm 1400 là 30 năm, Quý Ly xuất phát từ 1 kẻ theo hầu Cung Định vương, dần bước tới ngôi cao nhất thiên hạ, cái tham vọng của Quý Ly không có bất kì ai không nhìn thấy, chỉ mỗi vua Nghệ Tông là không thấy, cho đến khi lờ mờ nhấn ra, thì vẫn quá muộn, sự đang rồi, cần yếu cứu vãn được nữa. Năm đời vua cuối cùng của nhà Trần, nói trực tiếp ra phần đa bị Quý Ly thao túng, thậm chí có vua bị tiêu diệt dưới tay Quý Ly (như vua truất phế Đế cùng vua Thuận Tông).
Trách ai đây? Trách vua Nghệ Tông sẽ quá mê muộn tin dùng Quý Ly, để mang đến nỗi bị Quý Ly thao túng thiếu mà ko bận tâm, ra tay giết mổ cả cháu mình là vua truất phế Đế, để con mình là Trang Định vương è Ngạc bị tiêu diệt dưới tay vị đại thần ông tin sử dụng mà không mảy may nghi ngờ? Trách vua Thuận Tông thừa yếu đuối, để cơ nghiệp công ty Trần thiết yếu cứu vãn nổi nữa? Trách tôn thất bên Trần mưu giết thịt Quý Ly mà lại không quyết đoán, nhằm vạ lây gần 400 bạn đổ máu? Trách ai? hoàn toàn có thể trách ai lúc Quý Ly đã nắm rất nhiều quyền hành, phe cánh đã đủ, vẫn muốn hại cũng khó, mà bất lợi rồi cũng chưa chắc chắn cứu nổi một triều đại sẽ mạt, sẽ mục ruỗng, sẽ đổ vỡ mang lại không còn rất có thể cứu được nữa. Nai lưng mạt tất cả Quý Ly, cũng giống như Lý mạt có Thủ Độ, toàn bộ đều là vòng quay của số mệnh, nhưng vày lẽ nào Thủ Độ sau đây vẫn có tiếng thơm mặc dù ông cũng tàn độc không kém với Lý triều, còn Quý Ly lại chịu đựng tiếng xấu mang lại ngàn đời, dù ông cũng không khác Thủ Độ là bao?
Trần Thủ Độ phế Lý lập Trần, hồ Quý Ly phế nai lưng lập Hồ. Con đường đế vương của họ giống nhau cơ mà cũng khác nhau. Trường hợp như Thủ Độ đã dẹp quăng quật một Lý triều mục nát, lập nên một è cổ triều hùng mạnh kéo dãn dài ngót 175 năm, ba lần đánh win quân team Mông Cổ tàn bạo, thì Quý Ly cũng đã dẹp vứt một nai lưng triều đổ vỡ, tung nát với lập yêu cầu một triều đại mới.
Hồ Quý Ly, nai lưng Thủ Độ, cả hai các là hầu hết tay gian hùng, cả hai gồm chỗ tương đương nhau, cùng cũng không giống nhau. Chiếc giống nhau là họ những từ chỗ không có quyền lực gì, nhờ vào tài thao lược cơ mà dần cấu hình thiết lập phe cánh, sức mạnh để bước từng bước trên con phố đế vương đầy nguy hiểm, vì chỉ cần bước không nên một bước, là cả họ có khả năng sẽ bị diệt vong. Chúng ta đều đã đi đến đích, nhưng nếu Thủ Độ phế truất Lý bởi một cách có vẻ ôn hòa hơn khi sắp đặt một cuộc dường ngôi không ngã xuống (dĩ nhiên tiếp đến máu đổ nhiều tới kinh hoàng, tôn tộc bên Lý bị ngay cạnh hại, thậm chí bị bắt đổi họ, có người phải vượt đại dương lánh sang trọng xứ người), cơ mà Thủ Độ cũng không giành rước ngai vàng đến mình, nhưng ông giành cho cháu mình, tức thị nhìn có vẻ ít ước mơ hơn, cao thâm hơn bởi vì ông tỏ rõ là Lý triều vẫn mạt, mang lại lúc đổi khác triều đại thì Quý Ly lại tự mình giành lấy ngôi cao, thẳng tay tàn sát công khai minh bạch tôn tộc đơn vị Trần, ép Thuận Tông nhường nhịn ngôi đến thái tử An mới tía tuổi đăng vương Thiếu Đế, rồi chỉ 2 năm sau phế quăng quật Thiếu Đế nhưng mà tự lên ngôi. Không dừng lại ở đó nữa, cái bài toán Quý Ly thay tên nước từ bỏ Đại Việt quý phái Đại đần cũng không đích thực được ủng hộ.
Theo ý ông, Đại Ngu, là an vui lớn, là sự an ninh lớn, là mong mơ của ông về một giang sơn yên bình, nhưng cũng có thể có người đến rằng, ngây ngô là gàn Thuấn, Quý Ly viết tên nước là Đại Ngu, là gồm ý nhắm tới Trung Quốc, hướng đến cội mối cung cấp của ông. Thật sự ý của Quý Ly là như vậy nào, ông chỉ bao gồm ý gửi gắm mong muốn một khu đất nước bình an qua cái tên Đại Ngu, giỏi ông thực có ý nhắm tới Trung Quốc, tự dấn mình được coi là dòng dõi gàn Thuấn - mà việc đổi lại chúng ta thành Hồ cũng có ý như vậy?
