Các đời vua việt nam

     
*

*

*

*

*
*
*
*
*

Triều Nguyễn, triều đại Phong kiến sau cuối ở Việt Nam, đã tồn trên trong suốt rộng 143 năm (1802-1945) với 13 đời vua Nguyễn. Thông thường các vua Nguyễn sau khi mất, bài vị được gửi vào thờ tại cố gắng Miếu, bao gồm Miếu cảm giác với tên của các đỉnh đồng đúc bên dưới thời Minh Mạng (1835), trừ những vua bị phế truất và các vua bị Pháp đày thoát ra khỏi nước.

Miếu hiệu Cung Tôn Huệ nhà vua là do con trai là vua Thành Thái truy nã phong, nhưng bài bác vị ko được chuyển vào bái tại ráng Miếu. Những vị vua yêu nước Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân vào thời điểm năm 1959 đã có được Hội Đồng Nguyễn Phước Tộc làm cho lễ với đưa bài vị vào thờ tại thế Miếu.Dưới đấy là những ghi chép vắn tắt về 13 vua Nguyễn:


1. Gia Long nhà vua (1802 – 1819)

Nguyễn Ánh mang lại được Gia Định năm Mậu Thân (1788) tuy đang xưng vương vãi mà không đặt niên hiệu riêng, vẫn sử dụng niên hiệu vua Lê. Mon 5 năm Nhâm Tuất (1802) rước lại được toàn cục đất đai cũ của những chúa Nguyễn, Nguyễn vương Phúc ánh mang lại lập bọn tế cáo trời đất, thiết triều trên Phú Xuân, để niên hiệu Gia Long năm thiết bị nhất. Lê quang quẻ Định được cử làm Chánh sứ sang công ty Thanh xin phong vương vãi và đổi tên nước là phái mạnh Việt. Bên Thanh nhận định rằng tên nước là nam Việt đã lẫn cùng với nước của Triệu Đà (gồm cả Đông Việt, Tây Việt) đề nghị đổi là Việt Nam. Thay là năm gần kề Tý (1804) án giáp Quảng Tây Tề tình nhân Sâm được vua Thanh phái sang phong vương mang đến Gia Long và nước ta có tên là Việt Nam. Năm Bính dần dần (1806), Gia Long thừa nhận làm lễ xưng đế ở năng lượng điện Thái Hòa và từ đây qui định hàng tháng cứ ngày rằm cùng mồng một thì thiết đại triều, những ngày 5, 10, 20 và 25 thì thiết tè triều.

Bạn đang xem: Các đời vua việt nam

Là vua sáng nghiệp của triều Nguyễn, Gia Long đề xuất quyết định không hề ít việc để nền móng cho vương triều tất cả một địa phận thống trị rộng lớn từ Bắc chí Nam. Để kiêng lộng quyền, ngay từ đầu nhà vua huỷ bỏ chức vụ Tể tướng. Nghỉ ngơi triều đình chỉ đề ra 6 bộ: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công do những Thượng thư đứng đầu và Tả hữu tham tri, Tả hữu thị lang góp việc. Sinh sống trong cung cũng vậy, công ty vua không lập ngôi Hoàng hậu, chỉ tất cả Hoàng phi và các cung tần.

Quản lý một giang sơn thống nhất kéo dãn từ lạng sơn đến Hà Tiên so với Gia Long cơ hội đó là trọn vẹn mới mẻ. Gia Long cho tổ chức triển khai lại các đơn vị hành chủ yếu từ tw xuống. Cả nước chia có tác dụng 23 trấn, 4 doanh. Từ ninh bình trở ra call là Bắc thành gồm 11 trấn (5 nội trấn cùng 6 ngoại trấn); tự Bình Thuận trở vào call là Gia Định thành tất cả 5 trấn; làm việc quãng thân là những trấn độc lập: Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nghĩa, Bình Định, Phú Yên, Bình Hòa, Bình Thuận; đất kinh kỳ đặt 4 doanh: Trực Lệ Quảng Đức doanh (tức quá Thiên), Quảng Trị doanh, Quảng Bình doanh với Quảng nam giới doanh. Cai quản Bắc thành và Gia Định thành có Tổng trấn và Phó tổng trấn. Từng trấn tất cả Lưu trấn tuyệt Trấn thư, cai bạ và ký kết lục. Trấn chia ra phủ, huyện, châu có tri phủ, tri huyện, tri châu đứng đầu. Đây là lần đầu trên một phạm vi hoạt động thống nhất, những tổ chức hành chính được sắp xếp chính quy như vậy.

Quản lý đinh khẩu, ruộng khu đất và núm khóa vận dụng theo mẫu hình thời Lê sơ tuy nhiên được thực hiện trên quy mô phệ hơn, có quy củ hơn. Đáng để ý là việc làm sổ ruộng (địa bạ) dưới thời Gia Long được thực hiện nhất loạt, có quy mô toàn quốc. Các làng xã phải tạo sổ địa bạ ghi rõ từng một số loại ruộng đất, diện tích, vị trí, công, tư… chép thành 3 phiên bản nộp lên bộ Hộ. Bộ đóng dấu kiềm, lưu lại 1 quyển, tỉnh duy trì 1, xã giữ lại 1. Năm năm có tác dụng lại địa bạ một lần. Đến ni còn lưu giữ khá đủ tổng thể địa ba Gia Long của các trấn, doanh cả nước. Bên trên cơ sở khảo sát kê cứu giúp địa chí các địa phương. Toàn quốc gồm 4 địa hình sông núi, ước quán, chợ búa, phong tục, thổ sản… năm Bính dần dần (1806), vua Gia Long sai soạn và phát hành bộ “Nhất thống địa dư chí” bao gồm 10 quyển.

Năm ất Hợi (1815) cỗ “Quốc triều hình luật” tất cả 22 quyển với 398 điều biện pháp đã được ban hành.

Công cuộc khai khẩn vùng đồng bởi sông Cửu Long được tiếp tục. Nhà nước đã ném tiền đào kênh thải nước Thụy Hà với sông Vĩnh Tế tạo thuận lợi cho bài toán khẩn hoang. Những công trình xây dựng lớn như sông Vĩnh Tế kêu gọi sức người, sức của tất cả dânViệt và Chân Lạp dọc nhì bờ gồm sông chạy qua. Vấn đề trị thủy vùng đồng bởi Bắc Bộ cũng được Gia Long để ý ngay tự đầu. Năm liền kề Tý (1804), trên đường ra Bắc làm cho lễ thụ phong của nhà Thanh, Gia Long cũng nêu vụ việc đắp đê để sĩ phu Bắc Hà bàn luận. Tuy vậy chưa tuyệt nhất trí, công ty vua vẫn đưa ra quyết định đắp đê. Thời Gia Long khối lượng đê, kè, cống được đắp các nhất so với các triều trước.

