Chân dung của Thành Cát tư Hãn. Tranh vẽ trên lụa, trích album về cái dõi nhà Nguyên, lưu trữ tại bảo tàng Cố cung Quốc lập trên Đài Loan
Đại Hãn Đế quốc Mông Cổ Trị vị 1206 – 1227 Đăng quang đãng 1206 tại khurultai bên trên sông Onon, Mông Cổ nhiệm kỳ trước Sáng lập kế nhiệm Oa Khoát Đài tin tức chung Hậu duệ Hậu duệ Truật Xích gần cạnh Hợp Đài Oa Khoát Đài Đà Lôi Khác Tên không hề thiếu
*

Thành Cát tứ Hãn (Tên khai sinh: Thiết Mộc Chân) Chữ viết Mông Cổ ở mặt phải.

Bạn đang xem: Thành cát tư hãn

Thụy hiệu Pháp Thiên Khải Vận Thánh Vũ Hoàng đế Miếu hiệu Nguyên Thái Tổ hoàng gia Borjigin (Bột Nhi đưa ra Cân/Bác Nhĩ Tề mèo Đặc) cha Yesükhei (Dã Tốc Cai) Thân chủng loại Ho"elun (Ha Ngạch Lôn/Nguyệt Luân) Sinh 1162 hàng núi Khentii, Mông Cổ Mất 18 tháng 8, 1228 (65 tuổi) mai táng Tỉnh Khentii, Mông Cổ

Thành Cát tư Hãn (tên tiếng Mông Cổ: Чингис хаан, Çingis hán; giờ Mông Cổ:  (nghe); phiên âm Hán: 成吉思汗; 11621 -1227) là 1 Khả hãn Mông Cổ cùng là tín đồ sáng lập ra Đế quốc Mông Cổ sau khi hợp nhất các bộ lạc tự do ở vùng phía đông bắc châu Á năm 1206.

Ông là 1 trong nhà quân sự chiến lược lỗi lạc và đặc biệt của lịch sử hào hùng thế giới, ông được bạn Mông Cổ dành riêng cho sự tôn kính cao nhất, như là một trong vị chỉ đạo đã loại bỏ hàng nuốm kỷ của những cuộc giao tranh, đem lại sự thống nhất cho các bộ lạc Mông Cổ. Cháu nội của ông cùng là người kế tục sau này, Khả hãn Hốt tất Liệt đã tùy chỉnh cấu hình ra triều đại nhà Nguyên của Trung Quốc. Mon 10 năm Chí Nguyên sản phẩm 3 (1266), Hốt vớ Liệt vẫn truy tôn Thành Cát tư Hãn miếu hiệu là Thái Tổ, phải ông còn gọi là Nguyên Thái Tổ. Thụy hiệu lúc đó truy tôn là Thánh Vũ Hoàng đế. Tới năm Chí Đại thứ 2 (1309), Nguyên Vũ Tông Hải đánh gia thụy thành Pháp Thiên Khải Vận. Từ kia thụy hiệu của ông phát triển thành Pháp Thiên Khải Vận Thánh Vũ Hoàng đế.

Các cuộc chinh phát của Thành Cát tứ Hãn bên trên khắp khoanh vùng Á-Âu nhằm bành trướng giáo khu đã mang đến sự thống độc nhất vô nhị và phát triển giao lưu buôn bán, đồng thời ông cũng thi hành chế độ tự bởi vì tôn giáo, có thể chấp nhận được tín đồ hầu như tôn giáo được thoải mái hành đạo. Mặc dù nhiên, Thành Cát tư Hãn cũng khét tiếng bởi sự hung ác với những người dân phản kháng. Thành Cát tư Hãn bị nhiều dân tộc xem như là hiện thân của sự việc tàn bạo, duy nhất là trường đoản cú Trung Á, Đông Âu cùng Trung Đông (là đều nơi đã từng bị quân nhóm Mông Cổ thảm tiếp giáp hàng loạt). Theo một số trong những ước tính, lực lượng của Thành Cát tư Hãn đang giết rộng 40 triệu người tại những lãnh thổ mà họ xâm chiếm2

Có rất nhiều nhân vật khét tiếng được cho là hậu duệ của Thành Cát tư Hãn, là phần nhiều kẻ đi xâm chiếm nhiều khu đất đai về tay mình như Timur Lenk, kẻ chinh phục dân Thổ Nhĩ Kỳ, Babur, tín đồ sáng lập ra đế quốc Mogul trong lịch sử vẻ vang Ấn Độ. Gần như hậu duệ khác của Thành Cát tư Hãn còn liên tục cai trị Mông Cổ đến thế kỷ 17 cho tới khi nó bị Đế quốc Thanh của người Mãn Châu ách thống trị lại.