Thực sự nhưng mà nói, việc Quý Ly phế Trần, là vấn đề không thể kiêng được, Trần sẽ mạt, thiết yếu cứu vãn nổi nữa rồi, nó đã mục ruỗng từ bỏ gốc mang lại ngọn, bao gồm chữa, thì cũng chỉ nạm chừng được một chốc, một khoảng chừng mà thôi, muốn trị dứt, chỉ tất cả một giải pháp là nhổ nhảy cả căn cơ nó lên, trồng vào đó một cái cây mới, một triều đại mới. Triệu chứng Đại Việt thời è mạt, so với thời Lý mạt cũng chẳng nhát gì, nhưng có khi còn tệ sợ hơn, quan tiền lại ăn chơi, nhũng nhiễu, bỏ bễ triều chính, gian thần lũng đoạn triều chính, nhân dân cực khổ. Trường hợp Lý mạt tất cả loạn Quách Bốc thời vua Cao Tông khiến tình trạng cát cứ nổi lên, cũng là thời cơ cho è gia bước đi vào võ đài chủ yếu trị, thì è cổ mạt bao gồm loạn Nhật Lễ, rồi sau đó là Chiêm Thành nhũng nhiễu, tạo cơ hội cho hồ Quý Ly bước đi vào tuyến phố đế vương. Trong tình trạng như vậy, chẳng riêng biệt gì Quý Ly, mà bất kể một ai bao gồm tài, lại ước ao vì dân bởi vì nước phần lớn sẽ vực lên lật đổ triều đại vẫn mục ruỗng. Cái vấn đề Quý Ly ráng Trần, đích thực cũng là vấn đề tất yếu, chính ra Quý Ly đã mong muốn cải cách giang sơn từ trước khi ông lên ngôi thọ lắm rồi, từ những chế độ cải phương pháp mà ông dâng lên và đến thi hành. Với những cải cách ấy, ông hy vọng muốn phục sinh lại một Đại Việt hùng cường, một tổ quốc mạnh mẽ, nhân vật đã đánh tan quân Mông Cổ cường bạo. Thừa trình cải tân ấy mỗi bước đưa Quý Ly thăng tiến, ban sơ là từ chức quần thể Mật viện đại sứ đến Đồng bình chương sự, rồi cho Phụ bao gồm Thái sư Nhiếp chính, núm trọn quyền lực tối cao trong tay. Những cơ chế cải phương pháp của ông, rất nhiều là những cơ chế mang tầm quan sát vượt xa thời bấy giờ, bây chừ nhìn lại, chúng ta không khỏi thán phục cái tầm quan sát vượt thời của ông.
Nhưng có khi, mới quá chưa kiên cố đã hay, tiên tiến và phát triển quá chưa chắc đã tốt, có lúc còn phản tác dụng. Tương đương trường vừa lòng của hồ Quý Ly, những cải cách của ông, thời bấy tiếng chẳng mấy ai hiểu, cùng chẳng mấy ai tin. Để so sánh, những cải cách của ông cũng na ná cuộc đổi thay pháp của mến Ưởng đời Tấn Hiếu Công thời Chiến Quốc, cũng trở nên phản đối nóng bức vì động chạm vô số đến quyền hạn của quý tộc, làm hòn đảo lộn cả trật tự làng hội thời bấy giờ. Những chế độ của Quý Ly cũng đem lại những xới trộn giống hệt như vậy. Chỉ tiếc nuối là, vươn lên là pháp yêu quý Ưởng có thời gian để đẩy mạnh tác dụng, để rồi khiến Tần cường thịnh, còn cải cách của hồ Quý Ly thì không có đủ thời gian để phạt huy, nhằm rồi khiến cho những cách tân ấy chìm vào quên lãng.
Hồ Quý Ly, ông đã đưa ra hàng loạt những cải cách về hầu hết mặt, từ thiết yếu trị, ngoại giao cho tới kinh tế, quân sự. Ông đang cho cải sinh lại máy bộ quan lại lúc bấy giờ - vốn vẫn mục nát vị việc cha truyền bé nối, cứ là tôn thất thì sẽ có tác dụng quan, dẫn đến sự việc người tài không có đất dụng võ, mà kẻ vô năng thì lại ngồi làm việc chức cao.
Năm 1375, chỉ 4 năm sau khoản thời gian nhận chức quần thể Mật viện đại sứ, Quý Ly đã đề nghị cải cách bộ máy quan lại bằng vấn đề “chọn các viên quan bạn nào có tài năng luyện tập võ nghệ thông thạo thao lược thì không cứ là tôn thất, phần nhiều cho làm cho tướng coi quân”, ông đã nhìn ra câu hỏi phải trọng dụng bạn tài thì mới có thể có thời cơ chấn hưng đất nước, cái cỗ máy quan lại è cổ mạt nó vẫn mục nát cả rồi, phải thay đổi, không còn cách nào khác.
Không chỉ vậy, Quý Ly còn tích cực đưa ra các chế độ cải cách về cả tài chính lẫn tài chính, nổi bật là bài toán phát hành tiền giấy. Năm 1396, ông cho phát hành tiền giấy, call là tiền “Thông bảo hội sao” để rứa cho chi phí đồng. Sách Khâm định Việt sử thông cương cứng giám mục chép về chế độ tiền giấy cùng lệ đổi như sau: “Loại 10 đồng vẽ rau rong, loại 30 đồng vẽ thủy ba, một số loại 1 tiền vẽ đám mây, các loại 2 tiền vẽ bé rùa, loại 3 chi phí vẽ bé lân, nhiều loại 5 chi phí vẽ bé phượng, nhiều loại 1 quan tiền vẽ bé rồng. Fan nào làm cho giả đề nghị tội tử hình, tịch thu điền sản sung công. Khi tiền giấy đang in xong, hạ lệnh đến dân được lấy tiền thực đổi mang tiền giấy: cứ một quan liêu tiền thực chất đổi lấy tiền giấy một quan nhì tiền”. Vấn đề phát hành tiền giấy, theo Quý Ly là nhằm tiện sử dụng, bên cạnh đó cũng còn một mục đích nữa là dùng để thu thập đồng, sắt làm cho nguyên liệu chế tạo vũ khí quân sự. Ngay từ chũm kỷ 14-15, Quý Ly đã quan sát ra điểm quan trọng đặc biệt là đồng-sắt không cân xứng cho giao thương mua bán buôn bán, mà dùng tiền giấy sẽ tiện lợi hơn nhiều. Cạnh bên đó, ông còn đưa ra phép hạn điền năm 1397, lao lý số ruộng về tối đa của quý tộc, năm 1401 đặt ra phép hạn nô để hạn chế số nông nô, nô tì, năm 1402 đặt lại thuế mang đến phù hợp. Việc giáo dục, thi cử cũng rất được Quý Ly chú ý, nếu như trước đây, những kỳ thi chỉ luân phiên quanh văn thơ, rồi điển tích thì với Quý Ly, ông chuyển vào cả thi toán và những môn khoa học, đồng thời đề cao quý chữ Nôm, ngữ điệu của dân tộc. Dưới thời công ty Hồ, trường học tập được triều đình mở mang đến tận lỵ sở, phủ, thay vì trước kia chỉ ngơi nghỉ chốn đô thị mới có, vậy là ông rất để ý đến giáo dục, đến sự phát triển của fan dân đó chứ?