Đối ngoại, triều Nguyễn một khía cạnh tranh thủ sự ủng hộ với giữ lễ thần phục nhà Thanh, mặc dị thường tạo quan hệ lũ anh đối với Chân Lạp và Ai Lao. Đối với những nước phương Tây, từ bỏ chỗ phụ thuộc vào lực lượng của họ để giành thành công chuyển sang rét mướt nhạt. Năm Quí Hợi (1803), nước anh xin mở cửa hàng buôn bán ở Trà đánh (Quảng Nam) bị bên vua trường đoản cú chối. Sĩ quan tiền Pháp đã từng có lần giúp vua được trọng đãi, chầu chưa hẳn lạy… Còn yêu sách không giống của chính phủ nước nhà Pháp hầu hết bị khước từ. Năm Đinh Sửu (1817) tàu buôn Pháp tên là “La paix” (hòa bình) chở sản phẩm sang bán nhưng là sản phẩm không hợp nhu cầu người Việt Nam, đề nghị trở về, miễn thuế. Đến lúc tàu Cybèle vào Đà Nẵng chuyển thư nhà vua (1787) (Bá Đa Lộc thay mặt Nguyễn ánh, gồm khoản Nguyễn ánh nhường cho Pháp cửa biển khơi Đà Nẵng và đảo Côn Lôn). Gia Long kiên quyết bác bỏ viện lý rằng: Điều ước tuy đã ký nhưng thuở kia phía Pháp không tiến hành thì nay không buôn phương Tây song cũng ko mời chào, khích lệ hoặc có một chế độ tỏ ra công ty động, tích cực hơn.

Gia Long bao gồm hai vợ chính: đầu tiên là chũm tổ vượt Thiên Cao thê thiếp họ Tống, bạn huyện Tống Sơn, Thanh Hóa, phụ nữ Quí Quốc công Tống Phúc Khuông. Nguyễn Phúc ánh cưới bà làm vk năm 18 tuổi, người cung kính, cẩn thận, tất cả phép tắc lễ độ. Bà sinh được hai hoàng tử, bé cả là Chiêu chết sớm; bé thứ là Hoàng tử Cảnh từng theo Bá Đa Lộc làm bé tin sang ước viện Pháp rồi về nước được lập làm Thái tử, sau bệnh tật đậu mùa mất năm Tân Dậu (1801). Bà máy hai là Thuận thiên Cao phi tần họ Trần, tín đồ huyện hương thơm Trà, đậy Thừa Thiên, con gái Thọ Quốc công nai lưng Hưng Đạt, được tiến vào hầu Nguyễn ánh từ thời điểm năm Giáp Ngọ (1774), năm Kỷ Dậu (1789) được tấn phong là Tả cung tần, hiệu Nhị phi. Bà sinh được 4 hoàng tử: Nguyễn Phúc Đởm (sau lên ngôi rước hiệu là Minh Mệnh); Nguyễn Phúc Đài (Kiến An vương); Nguyễn Phúc Hiệu (mất sớm), Nguyễn Phúc Thấn (Thiệu Hòa quận vương). Quanh đó 6 người con cùng với hai bà xã chính sẽ kể trên Gia Long còn 7 người nam nhi với những bà khác, tổng cộng 13 hoàng tử 18 công chúa.

2. Minh Mệnh hoàng đế (1820 – 1840)

Vua húy là Hiệu, lại mang tên là Đởm, sinh ngày 23 tháng giêng năm Tân Hợi (1789), là con thứ tư của vua Gia Long. Mon giêng năm Canh Thìn (1820), hoàng thái tử Đởm đăng quang vua, quánh quốc hiệu là Đại Nam, niên hiệu là Minh Mệnh, 30 tuổi.

Minh Mệnh có tư chất thông minh, hiếu học, năng động và quyết đoán. Từ lúc lên ngôi, ông ra coi chầu rất sớm, chú ý mọi câu hỏi trong triều và tự tay “châu phê” rồi mới cho thực hiện – Thuật ngữ “châu phê” bắt đầu có từ đây. Minh Mệnh ý muốn quan lại những cấp phải có đức độ và năng lực, nên khi mới đăng vương đã đặt ra lệ mà trong tương lai khó ai tiến hành nổi. Quan lại ngơi nghỉ Thành, Dinh, Trấn, văn từ bỏ Hiệp trấn, Cai bạ, cam kết lục, Tham hiệp; võ từ bỏ Thống quản cơ đến Phó vệ uý… ai được thăng điện; bổ nhiệm… đều cho tới kinh chạm chán vua trước lúc nhậm chức nhằm nhà vua thăm hỏi công việc, kiểm tra năng lực và khuyên bảo…

Minh Mệnh là fan ham gọi biết, hay khi tung chầu, bên vua mang lại đòi một vài đại thần tới những việc khiếp lý, hỏi sự tích đời vua, danh nhân cùng phong tục các nước xa lạ. Nhiều đêm vua thức coi chương, sớ mang đến canh nhì canh ba mới nghỉ. Vua thường nói với triều thần:

– Lòng người, ai chả mong yên, giỏi gì sinh sự để thay đổi luôn, tuy thế lúc trẻ trung và tràn đầy năng lượng mà chần chừ sửa sang hầu hết việc, mang đến lúc già yếu, mỏi mệt hỏi mong làm cái gi được nữa. Bởi thế trẫm không dám lười biếng ngẫu nhiên lúc nào.

Là fan tinh thâm hiểm học, sùng đạo Khổng Mạnh, Minh Mệnh rất suy nghĩ học hành khoa cử, tuyển lựa chọn nhân tài. Dựng Quốc Tử giám, đặt chức Tế tửu và tứ nghiệp năm Tân ganh (1821), mở lại thi Hội thi Đình năm Nhâm Ngọ (1822). Trước đó, 6 năm một khoa thi ni rút xuống 3 năm: các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, thi Hương; các năm Thìn, Tuất, Sửu, mùi thi Hội thi Đỉnh. Vua còn mang lại đặt đốc học tập ở Gia Định thành, cần sử dụng thầy giáo người tỉnh nghệ an là Nguyễn Trọng Vũ làm cho phó đốc học nhằm khuyến khích việc học tập sinh sống Nam bộ. Minh mệnh hay nói:

– người Gia Định vốn tính trung nghĩa mà lại ít học, vì thế hay tức khí với nhau. Trường hợp được bậc đại nho túc học có tác dụng thầy bảo ban cho điển lễ nhượng nhì dễ hóa làm thiện nhưng mà thành tài sẽ nhiều đó.

Thời đó, Gia Định chỉ có Trịnh Hoài Đức là tất cả học, được vua vô cùng tin dùng, mang lại làm Hiệp biện Đại học sĩ, làm cho Thượng thư cỗ lại kiêm Thượng thư cỗ Binh.

Minh Mệnh mang đến lập Quốc sử quán để biên soạn lịch sử vẻ vang dân tộc và những triều đại.

Trong bài toán dùng người, Minh Mệnh quan trọng chú trọng mang đến học thức. Năm Nhâm Ngọ (1822), Lê Văn Liêm được Thự tiền quân nai lưng Văn Năng tiến cử làm cho Tri che Ninh Giang, bộ Lại chuyển vào bệ kiến,vua xét hỏi, Liêm đáp là không nhiều học, Vua nói:

– Tri tủ giữ chính lệnh trong một phủ, không học tập thì không rõ phép tắc lệ, lỡ khi xử đoán sai lầm thì luật pháp khó dung, như thế là làm hại chứ chưa phải là yêu. Cầm là Liêm ko được ngã dụng. Bên vua đã tất cả lần chào làng thuật dùng bạn rất chí lý:

– ni dùng fan không ngoài hai tuyến đường là khoa mục với tiến cử, người xuất sắc khoa mục không có thể đã xuất sắc chính sự. Nhưng cũng chưa xuất hiện ai học nuôi nhỏ rồi sau mới lấy chồng. Chính sự cốt sinh hoạt nuôi dân, hy vọng yên dân thì đừng nhiễu dân; làm quan tủ huyện ko tham ko nhiễu thì chính sự có nặng nề gì đâu! còn nếu không thế thì văn học dẫu những há cần sử dụng làm gì?