Xem thêm: Lan Xang, Quốc Gia Cổ Trong Lịch Sử Nước Lào, Lịch Sử Hình Thành Đất Nước Lào

Thời kỳ đầu

Nguyên tên ông là Temüjin ( Тэмүүжин, phiên âm Hán: 鐵木真, Thiết Mộc Chân), sinh vào năm 1162 (dù gồm nguồn nhận định rằng ông sinh năm 1155),3 bạn của gia tộc Bột Nhi Chỉ Cân4 (Боржигин/Борджигин, phiên âm Hán: 孛儿只斤, Bột Nhi Chỉ Cân). Ông là con trai cả của Dã Tốc Cai (Yesükhei), một thủ lĩnh của cục tộc Khất Nhan (Kiyad, 乞颜).5 Dã Tốc Cai là fan thuộc chiếc họ Bột Nhi Chỉ Cân. Mẹ ông là bà Ha Nguyệt Luân (Ha Ngạch Lôn, Ha Ngạch Luân giỏi Hoelun/Өэлүн) từ bộ lạc Oát Lặc Hốt Nột (Olkhunut/Олхуноуд, Олхонууд, Олгонууд). Ông là con trai cả của bà này. Theo Nguyên sử6 với Mông Cổ túng sử, ông chọn cái tên theo tên của một thủ lĩnh rất kiêu dũng của một bộ tộc người Tatar sẽ bị cha ông vượt qua (Thiết Mộc Chân Ngột Cách).

Thiết Mộc Chân gồm 3 em trai là Cáp Tát Nhi (Khasar tốt Qasar), vừa lòng Xích Ôn (Khajiun), Thiết Mộc biện pháp (Temüge) cùng một em gái là Thiết Mộc Lôn (Temülen xuất xắc Temülin), thuộc hai anh/em cùng thân phụ khác người mẹ khác là Biệt tự khắc Thiếp Nhi (Bekhter) và Biệt Lặc Cổ Đài (Belgutei) do Tốc Xích cát Lặc sinh ra.

Thời ấu thơ của Thiết Mộc Chân cực kì khó khăn. Lúc ông lên 9 tuổi, cha ông đã đưa ông đến mái ấm gia đình vợ (Bột Nhi Thiếp (Börte) tương lai và ông cần sống làm việc đó cho tới khi đầy đủ tuổi lấy vk là 12 tuổi. Một thời gian ngắn sau đó cha ông bị đầu độc bởi cỗ lạc Tháp Tháp Nhi (Tartar) nhẵn giềng trên đường trở về nhà cùng Thiết Mộc Chân đã trở thành thủ lĩnh của cục lạc của mình. Bộ lạc của ông không đồng ý ông vì chưng sự sự không tương đồng về quyền lực và quyền hạn kinh tế. Trong số những năm sau đó, ông và gia đình sống một cuộc sống du cư nghèo khó, sinh sống được là nhờ những loài động vật hoang dã gặm nhấm. Trong một lượt đi săn bắn như vậy ông đang giết chết bạn anh/em cùng cha khác chị em là Bekhter7 vào một cuộc không nhường nhịn chiến lợi phẩm. Một đợt khác vào khoảng thời gian 1182, ông đã biết thành những bạn cùng bộ lạc cũ bắt vào một cuộc tập kích cùng bị giam cầm với gông bên trên cổ. Tiếp đến ông trốn thoát với việc trợ giúp của những người coi ngục bao gồm cảm tình. Chị em ông vẫn dạy ông nhiều bài học kinh nghiệm từ sinh sống sót một trong những điều khiếu nại thời tiết khắt khe của Mông Cổ cho tới sự quan trọng của cấu kết với những người khác, những bài học này đã hình thành nên sự hiểu biết của ông một trong những năm trong tương lai về sự quan trọng của thống nhất.

Năm 16 tuổi, Thiết Mộc Chân đem Bột Nhi Thiếp (Börte) của cục tộc Hoằng cát Lạt (Onggirat, Qonggirat, Chunggirat, Khunggirat), sau đây là quang quẻ Hiến hoàng hậu, nhưng sau này ông còn những cuộc hôn nhân gia đình khác.8 Bà cảm nhận áo lông chồn đen như là của hồi môn. Sau đó vợ ông bị bắt cóc vào một cuộc tập kích của bộ tộc Miệt Nhi Khất (Merkits) và ông đang nhờ bạn (sau này là kẻ thù) là Trát Mộc đúng theo (Jamuka) với người phụ thân đỡ đầu của ông là bay Lý (Toghril hay Toghrul) của cục tộc tự khắc Liệt (Kerait) để giải thoát cho vk mình. Việc sinh đứa con đầu lòng là Truật Xích (Jochi, 1185-1226) thừa sớm đang dẫn đến sự nghi ngờ của ông và Truật Xích cũng tương tự hậu duệ của ông ta không bao giờ được coi là những fan kế vị. Lân cận Truật Xích, Bột Nhi Thiếp còn sinh ra cha người nam nhi khác là giáp Hợp Đài (Chagatai, 1187-1241), Oa Khoát Đài (Ögedei, 1189-1241), Đà Lôi (Tolui, 1190-1232). Ông còn có tương đối nhiều con trai với những bà vk khác cơ mà họ ko được liệt kê vào hàng kế vị, còn các con gái thì ngay gần như không tồn tại ghi chép ví dụ nào.