*
Bản vẽ tờ tiền Thông bảo hội sao
Quý Ly gồm hai người nam nhi nổi tiếng, một là Nguyên Trừng, ông tổ của súng thần cơ, một kỹ sư tài năng về những mặt, một là Hán Thương, người về sau kế ngôi ông. Nguyên Trừng cũng là một khả năng hiếm có, vì chưng vậy, đời nào nào Quý Ly ko tận dụng kĩ năng ấy. Sức khỏe quân sự quốc phòng được tăng cường, củng nuốm và cải tiến, Nguyên Trừng đã chế tạo được súng thần cơ, hotline là “Thần cơ sang trọng pháo” – một phát loài kiến vĩ đại. Ngay từ khi còn chưa lên ngôi, Quý Ly vẫn ý thức được vấn đề thế nào rồi Đại Minh cũng trở thành sinh sự, vì Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, cũng giống như ông, quá hiểu rõ rằng è triều 1 thời hùng mạnh nay đã suy yếu, suy yếu đến cùng cực. Thời trước Trần triều tử tế đánh chảy quân Mông Cổ mang lại tận bố lần, thì nay suy yếu mang đến độ Chiêm Thành cũng mấy lần làm tan quân nhóm nhà Trần, chiếm phá Thăng Long, giết mổ được cả vua Duệ Tông, giả dụ mà không có sự xuất sắc đẹp của è Khát Chân, e rằng vua tôi công ty Trần sẽ táng mạng bên dưới tay vua Chiêm Chế Bồng Nga lâu rồi. è cổ triều, lúc hưng vượng thì họ mạnh mẽ đến kinh hoàng, thời điểm suy yếu thì suy yếu mang lại cùng cực, mang lại thảm hại, thật bi hài.
Bởi do lẽ đó, Quý Ly biết rằng ông rất cần được chấn chỉnh lại sức mạnh quân sự, buộc phải làm cho nước nhà có một tổ quân hùng cường chuẩn bị chống lại nước ngoài xâm. Bởi lẽ đó, bên cạnh việc cách tân vũ khí, chế tạo Thần cơ sang trọng pháo, thuyền chiến Cổ lâu, ông cũng đặt ra phép hộ tịch, nó cũng như việc kê khai dân sinh bây giờ. Nhờ vào vậy, hồ nước Quý Ly biết chính xác trong nước có bao nhiêu trai tráng, rồi nhờ kia tuyển chọn những người khỏe mạnh, nhanh nhẹn nhằm thay cho tất cả những người già cả, yếu ớt đuối. Cũng nhờ đó, quân nhóm nhà hồ nước được xem như là một một trong những đội quân hùng mạnh mẽ nhất và được trang bị văn minh nhất, vượt trội so với quân Minh, ở cả hai mặt thủy bộ.
*

Ấy vậy mà lực lượng hùng mạnh bạo ấy vẫn thất bại, vẫn để quốc gia rơi vào tay giặc, chính vì đâu? cải tân của ông về các mặt, và nó hữu dụng cho sự cách tân và phát triển của khu đất nước, nhưng đến sau cùng vẫn bị phản đối kịch liệt, chính vì đâu?
Nó gói gọn gàng lại trong câu nói của hồ Nguyên Trừng trước cuộc tử trận với đôi mươi vạn đại quân Minh dưới danh nghĩa “Phù Trần khử Hồ”, một câu nói chứa đầy nỗi bi phẫn, đang hơn 600 năm vẫn còn đấy nguyên sự nhức đớn: “Thần không lo đánh, chỉ sợ hãi lòng dân ko theo”
Lòng dân không theo nhà Hồ, mà vẫn hướng đến một è triều đã mất, một nai lưng triều nhưng mà trước kia chỉ dăm chục năm, tín đồ dân còn ao ước lật đổ. Lòng dân lý do lại vẫn cứ hướng tới một triều đại vẫn mục nát, sẽ thối ruỗng?
Hồ Quý Ly đang dẹp vứt Trần triều mục nát, đó xong khoát là một điều tốt, ngay chính bạn dân trước này cũng đã hằng mong ước một triều đại mới giỏi đẹp hơn, mà thậm chí là ngay cả một vài tôn thất nhà Trần, biết rằng câu hỏi Quý Ly phế è cổ cũng chỉ nên chuyện trước sau. Ấy vậy mà cho đến khi ông thực thụ phế trằn lập hồ rồi, thì lòng dân lại không theo, vày lẽ nào cơ mà như thế?
Thay đổi triều đại là chuyện hệ trọng liên quan đến vận mệnh quốc gia, phải thực sự khéo léo mới không có tác dụng nhân tâm biến đổi động. Thủ Độ cũng giống như Quý Ly, cũng một tay vậy quyền binh rồi new phế bỏ Lý triều, đem trần giới về mang lại nhà Trần, nhưng sử sách nói về hai bài toán này với nhị giọng hoàn toàn khác nhau.
Một mặt là “nhường ngôi”, một mặt là “ép thoái vị”, thực chất hai việc chẳng hề không giống nhau là bao, Thủ Độ cũng ép vua Huệ Tông nhường ngôi mang lại công chúa Chiêu Thánh, khác nào bài toán Quý Ly xay vua Thuận Tông nhường nhịn ngôi cho thái tử An? Nhưng vụ việc là phương pháp xử lý của hai fan khác nhau, một bên dường như mềm mỏng, lặng bình hơn, còn một bên lại bá đạo, lại tàn độc.
Sau khi thiên hạ về mình nhà trằn thì Thủ Độ new ra tay dẹp vứt hẳn những thế lực chống đối và cát cứ, và mang đến tận năm 1232 – 7 năm sau khoản thời gian ông giành thiên hạ thì mới có thể ra tay hạ tiếp giáp tôn tộc công ty Lý, nhưng mà vụ án đó vẫn tồn tại thuộc dạng nghi án, là trù trừ thật tuyệt không.