Chế độ chi phí lương mang lại quan lại cũng khá được quy định khá đưa ra tiết, từ chánh độc nhất vô nhị phẩm mang đến tòng Cửu phẩm giải pháp nhau chừng 18 bậc, tiền lương cũng chênh nhau khoảng 18 đến đôi mươi lần. Bên cạnh ra, tri phủ, đồng tri phủ, tri huyện, tri châu còn có khoản chi phí “dưỡng liêm” từ trăng tròn đến 50 quan tùy theo cương vị khác nhau, nhà vua nghiêm trị đàn quan lại tham nhũng. Bao gồm viên quan tiền không sử dụng thước nhằm gạt thăng đong thóc thuế, hay sử dụng tay để dễ lạm dụng, biết chuyện công ty vua lập tức sai chặt tay tên quan tiền lại đó.

Minh Mệnh rất cân nhắc võ bị, đặc biệt là thủy quân. Ngay trong thời điểm đầu lên ngôi, vua đã sai người khám phá cách đóng góp tàu của châu Âu với quyết trung tâm làm cho những người Việt tự đóng được tàu theo kiểu Tây Âu với biết lái tàu thừa đại dương, những quy chế luyện tập thủy quân, điều tra khảo sát vị trí bờ biển, hải cảng cũng khá được chú ý. Hàng năm, đơn vị vua thường phái những tàu vượt đại dương sang những nước và các cảng béo vùng biển Đông như Jakarta, Singapore, Malaysia… để buôn bán hàng, download hàng, luyện tập đi đại dương và coi xét tình hình các nước. Minh Mệnh đã mang đến hoàn chỉnh khối hệ thống đê điều sinh hoạt Bắc bộ, để quan khuyến nông, khai hoang ven biển Bắc bộ lập hai huyện new Kim Sơn và Tiền Hải. Công việc khai hoang và thủy lợi sinh hoạt Nam Bộ cũng khá được đẩy mạnh. Minh Mệnh đã làm nghiệm chiến thuật bỏ đê phía nam giới Hà Nội… đào sông thoát số đông Cửu An (Hưng Yên)…

Trên các đại lý đã có từ thời Gia Long, nay Minh Mệnh củng nạm và hoàn thành xong hơn máy bộ quản lý khu đất nước: đặt nội những trong hoàng cung để lúc cần, vua hỏi han và có tác dụng giấy tờ; biểu sắc, chế cáo năm Kỷ Sửu (1829); để cơ mật viện năm tiếp giáp Ngọ (1834) dùng 4 đại thần, đeo kim bài xích để phân biệt chức vị. Cơ mật viện cùng vua bàn thảo và quyết định những việc quan trọng đặc biệt nhất. Năm Tân Mão (1831), Minh Mệnh mang lại tiến hành cải tân hành chủ yếu trên đồ sộ lớn, chia toàn nước ra làm 31 tỉnh. Tự đây, tỉnh là đơn vị hành chính thống duy nhất trong cả nước có khu vực và địa hình khá hòa hợp lý. Mỗi tỉnh tất cả Tổng đốc, Tuần phù, tía chính, án tiếp giáp để canh dữ công việc. Những châu miền núi dựa theo đơn vị chức năng hành chủ yếu thống độc nhất với miền xuôi.

Tuy vậy, bên dưới thời Minh Mệnh, các cuộc khởi nghĩa nổ ra với tương đối nhiều loại không giống nhau. Nông dân nghèo nổi lên phòng quan lại nhũng nhiễu, khắt khe như Phan Bá Vành nghỉ ngơi đồng bởi Bắc Bộ. Cựu thần nhà Lê như Lê Duy cưng cửng nổi lên cản lại triều đình. Các tù trưởng bạn thiểu số như Nông Văn Vân hoặc bọn họ Quách ngơi nghỉ vùng Hòa Bình, Thanh Hóa… Minh Mệnh cần cử Trương Minh Giảng, Tạ quang Cự, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ gắng quân đi đánh giặc.

Về đối ngoại, Minh Mệnh quánh biệt để ý thần phục công ty Thanh. Lễ thụ phong của phòng vua ở thành Thăng Long được tổ chức cực kì trọng thể. Ngày 10 mon 10 năm Tân Tỵ (1821), đơn vị vua đứng vị trí số 1 một đoàn tùy tùng tất cả 1.782 tín đồ gồm Hoàng thân, bá quan lại văn võ với 5.150 bộ đội (tổng cùng 6.932 người) rời Phú Xuân ra Thăng Long để nhấn sắc phong của “thiên triều”. Hành trình kéo dãn dài 33 ngày đêm. Đoàn fan đông đúc đó cần nằm hóng ở Thăng Long mãi từ khi sứ Thanh mang lại và dứt lễ. Thủ tục nghênh tiếp và đón tiếp sứ Thanh diễn ra hết sức cẩn thận và long trọng.

Đối với những nước phương Tây, bên vua lại tỏ ra lạnh nhạt và nghi kỵ. Cơ chế thụ động do vậy đã nhốt sự cách tân và phát triển của khu đất nước.

Minh Mệnh còn là một người được ghi nhớ nhiều vì phép đặt tên đôi vô cùng độc đáo.

Gia Long đang quy định cách viết tộc phả công ty Nguyễn: con cháu Nguyễn Hoàng vào nam giới thì chép theo bọn họ tôn thất Nguyễn Phúc; nhỏ cháu của Nguyễn Hoàng làm việc Bắc và các chi trước Nguyễn Hoàng sinh hoạt Thanh Hóa thì ở trong về công tính bọn họ Nguyễn Hựu. Năm Quí mùi hương (1823), Minh Mệnh vẫn nghĩ cho chuyện né tranh chấp vào nội cỗ hoàng gia, bảo đảm để nghiệp vĩnh viễn cho bản thân và bé cháu. Vua tìm ra phép khắc tên đôi khá chặt chẽ và tế nhị dễ gật đầu đối với những hoàng tử ruột thịt. Vua đang thảo ra 11 bài thơ, trong số ấy có bài “Đế hệ thi” cùng 10 bài xích “Phiên hệ thi”. Từng bài đôi mươi chữ, chữ gồm nghĩa xuất sắc và thông thái dùng làm cho tiền từ cho 20 đời nối tiếp sau kể từ Minh Mệnh.

“Đế hệ thi” có 20 chữ như sau:

Miên, Hường, Ung, Bữu, Vĩnh

Bảo, Quý, Định, Long, Tường

Hiền, Năng, Kham, Kế, Thuật

Thế, Thoại, Quốc, Gia, Xương

Theo phép này, vớ cả con trai Minh Mệnh đều có tiền từ bỏ “miên”, thêm sau thương hiệu do gia đình đặt, mang lại lượt bản thân mọi nam nhi của cụ hệ “Miên” đều phải sở hữu tên bắt đầu bằng “Hường” thêm sau tên do gia đình đặt; số đông trai của ráng hệ “Hường” lại mang tiền tự “Ưng” thêm sau thương hiệu do mái ấm gia đình đặt… cứ gắng đến hết 20 chữ của bài thơ “đế hệ” 10 bài bác “Phiên hệ” cũng theo phương pháp trên. Mục tiêu việc này nhằm mục đích từ phía trên chia những hoàng tử vua Gia Long ra làm hai hệ: đế hệ và phiên hệ. Đế hệ được kế thừa đế nghiệp, phiên hệ là bờ rào bao quanh bảo vệ đế hệ. Lúc ban ba cách khắc tên này, Minh Mệnh nói: Trẫm không dàm so sánh với công ty Chu xưa ngơi nghỉ Trung Nguyên bói năm được 700 năm, bói đời được 30 đời. Nhờ những tiên đế ta tính nhân đức, thiết yếu sự ân nghĩa tốt chúng ta Nguyễn Phúc được gốc sâu nơi bắt đầu bền, nghiệp lớn xuất sắc thịnh. Trẫm chỉ giơ tay lên trán mong trời cho từ nay sau đây con con cháu ta thừa nhận nối cơ đồ dùng lớn, thừa hưởng 500 năm, có nghĩa là hơn 20 đời, chẳng dám ao ước nhiều hơn! cùng năm phát hành phép viết tên này, 23 hoàng tử của vua Minh Mệnh thảy được đổi tên lấn Miên đứng đầu: Miên Tông, Miên Định, Miên Nghi, Miên Hoành, Miên An…

Từ đó trở đi, hễ sinh thêm Hoàng tử, đầy 100 ngày yêu cầu làm lễ “bảo kiến” (ẵm đến ra mắt vua) chiếu theo “đế hệ thư” mà mang lại tên. Mang tên mới xong xuôi dùng thương hiệu cũ.