Còn Quý Ly, ngay từ năm 1388, vua truất phế Đế vẫn bày mưu trừ Quý Ly nhưng không thành, dẫn đến họa tiếp giáp thân, mà cay đắng thay, lại do chính thượng hoàng Nghệ Tông ban lệnh bởi vì bị hồ nước Quý Ly thao túng. Rồi cho đến suốt những năm sau đó, sĩ phu, tôn thất công ty Trần luôn tỏ ý làm phản đối Quý Ly, đến cả ông bắt buộc tính việc dời đô về Vĩnh Lộc. Hồ Quý Ly ngay từ khi còn chưa lên ngôi, dường như không có lấy được lòng dân Thăng Long, ko có được lòng dân ở đế kinh rồi. Đến năm 1399, chỉ 1 thời gian trước khi phế Trần, ông cho tất cả những người giết vua Thuận Tông, rồi Thái bảo nai lưng Nguyên Hãng cùng Thượng tướng mạo quân nai lưng Khát Chân cũng mưu giết mổ Quý Ly nhưng không thành, ngay gần 400 tín đồ bị liên đới và bị xử tử. Chứng kiến những sự tàn bạo thái quá như vậy, chắc rằng nào lòng dân còn có thể tin theo? rộng nữa, khi phế Trần, hồ Quý Ly sẽ 64 tuổi, tuy nhiên vẫn bước tới ngôi cửu đỉnh, nó để cho nhân dân thấy rằng: bài toán phế nai lưng là để thỏa cái tham vọng tột đỉnh của bạn dạng thân ông, chứ không phải vì lo mang lại dân mang đến nước!
Mặc cho dù chỉ vài tháng sau ông sẽ nhường ngôi cho bé thứ là hồ Hán Thương, còn ông lên có tác dụng Thượng hoàng, nhưng mà đã muộn, nước cờ này, ông đã đi sai mất rồi.
Chúng ta luôn nói về những cách tân của hồ Quý Ly là gồm tầm quan sát vượt thời đại, nhưng cũng chính vì thế nó cũng nảy sinh ra một vấn đề: thời đó không người nào hiểu, và không có bất kì ai tin nó sẽ thành công và gồm lợi. Những chính sách về giáo dục thì còn đỡ, tuy nhiên còn những chính sách hạn điền, hạn nô hay tuyệt nhất là vấn đề phát hành tài chánh thì hồ Quý Ly bị phản bội đối kịch liệt.
Hạn điền, hạn nô là những cơ chế động va trực tiếp tới nghĩa vụ và quyền lợi của thế hệ quý tộc, lẽ nào gì chúng ta lại vui vẻ đồng ý việc đó xảy ra. Và bài toán phát hành chi phí giấy, mang dù và đúng là nó có tầm quan sát đi trước thời đại thật, nhưng lại ở thời gian ấy, đơn giản dễ dàng là nó đang chưa phù hợp, mà tất cả lẽ phiên bản thân hồ nước Quý Ly gửi ra chế độ dùng chi phí giấy nhiều phần là để tích lũy đồng sắt làm cho nguyên liệu sản xuất vũ khí chứ ông cũng chưa thực tin tưởng rằng tiền giấy hoàn toàn có thể lưu thông dễ dàng. Vì sao lại nói như thế? chính vì ngay sau khi lên ngôi, hồ Quý Ly sẽ cho phát hành ngay đồng tiền đồng Thánh Nguyên thông bảo, nếu như thực sự tin tưởng vào chi phí giấy, hà cớ gì ông còn đề xuất cho tạo ra thêm tiền đồng? Về chính sách tiền giấy - chi phí đồng này, đích thực khá phức tạp vì ý định nâng cao của hồ nước Quý Ly, không thể đơn giản.
*
Đồng chi phí Thánh Nguyên thông bảo
Vậy bên cạnh mục đích tích lũy đồng sắt có tác dụng nguyên liệu sản xuất vũ khí thì hồ Quý Ly còn muốn có được điều gì trải qua việc chế tạo tiền giấy?
Thứ nhất, chắc hẳn rằng ông đến in tiền là vì ông phan xuân cần tiền.

Xem thêm: Dự Nhượng Kiều Chuỷ Thủ Hành

Đơn giản vậy thôi, bởi vì nhìn lại thời è mạt bấy giờ, tình hình nước nhà ngày càng tồi tệ, Chiêm Thành thường xuyên cho quân giật phá, quấy nhiễu, kho báu trống rỗng, triều đình không thể điều hành và kiểm soát tình hình. Sách Đại Việt sử ký kết toàn thư chép rằng vào thời điểm năm 1378 bên dưới đời vua phế Đế, quân Chiêm Thành lại ra cướp bóc tách ở vùng Nghệ An: "giặc tiến công vào kinh sư, bắt người cướp của rồi về….Bấy giờ đang có việc sử dụng binh mà kho tàng trống rỗng. Vua nghe lời Đỗ Tử Bình tăng thuế để có ngân sách. Tử Bình bắt trước phép tiến công thuế dung trong phòng Đường, thuế má lại nặng nề thêm". Chi phí đã không có mà còn bị cướp tách luôn luôn, chính vì như thế vua truất phế Đế bắt đầu nảy ra cái sáng kiến là "đem chi phí đi giấu", cũng theo sách Đại Việt sử ký kết toàn thư thì lịch sự năm 1379, mon 9, vua cho người chở sản phẩm xe tiền đi giấu ở núi Thiên Kiện. Sang tháng 10 lại đem đậy một lô nữa ở thành phố lạng sơn nhưng đen đủi là cái lô này mất trắng bởi sau này có thiên tài, chỗ cất tiền bị vùi mất băn khoăn ở đâu.
Như vậy, bọn họ rõ một điều là vào cuối đời Trần, quốc khố gần như là rỗng ko chẳng có gì, triều đình lại coi chi phí đồng như kho báu, là gia sản quý giá đề xuất mới cho đi chôn. Vua è sợ mất gia tài nên đem đậy tiền vào chỗ không có bất kì ai biết, ngõ hầu đó là một khoản tích trữ như lương thực, đồ vật ; chứa tiền đi nhằm sau này hoàn toàn có thể lấy ra sử dụng. Không đào thải đây cũng là cách nhìn của hồ Quý Ly vị như sẽ biết, việc phát hành chi phí giấy xảy ra vào năm 1396 mà cho tới tận năm 1398, triều đình vẫn còn cho đem tiền đi chôn giấu, chứa giữ. Lúc ấy Quý Ly thực sự đã nắm rất nhiều quyền hành, không tồn tại lý gì ông không biết việc ấy, vậy nhưng ông cũng không phản đối triều đình đem tiền đi chôn. đáng ra ông đã hoàn toàn có thể thu đem số tiền này để đúc vũ khí, giả dụ thật sự gồm nhu cầu. Hợp lí ông cũng giống như vua coi tiền là gia tài cần giữ lại kỹ, sau này hoàn toàn có thể dùng cho ? hợp lý ông đã không tin tưởng giá trị chi phí giấy ngay lập tức từ ban đầu?
Việc cho phát hành tiền giấy, chẳng qua là 1 trong biện pháp lập tức của hồ nước Quý Ly để triều đình... Có tiền ngân sách mà thôi. Không có tiền thì phải tạo nên sự tiền. Xây dựng tiền giấy dễ dàng hơn chi phí đồng cực kỳ nhiều. Mong mỏi làm chi phí đồng phải tìm kiếm được nguồn đồng, phải có thợ đúc, phải tổ chức triển khai phân phối. Toàn bộ các chuyển động này cần chi phí và thời gian, ko thể tiến hành trong thời hạn ngắn. Mà lúc kia thì thời hạn cấp bách, còn vượt nhiều cơ chế phải thực hiện, chế tạo tiền giấy là một trong những biện pháp tức thời, tốn ít thời gian mà cấp tốc chóng đem về cho triều đình một khoản tiền khổng lồ. Mặt khác là, hồ nước Quý Ly dùng 1 quan tiền đồng thay đổi 1 quan liêu 2 tiền giấy, tức thị ông bắt buộc in nhiều tiền giấy hơn để đổi, mà chắn chắn gì hồ nước Quý Ly chỉ in ngần ấy chi phí giấy? đề xuất nhớ ông thế trong tay quyền lực tối cao tột đỉnh, triều đình lại sản phẩm hiếm trong việc in tiền bạc - thì vị nó dễ làm hơn tiền đồng còn gì, gắng thì ông gồm in từng nào tiền cũng chả ai biết, chả ai dám ý kiến. Ở vào địa chỉ của ông, bao gồm ngu mới không in nhiều, dòng quy tắc đổi tiền chắc hẳn rằng chỉ áp dụng cho dân thường, còn với triều đình thì con số tiền giấy được thiệt vẽ sẽ phải lớn hơn rất nhiều, còn nếu không sẽ cần thiết giúp hồ nước Quý Ly tiến hành các chính sách. Dời đô, xây thành, tuyển mộ quân đội, đúc súng đại bác, cần phải in bao nhiêu tiền cho đủ ? ko ai có thể trả lời gắng thể, nhưng con số phải khôn cùng lớn. Hồ Quý Ly có thể cũng chẳng mất thời gian để tính toán. Rất có thể tự bởi cho in tùy ý, nên gì phải bận lòng là in bao nhiêu?
Thứ hai, việc in tiền giấy cũng là để giao hàng cái mục đích chính trị của hồ nước Quý Ly.Năm 1402, ông đến định lại thuế tô với thuế ruộng, sách Khâm định Việt sử thông giám cương cứng mục chép lại về câu hỏi này như sau: "Trước kia, về triều đơn vị Trần, tư điền của dân cứ mỗi chủng loại thu thóc 3 thăng; đất kho bãi trồng dâu, mỗi mẫu thu tiền 9 quan lại hoặc 7 quan. Đinh nam hàng năm nộp tiền 3 quan. Đến ni Hán Thương chuyển đổi lại mang lại thi hành: mỗi mẫu mã ruộng thu thóc 5 thăng; đất kho bãi trồng dâu chia nhỏ ra 3 bậc: bậc cao nhất mẫu mẫu thu 5 quan, bậc vừa phải mỗi chủng loại 4 quan, bậc thấp duy nhất mỗi chủng loại 3 quan. Thuế đinh nam giới thì địa thế căn cứ vào số ruộng để tiến công thuế: người nào tất cả ruộng từ 2 mẫu 6 sào trở lên thu chi phí 3 quan; tín đồ nào ruộng kém số ấy đang được giảm sút dần; người không tồn tại ruộng thuộc trẻ người yêu côi và bầy bà góa mà tất cả ruộng rất nhiều được miễn thuế dung"
Nhìn qua thì đúng là nhà hồ cho giảm thuế, nhưng vấn đề ở chỗ, bớt thuế thu bởi tiền mà lại tăng thuế thu bởi hiện vật! Đây đó là cái rạm ý của hồ nước Quý Ly, sút thuế chi phí thì triều đình cũng chẳng thiệt gì, vị nếu mang định việc Quý Ly mang đến thả sức in chi phí để đưa ra dùng là đúng, thì triều đình tất cả cần gì vài tía quan tài chánh của dân đâu? Lại còn được giờ là độ lượng với dân, tội gì mà không giảm nhiệt tình? thiếu tiền thì ta in thêm tiền, triều đình độc quyền cơ mà? Ngược lại, tăng tô bởi thóc là thu của cải thật, thu chiếc sẽ nuôi sống con bạn thật sự. Người dân vẫn hân hoan bởi vì tưởng mình đề xuất nộp ít thuế hơn, cơ mà thật ra triều đình mới là bên hưởng lợi mập từ chủ yếu sách. Bằng việc in chi phí giấy, hồ Quý Ly chuyển hầu hết tờ giấy vẽ dragon vẽ phượng vô giá bán trị cho những người dân, cùng lấy về cho mình thóc gạo qua một chế độ miễn bớt thuế. Ông thừa hiểu rằng người ta không sống được bằng tiền, cơ mà phải bởi thóc thật, gạo thật.
Cũng bởi vì vậy, việc phát hành chính sách xây đắp tiền giấy cũng đã khiến cho nhân dân xôn xao một phen, tất cả kẻ cũng lờ mờ nhìn ra thâm ý của hồ Quý Ly, một số trong những đại thần vào triều cũng phản nghịch đối trực tiếp thừng là thoải mái và tự nhiên bắt dân thay đổi tiền đồng ra mấy tờ giấy vẽ hình vớ vẩn thì hóa bằng ăn cướp của dân à? dẫu vậy Quý Ly nắm mọi quyền hành, vắt là cái cơ chế tiền giấy cứ gắng mà được thực hiện, mặc dù nhân dân các nơi cũng ngấm ngầm đựng giấu tiền đồng, bao che cho nhau nhằm khỏi bắt buộc tội, bao gồm những chế độ này đã khiến cho xã hội Đại Việt/Đại dại dột nháo nhào, thêm phần lếu loạn, mang dù so với triều đình nhà Hồ, có lẽ cũng là biện pháp cực chẳng đã, bởi vì ngay sau thời điểm lên ngôi, Quý Ly cho kiến thiết ngay tiền đồng trở lại, mà cũng không bận tâm ban hành luật quy thay đổi tỷ giá chỉ giữa tài chính Thông bảo hội sao và tiền đồng Thánh Nguyên thông bảo nữa.