Triều Nguyễn đã thực hiện bài “đế hệ thư” đến chữ trang bị 5 – “Vĩnh” thì bị cuộc biện pháp mạng mon Tám 1945 lật đổ.

Minh Mệnh có tương đối nhiều vợ, số chính xác thì không thấy tài giỏi liệu làm sao nói đến, nhưng căn cứ vào câu thơ của Minh Mệnh: “Nhất dạ ngũ giao, tam hữu dâng” (một đêm ngủ cùng với năm vợ thì 3 vk có thai) cùng theo sử sách, nhân bao gồm năm trời làm cho hạn hán, đơn vị vua nhận định rằng trong rạm cung có không ít cung nữ khí uất tắc mà nên, nhà vua bèn mang đến thả ra 100 người. Cùng với sinh hoạt như vậy và một lúc dám thải ra 100 bạn thì rõ ràng số cung nữ thường xuyên ít duy nhất cũng gấp tứ năm lần! Số liệu đúng chuẩn về nhỏ Minh Mệnh là 78 hoàng nam, 64 hoàng nữ, tổng số 142 người.

Trị bởi 21 năm, Minh Mệnh lo toan các bước thường như một ngày, sức thao tác làm việc phải nói là xứng đáng ngạc nhiên! đều phê bảo, dụ chỉ, chế cáo đều tự tay vua viết ra với số lượng không nhỏ. Không đa số thế, lúc rỗi rãi, ông còn hỗ trợ thơ viết văn. Vua còn để lại 5 tập thơ và 2 tập văn.

Tháng 12 năm Canh Tí (1840), bé nặng, vua đến vời Hoàng tử, những thân công cùng cơ mật viện đại thần Trương Đăng Quế vào hầu. Vua dụ Trương Đăng Quế rằng:

– Hoàng tử trường Khánh Công, mang về ngôi trang bị là sản phẩm trưởng, đem về đức, về tuổi, đề xuất nối ngôi lớn. Ngươi đề nghị hết lòng rất là giúp rập, hễ việc gì chưa hợp lộ, ngươi phải dẫn lời nói của ta cơ mà can gián. Xong, nói cùng với Hoàng tử trưởng:

– Trương Đăng Quế cúng ta đến hiện nay đã 21 năm, trọn đạo có tác dụng tôi, một lòng công trung, bày mưu dưới trướng, ra sức của triều đình, ngươi nên đãi ngộ một các trọng hậu, hễ nói gì bắt buộc nghe, bày mưu kế gì nên theo… Nói rồi vua mất, lâu 55 tuổi. Miếu hiện là Thánh tổ.

3. Thiệu Trị hoàng đế (1841 – 1847)

Trong số không ít vợ của Minh Mệnh, có cô vợ cả bọn họ Hồ, đàn bà lớn của công thần hồ nước Văn Bôi, quê thị xã Bình An, tỉnh giấc Biên Hòa. Hồ Văn quẹt đã bao gồm công theo giúp vua Gia Long tự buổi đầu. Gia Long và bà Nhị phi đã lựa chọn kỹ với cưới cô bé họ hồ nước về làm bà xã Hoàng tử Đởm. Là fan trang kính, chín chắn, thận trọng, hiền lành hòa, trinh nhất… được Minh Mệnh nhiệt liệt yêu kính, phong là Thuận đức Thần phi. Bà sinh thái tử Dong được 13 ngày thì mất. Hoàng tử Dong được các cung cô bé khác nuôi nấng. Năm Quí hương thơm (1832), theo phép đánh tên của đế hệ. Hoàng tử Dong có tên mới là Miên Tông. Miên Tông là bé trưởng trong những 78 hoàng tử của Minh Mệnh cần được nối ngôi. Mon giêng năm Tân Sửu (1841) Miên Tông lên ngôi ở điện Thái Hòa, đặt niên hiệu là Thiệu Trị, vừa đúng 34 tuổi.

Thiệu Trị hiền hậu hòa, không tốt bày việc. Vả chăng, mọi quy định đã được sắp xếp khá quy củ tự thời Minh Mệnh, Thiệu Trị giữ lại nếp cũ, chỉ răm rắp tuân theo lời di huấn của thân phụ thôi. Bè cánh tôi cũ từng giúp Minh Mệnh nay vẫn là vây cánh, bộ hạ của Thiệu Trị như Trương Đăng Quế, Lê Văn Đức, Doãn Uốn, Võ Văn Giải, Nguyễn Tri Phương, Lâm Duy Tiếp… Thời kỳ cố gắng quyền ngắn ngủi của Thiệu Trị chỉ đủ để giải quyết và xử lý một số hậu quả giữ lại từ thời Minh Mệnh.

Thứ độc nhất là khắc chế hậu trái của chiến thuật bỏ đê làm việc Bắc Bộ. Vào khoảng thời gian Quí mùi (1883), sau nhiều nỗ lực củng núm và trả thiện khối hệ thống đê điều ở phía bắc mà vẫn lụt lội, Minh Mệnh mạnh dạn áp dụng chiến thuật “đào sông chũm đê”. Vua cho phá bỏ đê điều vùng trũng phía nam giới Hà Nội, khơi đào sông thoát bầy đàn vùng Hải Dương, Hưng Yên tuy thế vô hiệu. Theo ý nguyện thần dân địa phương, Thiệu Trị lại đến đắp đê, đập chắn ngang cửa ngõ sông Cửu An. Bài toán thứ nhị là giải quyết và xử lý vấn đề Chân Lạp. Cuối đời Minh Mệnh, thành Trấn Tây là mọt lo yêu cầu giải quyết. Trương Minh Giảng, Nguyễn Tiến Lâm, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ… Đem quân đánh dẹp mãi không yên. Chính vì thế ngay năm đầu lên ngôi, triều quan như Tạ quang Cự tâu xin vứt đất Chân Lạp, rút quân về giữ lại An Giang. Vua nghe theo, xuống chiếu bến bãi binh. Trương Minh Giảng về mang đến An Giang thì mất. Tháng 6 năm ất Tỵ (1845), Chân Lạp bị Xiêm chiếm phần đóng, đáp lời ước viện của đôi bàn chân Lạp, triều đình lại cử binh lịch sự buộc tướng mạo Xiêm là hóa học Tri ký hòa ước rồi hai nước cùng kho bãi binh. Nguyễn Tri Phương, Doãn uốn rút quân về đóng ở Trấn Tây. Năm Bính Ngọ (1846), Nặc Ông Đơn không nên sứ sang dâng biểu với cống phẩm. Tháng nhì Đinh hương thơm (1847) triều đình Nguyễn phong Nặc Ông Đơn là Cao Miên quốc vương với Mỹ Lâm quận chúa, Cao miên quận chúa. Lại xuống chiếu cho quân lắp thêm ở Trấn Tây rút về An Giang. Từ đó, Chân Lạp lại có vua với phía Tây Nam ban đầu yên dần.