Như vậy, không cực nhọc hiểu bởi vì sao lòng dân thiếu tín nhiệm phục công ty Hồ, những chế độ hạn điền, hạn nô gây ra sự bất mãn trong tầng lớp quý tộc, chế độ tiền giấy tạo bất mãn trong trái tim nhân dân, vì thế, bỗng nhiên lòng dân lại mong mỏi Trần triều cù lại. Cách tân thì tốt, nhưng cải cách quá khỏe mạnh tay đã khiến quốc gia hỗn loạn, lòng dân chao đảo, thêm bài toán Hồ Quý Ly lại bị với tiếng là thoán chiếm ngôi cao vị tham vọng, càng khiến cho triều đình nhà Hồ ko có được lòng tin của dân chúng.
Trong toàn cảnh hỗn loàn như thế, Đại Minh bước đầu nhìn xuống phương Nam, cùng thấy một thời cơ trời cho để chiếm phần lấy Đại Ngu.
Năm 1400, hồ nước Quý Ly ép vua thiếu thốn Đế nhường ngôi, lập ra nhà Hồ, Quý Ly lên ngôi, đổi niên hiệu là Thánh Nguyên, cải quốc hiệu thành Đại Ngu. Trước tình hình đó, è cổ Thiêm Bình, một gia nô của trằn Tông - thổ hào ngơi nghỉ vùng biên giới Đại Việt - Chiêm Thành trốn quý phái Đại Minh, mạo xưng là con cháu vua Nghệ Tông, đến Yên Kinh cầu xin vua Minh Thành Tổ cho quân xuống tiêu diệt kẻ thoán nghịch là công ty Hồ. Dìm ra đấy là một thời cơ để lấy cớ tiến quân xuống Đại Ngu, Minh Thành Tổ nhanh chóng xúc tiến kế hoạch. Năm 1404, Minh Thành Tổ sai Lý Ỷ sang trọng hỏi nhà Hồ về câu hỏi Trần Thiêm Bình. Lý Ỷ cho công cửa hàng sai người thám thính tình hình Đại Ngu. Lúc Lý Ỷ trở về, hồ Quý Ly new phát hiện tại ý đồ do thám, bèn sai Phạm Lục Tài xua theo giết đi, mà lại đến tp lạng sơn thì Ỷ đã ra khỏi biên giới. Lý Ỷ đi thoát về Trung Quốc, tâu với Minh Thành Tổ rằng chúng ta Hồ xưng đế và ngạo mạn. Sau khoản thời gian Lý Ỷ về, hồ Hán Thương sai Nguyễn Cảnh Chân dưng biểu tạ tội cùng xin rước è cổ Thiêm Bình về nước và tôn có tác dụng chúa. Minh Thành Tổ hứa phong cho Hồ Hán yêu quý một quận béo nếu chịu đựng quy phục.
Đến năm 1406, nhân rước cớ đưa Trần Thiêm Bình về nước, Minh Thành Tổ không đúng Hàn Quan cùng Hoàng Trung sở hữu quân hộ tống nhằm lập trần Thiêm Bình có tác dụng vua. Sách Minh thực lục thì chép quân Minh tất cả 5 nghìn người, còn Đại Việt sử ký kết toàn thư thì chép quân Minh tất cả tới 10 vạn. Hồ Quý Ly nghe tin, đến đại quân mang đến vây bắt rước Trần Thiêm Bình mà giết đi, quân Minh tung vỡ. Biết rằng thể nào Minh Thành Tổ cũng cử đại quân thanh lịch xâm lược, hồ Quý Ly bèn sai con cả ông là Tả tướng quốc hồ nước Nguyên Trừng đến quân đến vùng ngã bố sông Bạch Hạc đắp thành Đa Bang, lại mang lại quân đóng góp cọc gỗ chi chít trên sông kéo dãn tới 900 dặm để ngăn quân Minh tấn vô tư thuyền lớn.
Tháng 9 năm 1406, trăng tròn vạn đại quân Minh tiến sang Đại Ngu, đại tướng là Trương Phụ, phó tướng là Mộc Thạnh. Vận mệnh của đất nước Đại đần giờ phía trong tay công ty Hồ.
Nhưng không mong muốn thay, hồ nước Quý Ly tuy là bạn tài năng, lại cũng chính là bậc gian hùng, mà lại khốn nỗi cái sở đoản của ông lại là quân sự. Rất lâu rồi đã mấy lần Quý Ly được vua Nghệ Tông cử đem binh đi tấn công Chiêm Thành nhưng... Tiến công đâu bại đó, ví như mà không có Trần Khát Chân thì chắc rằng ông cũng không còn sống để nhưng mà phế trần lập Hồ. Hồ nước Nguyên Trừng mặc dù là công dụng kỹ thuật, đã trí tuệ sáng tạo ra thiết bị vô địch nhân gian là Thần cơ sang pháo, tuy nhiên cũng black ở chỗ... Nguyên Trừng cũng giống cha, cũng không quá sự tài năng khi cố gắng quân thực chiến. Công ty Hồ tuy có quân team hùng mạnh, bao gồm vũ khí hiện nay đại, nhưng xấp xỉ không đồng lòng, cũng bởi vì lòng dân không trong nhà Hồ. Quân Minh lại sử dụng giải pháp "Phù Trần diệt Hồ", đã đánh trúng vào cái tư tưởng lúc bấy tiếng của nhân dân, vày thế, đại quân Minh thảnh thơi tiến quân cho Đa Bang cơ mà không gặp gỡ trở trinh nữ nào, thậm chí là còn được chính fan dân xin theo tấn công giúp.
Hy vọng cuối cùng của Đại Ngu, là thành Đa Bang. Một tòa thành rất kỳ vững chắc và kiên cố do thiết yếu Hồ Nguyên Trừng chỉ huy xây dựng. Đa Bang còn, Đại dở người còn, Đa Bang mất, coi như Đại Ngu đang tận.