Vấn đề thứ cha là quan hệ tình dục với phương Tây. Khi Thiệu Trị lên ráng quyền thì việc cấm đạo có nguôi đi không nhiều nhiều. Một vài giáo sĩ bị bắt giam trường đoản cú trước trên Huế, bị phán quyết tử hình ni được trường đoản cú do nhờ việc can thiệp của hải quân Pháp. Năm Đinh mùi (1847) Pháp sai một đại tá, một trung tá cùng cho tự do tín ngưỡng. Đang bên trên bàn trao đổi thì Pháp dùng đại bác bỏ bắn đắm tàu thuyền của vn neo đỗ kề bên rồi chạy ra bể. Trước sự việc kiện đó, Thiệu Trị vô cùng tức giận, ban thêm nhan sắc dụ cấm người ngoại quốc giảng đạo và trị tội bạn trong nước đi dạo. Sau đó, mon 9 năm Đinh hương thơm (1847), Thiệu Trị bị bệnh rồi mất, ở ngôi được 7 năm, lâu 41 tuổi, miếu hiệu là Hiếu tổ chương hoàng đế, có 54 tín đồ con (29 hoàng tử với 25 hoàng nữ).

4. Tự Đức hoàng đế (1848 – 1883)

Vua húy là Thì, tên đặt theo đế hệ là Hồng Nhậm, sinh ngày 25 mon 8 năm Kỷ Sửu (1829), con thứ hai của Thiệu Trị. Chị em họ Phạm, phụ nữ thượng thư cỗ Lễ Phạm Đăng Hưng, fan huyện Tân Hòa (Gia Định). Tháng Giêng năm Thiệu Trị thiết bị 3, năm Quí Mão (1843) Thì 14 tuổi, được phong có tác dụng Phúc tuy công, lấy vk là con gái Vũ Xuân Cẩn. Lúc ấy Yên phong công Hồng Bảo tuy đã khủng nhưng là nhỏ của bà xã thứ lại không nhiều học, chỉ si vui chơi. Ngược lại, Hồng Nhậm nhân hiếu, thông sáng và chuyên học, được vua thân phụ rất yêu quí, bảo có không ít tính như thể mình nên có ý truyền ngôi cho. Hồng Nhậm, vì vậy thường được vua hotline vào chầu riêng rẽ để dạy dỗ bảo. Mon 10 năm Đinh mùi hương (1847), Hồng Nhậm đăng vương ở năng lượng điện Thái Hòa, lấy niên hiệu là trường đoản cú Đức, 19 tuổi. Do cho bé ít tuổi nối ngôi, nên Hồng Nhậm với Hồng Bảo tranh chấp nhau. Bảo thua, sau bị chết.

Tự Đức ốm yếu, phải luôn luôn sống tại hoàng cung Huế, trừ mỗi năm hai lần ngủ hè và nghỉ đông nghỉ ngơi cửa biển khơi Thuận An. Suốt đời vua chỉ ra đi một chuyến, sẽ là dịp phò giá vua phụ thân ra Bắc nhận lễ thụ phong ở trong nhà Thanh làm việc Thăng Long năm 1842, lúc ấy mới 13 tuổi. Bởi vì kém sức mạnh nên khi lên ngôi, sứ thần sang công ty Phú Xuân làm cho lễ phong vương đến Tự Đức. Bao hàm lần đích thân vua phải đứng thống trị tế nhưng mà mệt lại cần sai Xuân lâu công Miên Định hoặc An phong công Hồng Bảo làm thay. Cũng chính vì lý vì trên cơ mà vua ít ngay cạnh dân tình, ngày càng trở phải quan liêu, mệnh lệnh. Bù lại sự yếu yếu sức khỏe, trường đoản cú Đức lại rất thông minh và tài năng văn học. Vua say đắm nghiền ngẫm bom tấn Nho giáo, xem sách mang đến khuya. Nói cách khác Tự Đức là trong số những người uyên thâm nhất thời đó với là môn đồ lành mạnh và tích cực của Khổng học.

Lẽ dễ dàng nắm bắt Tự Đức là fan con rất có hiếu. Cũng mới lên nối ngôi, từ bỏ Đức đã làm cho tang vua cha cực kỳ cẩn thận, trang trọng, tốn kém. Vua từng truyền phán.

– cải tiến tang nghi là câu hỏi lớn, dẫn thích hợp cả tài lực của tứ bể năm châu cũng chưa dám cho rằng xa xỉ.

Vua cũng rất có hiếu với bà bầu là tự Dụ. Vua tự công cụ ngày lẻ thì thiết triều, ngày chẵn vào chầu thăm mẹ. Như vậy, hàng tháng vua ngự triều 15 lần, thăm chị em 15 lần! khi tới với bà mẹ thì sửa mình, nén hơi, quỳ xuống hỏi thăm sức khỏe, rồi cùng mẹ thảo luận kinh sách cùng sự tích xưa nay, nhất là chính sự. Từ Dụ là bạn thuộc nhiều sử sách, biết nhiều chuyện cổ kim. Hễ bà mẹ nói gì là vua ghi tức thì vào sổ nhỏ tuổi gọi là “Từ huấn lục”. Trải 36 năm ở ngôi, vua bảo trì đều đặn nằn nì nếp ấy, chỉ trừ lúc nhức yếu. Chuyện kể rằng từ Đức không say đắm gì rộng là săn bắt để giải trí ngoài việc chính sự. Một hôm thong dong việc, vua săn bắt tại vườn Thuận Trực chạm chán mưa lũ, ko về kịp giỗ Thiệu Trị. Trường đoản cú Dụ hoảng loạn sai bạn đi đón. Thuyền ngự về mang đến bến, trời còn mưa to nhưng mà nhà vua ngay thức thì ngồi kiệu trần đi thẳng liền mạch vào cung lạy xin chịu tội. Trường đoản cú Dụ ngồi xoay mặt vào trong, không thèm nói nửa lời. Từ Đức lấy roi mây kéo lên trát kỷ rồi tự nằm xuống xin chịu đựng đòn. Tự Dụ tha cho mới đứng dậy.

Hằng năm đến kỳ nghỉ mát ở Thuận An, trường đoản cú Đức hay đi cùng mẹ. Xem chũm đủ biết mẹ có tác động lớn đến chính sự của nhà vua!

Tự Đức có dáng vóc một nho sĩ, không tốt không thấp, trạc người bậc trung, tương đối gầy, mặt tương đối dài, cằm nhỏ, trán rộng nhưng mà thẳng, mũi cao nhưng tròn, hai bé mắt tinh cùng hiền. Vua hay mặc áo quần màu vàng, chít khăn vàng cùng đi giầy cũng màu vàng, không ưa trang sức đẹp và cũng không muốn cung cô gái đeo đồ thiếu phụ trang, chỉ mang sự thật sạch làm đẹp. Bên vua siêng năng vấn đề chính sự, sáng sủa 5 giờ đã tỉnh giấc, 6 giờ sẽ ra triều. Vị thế, rất nhiều buổi thiết triều, các quan cũng phải dậy sớm, thắp đèn nạp năng lượng cháo để vào triều mang đến kịp. Vua thường ngự triều tại điện Văn Minh, bên tả mặt hữu vu. Khi vua ra, thái giám tuyên triệu triều quan, những quan đều mặc áo thụng xanh, đeo bài ngà, quan văn bên hữu, quan liêu võ mặt tả… Bái mạng xong, cỗ nào có bài toán thì tâu quỳ tại chỗ. Cạnh quan liêu tấu gồm quan Nội những ghi chép lời vua ban. Những buổi thiết triều kéo dãn đến chín mười giờ.