Trương Phụ cùng Mộc Thạnh thấy những bãi sông đều phải sở hữu rào cọc chắn ko tiến được, lại biết bên Hồ chỉ trông vào thành Đa Bang để phòng thủ, yêu cầu tập trung tiến công thành này có tác dụng bước quyết định cục diện khía cạnh trận. Ngày 12 tháng 12 âm định kỳ năm 1406, quân Minh nhân ban đêm tiến công thành: Trương Phụ cùng Hoàng Trung đánh góc tây bắc, Mộc Thạnh và Trần Tuấn đánh mặt đông nam. Cánh Mộc Thạnh dùng thang mây tiến công lên phương diện thành, quân bị giết mổ xác hóa học cao ngang phương diện thành nhưng lại quân bộ đội nhà Minh vẫn không ngừng tấn công, không dám dừng lại. Lại thêm quân đơn vị Hồ tất cả Thần cơ sang pháo nã liên hồi cần quân Minh thiệt hại khôn cùng nhiều, tuy nhiên không chính vì vậy mà thoái lui. Đúng lúc ấy, tướng Nguyễn Tông Đỗ nhà Hồ lại chỉ dẫn một ra quyết định chết người, ông đến đục thành lùa voi ra tiến công quân Minh, ai dè quân Minh vẫn biết trước đề nghị dùng hỏa tiễn bắn voi và dùng các hình vẽ sư tử trùm lên mình con ngữa để voi sợ. Voi lùi lại, quân Minh nhân đấy đuổi theo hút vào trong thành, quân công ty Hồ thua to, những tướng đơn vị Hồ là Lương Dân Hiến với Thái Bá Nhạc tử trận. Quân Minh đánh thu được thành Đa Bang thuộc 12 voi chiến với vô số binh khí, các quân dọc sông hồ hết tan vỡ, đề xuất lui về duy trì Hoàng Giang.
Ngày 13 mon 12, được sự đi đường của hàng tướng fan Việt, quân Minh dọc sông Phú Lương tiến xuống, đốt phá rào gỗ. Biết thành chính ở trong nhà Hồ sinh hoạt Tây Đô, quân Minh thường xuyên theo con đường sông Phú Lương tiến đánh. Đến tháng 2 năm 1407, hồ Nguyên Trừng lấy quân mang lại sông Lô gặp gỡ quân Minh sinh sống đây, ngày đôi mươi tháng 2 hai bên đụng độ, quân Minh tiến công quân công ty Hồ cả nhị mặt thủy bộ đề xuất quân đơn vị Hồ lose to, mất mang lại 100 thuyền chiến, lại phải lui binh tiếp.
Sách Việt phái mạnh sử lược chép rằng: "Qua tháng cha năm Đinh Hợi (1407) Mộc Thạnh biết rằng con trưởng hồ Quý Ly là hồ Nguyên Trừng đóng góp ở Hoàng Giang, bèn lấy thủy lục thuộc tiến lên đến hạ trại nghỉ ngơi sông Mộc Phàm (ở làng Mộc Phàm, huyện Phú Xuyên tiếp với Hoàng Giang). Hồ nước Nguyên Trừng mang 30 dòng thuyền ra tiến công bị quân Mộc Thạnh ở phía 2 bên bờ sông tiến công ụp lại. Nguyên Trừng thua trận chạy về cửa ngõ Muộn Hải (ở Giao Thủy, nam Định). Bấy tiếng tướng đơn vị Hồ là hồ nước Đỗ với Hồ Xạ cũng bỏ bến Bình Than (ở làng nai lưng Xá, thị xã Chí Linh, Hải Dương) chạy về cửa Muộn Hải để cùng với Nguyên Trừng kiếm tìm kế phá giặc; mà lại quân Minh sực đến, lại quăng quật chạy ra giữ cửa Đại An (thuộc phủ Nghĩa Hưng bây giờ). Quân Minh sinh sống Muộn Hải đề xuất bệnh, lui về đóng góp ở bến Hàm Tử, để chờ quân hồ nước lên sẽ đánh"
Quân Minh bắt được rộng trăm người, trong đó có những tướng đơn vị Hồ cùng đem ra chém hết, quân Đại lẩn thẩn thất bại, lui về giữ cửa Muộn. Hồ Quý Ly và Hán Thương đều trở về Thanh Hóa. Dân vùng gớm Lộ (từ Thanh Hóa trở ra Bắc) hầu như theo bên Minh làm phản để ngăn chặn lại nhà Hồ. Hồ nước Đỗ, hồ Xạ vứt Bình Than qua Thái Bình, Đại Toàn, mang lại cửa Muộn, phù hợp sức đắp lũy, đúc hỏa khí đóng thuyền chiến. Tướng lãnh đạo quân Thần Đinh Ngô Thành nhân gió theo nước triều lên tiến đánh, đột kích mang lại Giao Thủy. Trương Phụ, Mộc Thạnh phân chia quân ra 2 bên bờ sông ngăn đánh. Ngô Thành cố kỉnh cô bị hãm trận chết, được truy tặng kèm Kiêu vệ tướng quân. Phía hai bên đối lũy nhau, ngày đêm đánh nhau, bởi vì nắng mưa, dịch bệnh, bùn lầy ẩm ướt, quân Minh nặng nề ở bèn dời đến cửa Hàm Tử, lập doanh trại chống bị nghiêm ngặt. Hồ nước Nguyên Trừng cũng dời mang lại Hoàng Giang, đón hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương từ Thanh Hóa ra.
13 tháng 3 năm 1407, hai bên đối địch nhau sinh hoạt Hàm Tử, lúc đó Hồ Xạ biết người Minh có mai phục, không chịu tiến quân. Hồ Đỗ sai tín đồ đến trách, hồ Xạ tức khắc tập thích hợp 7 vạn quân thủy bộ nói phao là 21 vạn tấn công quân Minh. Hồ nước Xạ với Trần Đĩnh chỉ đạo quân cỗ ở bờ nam; Đỗ Nhân Giám, è Khắc Trang chỉ đạo quân bộ ở bờ bắc, Nguyễn Công Chửng lãnh đạo 100 chiến thuyền làm tiên phong. Hồ nước Trừng với Hồ Đỗ nghỉ ngơi trong doanh Đỗ Mãn, hồ nước Vấn lãnh đạo quân thủy. Quân Minh cũng phân tách quân hai tuyến đường tiến ra. Đến dịp này, núm quân bên Hồ đã túng, mặc dù đông nhưng lại cũng ko địch nổi quân Minh thiện chiến dù quân công ty Hồ tất cả vũ khí thừa trội, tuy nhiên lòng quân đang nản, vày đó, quân Minh chiến thắng lớn, vận số Đại gàn xem ra dường như không cứu vãn nổi nữa.