Lúc không thiết triều, vua thao tác ở chái Đông điện bắt buộc Chánh: đơn vị vua ngồi thao tác một mình, có vài thị phái nữ đứng hầu, mài son, châm dung dịch hoặc để truyền việc. Triều quan không được vào địa điểm ngự tọa, mọi việc lớn, nhỏ, bên vua phải tự xem. Phiếu sớ từ các nơi giữ hộ về nội các, được xếp vào trát tấu sự, đưa mang lại giám, giám đưa cho thiếu phụ quan dưng vua. Vua coi xong, giao lại nội các, Nội những giữ phiên bản chính tất cả châu điểm, châu phê, sao lục gửi những bộ, nha thi hành. Phần đa phiếu tấu có chữ “châu phê” của từ Đức còn lại cho biết nhà vua đã giỏi chữ nhưng văn lại hay. Có không ít tờ tấu, vua phê dài hơn nữa cả lời tâu. Xem như thế, rõ ràng vua rất chuyên cần và cẩn trọng việc chủ yếu sự.

Tự Đức trị vì đất nước trong bối cảnh chạm mặt nhiều thách thức sống còn. Bên vua thiếu thốn tính quyết đoán, phải dựa vào triều thần bàn việc, mà lại triều thần mặc dù có bạn thanh liêm và có thực quyền như Trương Đăng Quế song lại bảo thủ. Trên thay giới, công nghệ và công nghiệp đã phát triển mạnh mẽ, cạnh tranh mua sắm ngày càng gay gắt, thế mà đình thần quanh vua chỉ chăm lo việc văn chương, khéo nghề nghiên bút, bàn đến quốc sự thì rước Nghiêu Thuấn, Hạ, yêu đương Chu xa xưa làm gương, trường đoản cú vỗ ngực là văn minh, chê dương thế là nước ngoài dị. Do thế, từ Đức cấm sắm sửa ngày càng gay gắt hơn. Đến khi Gia Định đã lâm vào hoàn cảnh tay Pháp, công ty vua hỏi đến sự việc Phú quốc cường binh thì triều thần không đưa ra được kế sách gì. Cũng đều có những người đã đi ra bên ngoài du học tập hoặc được tiếp xúc, có quan điểm mới, muốn thay đổi, cách tân như Phan Thanh Giản, Phạm Phú sản phẩm công nghệ (1864), Nguyễn ngôi trường Tộ (1866), Đinh Văn Điền (1868), Nguyễn Hiệp (1867), Lê Đĩnh (1881)… dưng điều trần xin đơn vị vua cải tân mọi mặt: chủ yếu trị, tởm tế, quân sự… theo gương Nhật Bản, Thái Lan, hương thơm Cảng và những nước phương Tây. Đình thần hoặc cho rằng nói càn, bàn nhảm hoặc mang đến là chưa phù hợp thời cụ hoặc còn để hỏi xem những tỉnh và làm từ từ…

Năm Mậu dần (1878), xem báo “Hương Cảng tân văn”, thấy bàn tới sự việc chấn hưng đất nước phải thông thương và chống lại bảo thủ, đúc súng, đóng góp tàu, cử fan học tiếng nước ngoài, bên vua hy vọng cho thi hành, bảo viện cơ mật để ý rồi tâu lên. Viện cơ mật nhận định rằng thông thương, học tập tiếng, đóng góp tàu… thật là nhu yếu nhưng người Tây dương tiệm tất nên dần dần, có tác dụng ngay một lúc, thực khó được như ý, rồi còn buộc phải chờ kỳ tiến công đơn vị Thanh năm tới, coi sao rồi liệu sau… trường đoản cú Đức coi lời tâu, dụ rằng:

– Xét việc thì nên cảnh giác và lưu ý đến cho chín, nhưng cũng nên làm thế nào cho tiến bộ, chứ không cần tiến là thoái vậy!

Vua phê chuẩn việc học tiếng nước ngoài, sức đến làm ngay. Tháng 11 năm Mậu dần (1878), cùng với sứ cỗ sang Xiêm có một vài thanh niên bởi Hồ xung khắc Hài dẫn đầu sang học tiếng Xiêm.

Nhận ra với làm cho lúc đó đã là quá chậm, tuy nhiên quần thần vẫn chần chừ, hổ hang cải cách, nếu bao gồm làm, lại dè dặt, nửa chừng… Triều đình tạo thành hai phe: công ty chiến và công ty hòa. Những chủ nhân chiến dù rất kiêu dũng nhưng võ thuật trong đk quá chênh lệch về lực lượng, trang bị nên cuối cùng bị thất bại.

Năm Nhâm Ngọ (1882), triều đình cử Thượng thư cỗ Hình Phạm Thận Duật đi sứ Thiên Tân (Trung Quốc) ước viện nhà Thanh đánh Pháp. Trung quốc đang bị những nước châu mỹ xâu xé, chẳng đầy đủ không cứu được ngoài ra muốn nhân thời cơ này chiếm những tỉnh phía Bắc nước ta. Ngày 16/6 năm Quí mùi (1883), trường đoản cú Đức mất, trị vày được 36 năm, thọ 55 tuổi. Triều đình Huế phải ký hòa cầu Quí mùi (1883) rồi hòa mong Patơnốt (1885), giang sơn bị chia thành 3 kỳ chịu đựng sự bảo lãnh của thực dân Pháp.Tự Đức đem vợ từ thời điểm năm 14-45 tuổi và sau đó còn lấy thêm 103 vợ nữa, nhưng đến năm 35 tuổi vẫn chưa có con, tuy nhiên đã chạy chữa bởi mọi giá, mong tự khắp đền rồng chùa bao gồm tiếng trong nước, thậm chí nhà vua còn hạ ráng lấy một thiếu phụ đã qua 1 đời chồng, tất cả con mà vẫn “vô hậu”. Công ty vua nên nuôi đem 3 tín đồ con những anh bản thân làm con nuôi: Ưng Chân, Ưng Kỷ cùng Ưng Đường. Chúc thư nhà vua viết: “Trẫm nuôi sẵn tía con, Ưng Chân nắm nhiên là học tập lâu trưởng thành, bao gồm danh đã lâu, dẫu vậy mặt hơi gồm tật, giấu bí mật không rõ ràng, hại sau ko sáng, tính lại hiếu dâm, cũng tương đối là không tốt, chưa chắn chắn đương nổi việc lớn. Nhưng mà nước cần có vua các tuổi, đương lúc khó khăn này không dùng hắn thì cần sử dụng ai? sau khi Trẫm muôn tuổi, cần cho Quốc công Ưng Chân nối nghiệp…” Về sau, trần Tiến Thành, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết là các phụ chính đại thần mưu quăng quật vua này lập vua khác tạo ra thảm kịch trong triều Nguyễn sau khi Tự Đức mất.

5. Dục Đức (làm vua bố ngày)

Trước ngày đăng quang, Dục Đức bàn với cha đại thần phụ chánh là Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết và Trần Tiến Thành sẽ không đọc một đoạn dấn xét về phần mình trong di chiếu tại lễ lên ngôi. Cả ba vị phụ chủ yếu đều đồng ý. Ngày hôm sau, khi trằn Tiến Thành đọc mang lại đoạn ấy, hạ giọng xuống phần lớn không ai nghe rõ, thì Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết bực tức bảo Nguyễn Trọng Hợp hiểu lại rồi phân chia quân túc vệ canh dữ trong ko kể thành thật nghiêm khắc và bắt gọn gàng 10 người thân tín của vua nối ngôi trong các số ấy có Nguyễn Như Khuê.

Xem thêm: Từ Điển Anh Việt " Oligarchy Là Gì, Định Nghĩa Và Ví Dụ

Hai hôm sau, tại buổi thiết triều bao gồm đông đủ hoàng thân và đình thần, Nguyễn Văn Tường vùng lên tuyên cáo truất phế truất Dục Đức vày bốn tội:

Cắt sút một đoạn trong di chiếu của vua chaTự tiện đưa một giáo sĩ vào hoàng thànhMặc áo màu xanh lá cây trong lúc đặt tang vua chaThông dâm với khá nhiều cung nữ của vua cha.

Dục Đức bị tống giam tại một phòng kín đáo vừa được nhanh xây lên tức thì trong biệt điện mình. Dục Đức bị đối xử như 1 tù nhân thường. Nhờ fan lính gác yêu mến tình công ty cũ, hằng ngày đút đến một thay cơm và một loại áo cũ ngấm nước, thay ra uống, Dục Đức sinh sống thoi thóp được ngay gần một tháng thì chết, xác vùi trên một trái đồi, không hòm và không một ai được đi chuyển tang.

Hơn hai mươi năm sau, nam nhi thứ 7 tức Thành Thái lên làm vua, Dục Đức bắt đầu được khôi phục lại đế hiệu và tôn là “Cung tôn huệ hoàng đế”.

6. Hiệp Hòa (6.1883-11.1883)

Tên thiệt là Hồng Dật, con thứ 29 và là con út của Thiệu Trị, sinh tháng 9 năm Thiệu Trị vật dụng 7 tức năm Bính Ngọ (1846). Năm ất Sửu (1865) từ Đức 18 tuổi được phong Văn Lãng công. Từ bỏ Đức thiết bị 31 tức năm Kỷ Mão (1879) được tấn phong Lãng Quốc công.

Tháng 6 năm Quý mùi (1883) phế xong xuôi Dục Đức, theo ý của Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, được ý chỉ của từ bỏ Dụ Hoàng Thái Hậu, triều đình cử một phái bộ ra Kim Long rước Lãng Quốc công vào Đại Nội để sẵn sàng làm lễ đăng quang. Lãng Quốc công khóc mà lại nói rằng: Tôi là nhỏ út của tiên đế, bốn chất khoảng thường, không dám nhận ngôi vua. Phái bộ vừa đề xuất năn nỉ vừa dùng vũ lực bắt đầu đưa được Hồng Dật vào Cấm thành. Gắng là hai hôm sau Lãng Quốc công biến vua Hiệp Hòa.

Hiệp Hòa lên nối ngôi, Nguyễn Văn Tường với Tôn Thất Thuyết cậy công tôn lập nên thâu tóm mọi quyền hành, không thèm đếm xỉa gì mang đến vua. Hiệp Hòa ghét lắm, ý muốn tước bớt quyền lực của họ. Vua đã nhất quyết điều Tôn Thất Thuyết từ cỗ Binh sang cỗ Lại. Làm cho vua được tứ tháng thì Hiệp Hòa nhận được mật sớ của hai người thân tín là Hồng Phi (Tham tri cỗ Lại, con trai Tùng Thiện Vương) xin thịt hai quyền thần Nguyễn Văn Tường với Tôn Thất Thuyết.

Hiệp Hòa phê vào sớ: “Giao đến Trần Khanh (Trần Tiến Thành) phụng duyệt”, bỏ sớ vào tráp giao thái giám è Đại đưa về nhà trần Tiến Thành sinh sống chợ Dinh Ông. Việc bại lộ, Tôn Thất Thuyết với Nguyễn Văn Tường bàn giải pháp phế truất Hiệp Hòa. Họ đến mời những đại thần đến họp nói tội Hiệp Hòa với Trần Tiến Thành, Hồng Phi và Hồng Sâm có thủ đoạn dựa vào quân Pháp sát hại hai đại thần phụ chính, với hội chứng cứ hẳn hoi (tờ mật sớ): Sau ép các quan ký vào tờ sớ đòi phế truất Hiệp Hòa xong, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết vào cung Diên thọ xin ý chỉ của Hoàng thái hậu đồng thời cho những người dẫn 50 bộ đội vào điện Càn Thành bắt Hiệp Hòa phải tự xử mình theo lệ “Tam ban triều điển” dành riêng cho các đế vương, khanh tướng tội ác tử hình.

Đang tối khuya công ty vua bắt đầu biết bao gồm sự biến, hỏi mang đến trực hầu, thì chỉ có một vài ba thái giám. Vua không nên thái giám nai lưng Đạt đem chiếu nhường ngôi tới và xin được trở về lấp cũ. Tôn Thất Thuyết với Nguyễn Văn Tường giả vờ nhận lời, cho tất cả những người đem võng chuyển vua và thê thiếp về lấp cũ ở xã Phú Xuân ngừng lại bí mật dặn riêng biệt Ông ích Khiêm và Trương Văn Đễ đón ở cửa ngõ Hiểu Nhân, chặn đường đưa vua đến nhà Hộ Thành, nghiền uống dung dịch độc trường đoản cú vẫn.

Riêng trần Tiến Thành, cáo nhỏ nằm sinh sống nhà cũng trở nên lính cho giết chết ngay đêm ấy. Đó là 1 ngày mùa Đông (29.11.1883). Hiệp Hòa làm vua được 4 tháng, chết 36 tuổi, giao cho che Tôn nhân an táng theo nghi thức Quốc công.

7. Loài kiến Phúc (12.1883-8.1884)

Húy là Hạo, từ bỏ là Ưng Hỗ, lại có tự là Ưng Đăng, con nuôi vật dụng 3 của tự Đức, sinh ngày 2 tháng Giêng năm Canh Ngọ (1870). Năm lên hai, (1871) bởi vì Tự Đức không có con, Hạo được kén chọn vào cung, sung có tác dụng Hoàng thiếu thốn tử, bởi học phi Nguyễn Thị siêng nuôi dưỡng. Từ nhỏ dại Hạo đang sớm gọi biết, ôn hòa, lặng lẽ và sạch sẽ, cẩn thận lời nói và vấn đề làm. Bởi thế, từ bỏ Đức vô cùng khen cùng tỏ ý yêu quý khác thường. Ngày thu năm Nhâm Ngọ (1882) được cho tới nhà gọi sách gọi là dưỡng Thiệu mặt đường và được vua không đúng kèm cặp đạo làm cho vua. Vào di chiếu, trường đoản cú Đức tỏ ý muốn nhường ngôi tuy thế vì bé dại tuổi (mới 14 tuổi) đành thôi.Tự Đức mất, Hoàng thiếu hụt tử ra ngoài thành, ở trong nhà Quan xá không tính của Vụ Khiêm. Mờ sáng sủa ngày 30.11 năm Quý hương thơm (1883) được quần thần đón về năng lượng điện Quan Canh ngơi nghỉ sở Tịch Điền. Thấy fan đến đón, Hoàng tử sợ hãi, quân lính yêu cầu ôm lên võng khênh đi. Đến nơi, Tôn Thất Thuyết cùng Nguyễn Văn Tường báo là xin lập lên làm vua. Hoàng tử trả lời:

– Ta còn bé, sợ làm không nổi

Hai phụ chánh nói:

– tiên quân (tức tự Đức) đã gồm ý ấy nhưng chưa kịp làm. Ni là mệnh trời, vậy xin nghĩ mang lại tôn miếu xã tắc làm cho trọng.