Ngày 23 mon 4, quân Minh tiến quân cho Lỗi Giang, quân đơn vị Hồ ko đánh nhưng tan. Ngày 29, quân Minh tấn công vào cửa đại dương Điển Canh, thủy quân đơn vị Hồ tự tung vỡ. Hồ nước Quý Ly với Hồ Nguyên Trừng định lánh cho Thâm Giang tuy vậy không thành. Tướng tá Nguỵ Thức ước xin hai tín đồ tự thiêu nhưng chết vì chưng "nước đã sắp tới mất, bậc vương giả tránh việc chết về tay kẻ khác". Tuy nhiên Quý Ly không có cái dũng ấy, ông chém chết Ngụy Thức rồi liên tục chạy về Hà Tĩnh, nhưng cũng chỉ kéo dãn dài thêm được chục ngày nhưng thôi.
Nhà hồ nước vậy là sụp đổ, chỉ sau 7 năm ngắn ngủi. Tôn tộc bên Hồ bị tóm gọn và chuyển sang Đại Minh, đất nước lại lâm vào cảnh cảnh Bắc thuộc.
Và cũng vị thế, hồ nước Quý Ly tồn tại bị lắp với dòng tội làm mất nước, chiếc tội nặng trĩu nhất. Nhưng có đúng không nào khi chỉ nhà Hồ có lỗi?
"Thần không lo ngại đánh, chỉ hại lòng dân không áp theo mà thôi", lời nói ấy của hồ Nguyên Trừng, hơn 600 năm rồi vẫn gây nên sự kính yêu và nuối tiếc nuối. Hồ Nguyên Trừng quyết chống lại quân Minh để bảo vệ giang đánh Đại Ngu, mà lại lòng dân đâu có ở nhà Hồ? Lòng dân vẫn ở trong nhà Trần, mặc dầu nhà Trần sẽ suy mạt lắm rồi, tới mức không thể vùng dậy được nữa. Việc biến đổi triều đại, trước sau cũng xảy ra, và tín đồ nắm rước cái thời cơ ấy không có ai khác là hồ nước Quý Ly, mà lại đặt cơ hội ấy vào tay hồ nước Quý Ly, chẳng phải chính là vua Nghệ Tông tốt sao? con đường đế vương của Quý Ly, chẳng đề nghị được lộ diện cũng một trong những phần do Nghệ Tông ư?
Cho dù mang tiếng thoán nghịch công ty Trần, cho dù mang tiếng đăng vương cao bởi tham vọng, mặc dầu những chính sách cải bí quyết đều bị bội nghịch đối quyết liệt, cơ mà Hồ Quý Ly, tận sâu trong thâm tâm, có lẽ rằng cũng muốn chấn hưng đất nước, tái hiện nay lại một đất nước hùng mạnh đã có lần ba lần thắng lợi Mông Nguyên. Và chính vì như vậy nên ông quyết ngăn chặn lại quân Minh cho cùng nhưng không chịu đựng đầu hàng. Hồ nước Quý Ly quyết đánh, hồ nước Nguyên Trừng cũng quyết đánh. Tuy thế dân thì không, họ đã thấy lòng dân ko ở cùng với mình, nhưng mà vì giang sơn họ vẫn quyết võ thuật đến cùng, chỉ nuối tiếc là, chúng ta Hồ không có được lòng dân, mà cay đắng thay, mọi kẻ xâm lược lại có lấy được lòng dân, chỉ với bốn chữ "Phù Trần diệt Hồ" cùng những lời hứa hẹn viển vông.
Mọi chuyện sau đó hẳn họ đã biết rồi, chẳng có vấn đề tái lập nhà Trần làm sao hết, chỉ có bài toán Đại ngu lại biến thành Giao Châu nhưng mà thôi. Chúng ta luôn trách đơn vị Hồ đã để mất nước, tuy nhiên nhà hồ thất bại vày lòng dân đâu cũng muốn nhà hồ thành công? Lỗi sinh sống ai, ở hồ Quý Ly khi đang quá dạn dĩ tay trong cách tân lẫn việc phế trần dẫn đến lòng dân bất phục ư? Lỗi ở nhân dân khi đang góp tay rước quân xâm lăng vào giầy xéo nước nhà này ư?
Kẻ thức thời là trang tuấn kiệt, kẻ gàn trung thì nên làm đi bị tiêu diệt đi. Ai là người thức thời? Ai là người ngu trung đây? Kẻ thức thời là bỏ nhà Hồ nhằm phò nhà Trần sẽ diệt vong? Kẻ dở hơi trung là trung với nhà Hồ đang lật đơn vị Trần ư? giỏi là ngược lại? câu nói ấy đã bao quát lòng dân năm đó: phù Trần diệt Hồ.
Có lẽ bọn họ Hồ của Quý Ly sinh nhầm thời, hồ nước Quý Ly sinh nhầm thời, hồ nước Nguyên Trừng cũng sinh nhầm thời.
Và bọn họ Hồ của Quý Ly cũng nên mang tiếng là kẻ tội nhân đã làm mất đi nước, và đến khi gần như sự đã không còn cứu vãn được, hồ Quý Ly cũng ko thể dành được cái dũng khí sau cuối là trường đoản cú sát, nhằm rồi cần chịu tù túng đày, chôn thây nơi xứ người.
Hồ Quý Ly, loại công của ông không đủ để bù lại loại tội. Huống chi, công của ông thì ko mấy người nhìn nhận đúng, mà loại tội thì lại quá lớn, ấy là nhằm mất non sông vào tay giặc.
Lịch sử có biết bao các điều "giá như", có biết bao nhiêu điều nuối tiếc, gồm biết bao nỗi bi phẫn.
Có lẽ ít có nhân vật lịch sử hào hùng nào lại chịu nhiều sự bi phẫn và khổ sở hơn hồ nước Quý Ly, ông là một kẻ sinh nhầm thời, và ông cũng là 1 kẻ tội nhân làm mất đi nước.