Xong họ truyền lệnh họp triều thần lại tôn lập vua mới. Vắt là ngày 1/12 năm Quý mùi (1883), dưỡng Thiện (Ưng Đăng) lên nối ngôi, niên hiệu là con kiến Phúc.

Từ ngày kiến Phúc lên ngôi quyền lực bà học Phi càng ngày càng lớn. Nguyễn Văn Tường đã nhận được ra vấn đề này và hết sức tranh thủ cảm tình của bà. Lúc may đã đi đến với Nguyễn Văn tường khi công ty vua mắc bệnh đậu mùa. Bà học tập Phi ngày nào thì cũng ở cạnh vua còn nhỏ nhắn bỏng của chính bản thân mình từ mờ sáng đến nửa đêm. Cầm là phụ thiết yếu Nguyễn Văn Tường tối nào thì cũng vào chầu nhà vua và Hoàng mẫu, có lúc đến nửa đêm new về. Trước thể hiện thái độ quá quan tâm và tất cả chiều lơi lả của Nguyễn Văn Tường với chị em nuôi, kiến Phúc vẫn tỏ thái độ rất là khó chịu. Gồm lần thiu thiu ngủ, nghe được mẩu truyện giữa nhị người, vua ngay tắp lự quát: “Khi làm sao lành dịch rồi tao sẽ chặt đầu cả cha họ công ty mi”. Tường nghe được bèn xuống thái y viện lấy thuốc điều chế đưa mang đến Học Phi. Theo lời khuyên răn của dưỡng mẫu Kiến Phúc sẽ uống thuốc đó tới sáng hôm sau thì qua đời.

Ngay chiều hôm đó, trên buổi thiết triều bất thường, Nguyễn Văn Tường tuyên cáo kiến Phúc đã chết giẫm vì bệnh lý biến chuyển bất ngờ đột ngột và chuyển em ruột là Ưng lịch lên nối ngôi.

Kiến Phúc làm cho vua được 8 tháng thì mất, bắt đầu 15 tuổi.

8. Hàm Nghi (8.1884-8.1885)

Hàm Nghi thương hiệu thật là Ưng Lịch, em ruột loài kiến Phúc. Sau khi Kiến Phúc bị giết, Ưng Lịch bắt đầu 13 tuổi và được chuyển lên ngôi ngày 1/8 năm cạnh bên Thìn (1884). Thời điểm đó, hòa ước ngay cạnh Thân (6.6.1884) vẫn được ký kết kết. Lễ đăng quang của Hàm Nghi không được nam triều thông tin cho Khâm sứ Pháp trên Trung Kỳ, vì vậy Rê-na không chấp nhận vua mới. Chúng yêu mong mời các đại thần cơ mật lịch sự tòa Khâm sứ để bàn định nghi thức gặp mặt gỡ thân vua Hàm Nghi và đại diện thay mặt tối cao của cơ quan chính phủ Pháp tuy vậy Tôn Thất Thuyết tự chối. Tướng tá Đờ Cuốc-xy dọa sẽ đem quân quý phái bắt. Trước tình nỗ lực không thể trì hoãn, nửa đêm 7/7 năm ất ganh (1885) Tôn Thất Thuyết ra lệnh tấn công bất thần vào đồn mang Cá và đồn Pháp cạnh tòa Khâm sứ. Quân nam giới đánh khôn xiết hăng hái, tuy vậy vũ khí quá thô sơ với giao liên non kém nên chỉ có thể mấy tiếng sau, bị thất bại. Kinh thành Huế thất thủ. Tôn Thất Thuyết hạ lệnh tập đúng theo tàn quân chực sẵn ở cửa Chương Đức, vào cung vua cùng tam cung chạy ngoài Hoàng thành xa giá chỉ ra Quảng Trị. Đạo Ngự có hơn ngàn người, đa số là những đại thần, ông vua bà chúa, già có, trẻ em có, đi kiệu, đi ngựa, cùng đi bộ. Hoàng tử Chánh Mông cưỡi con ngữa vì chạy nhanh, tiền kim cương trong tín đồ rải khắp dọc đường. Bao gồm bà chúa ôm bé khóc sướt mướt trên kiệu. Hàm Nghi ngồi kiệu lâu, kêu mệt, nên chuyển sang ở võng.

– Tôi, thân vẫn tù, nước đã mất, còn dám nghĩ bỏ ra đến phụ thân mẹ, các bạn em nữa.

Không cài chuộc nổi, thực dân Pháp đẩy công ty vua đi an trí trên An-giê (thủ đô Angiêri, nằm trong địa của Pháp). Trên đây, Hàm Nghi được đến ở biệt thự cao cấp thuộc xóm Enbia, ngoại ô An-giê. Thời điểm đầu, công ty vua tẩy chay không chịu học tiếng Pháp. Sau đây nghĩ lại, còn nếu không học thì nặng nề mà hiểu được văn hóa truyền thống Pháp và thay giới, đơn vị vua đã học và biết nhanh chóng cai quản được ngữ điệu Pháp. Hiểu thâm thúy về văn chương, mỹ thuật Pháp, sau biến hóa một họa sĩ có tài. Cho dù vậy, về đơn vị vua vẫn giữ nguyên tập tục dân tộc: đầu búi tó, quần the, áo lâu năm Việt Nam.

Hội họa, music và một mái ấm gia đình nhỏ gồm một vợ cùng một đàn bà đã giúp Hàm Nghi khuây khỏa phần như thế nào nỗi nhức của fan dân mất nước, của một ông vua bị đi đày xa.Vua sẽ sống sống An-giê 47 năm, thọ 64 tuổi.

9. Đồng Khánh (10.1885-12.1888)

Sau lúc đày Hàm Nghi, thực dân Pháp bàn với đại thần cơ mật Nguyễn Hữu Độ và Phan Đình Bình lập kiến Giang quận công làm cho vua mới.

Kiến Giang quận công tên thật là Ưng Đường, sinh 12/1 năm liền kề Tí (1864) nhỏ trưởng của kiến quốc công Hồng Cai, người mẹ là Bùi Thị. Năm ất Sửu (1865) lên 2, được gửi vào cung làm con nuôi thứ hai của tự Đức. Năm Quí hương thơm (1883) được sắc phong là kiến Giang quận công. Ngày 19/9 năm ất ghen tuông (1885) dưới quyền bảo trợ và đưa ra quyết định của Giám quốc bạn Pháp, Ưng Đường được lập lên làm vua lấy hiệu là Đồng Khánh. Ngay lập tức từ đầu, vua đã trở thành công gắng trong tay bạn Pháp. Lễ rước vua mới từ Phu Văn thọ vào năng lượng điện Càn Thành do Đờ Cuốc-xy với Săm pô dẫn đầu. Dọc mặt đường rước vua trải qua có bộ đội Pháp bồng súng và lính Nam vác gươm giáo đứng bảo vệ. Lên ngôi, Đồng Khánh không quên ơn bạn đã tạo nên dựng mang lại mình đề nghị ban liền tía đạo dụ phong Đờ Cuốc-xy tước “Bảo hộ quân vương”, phong Sâm pô tước đoạt “Bảo hộ công” cùng tướng Oa-rơ-nô tước “Dực quốc công” Đồng Khánh còn nhờ vào Đờ Cuốc-xy gửi tới tổng thống Pháp bức điện thư cảm ơn nước Đại Pháp đã hết lòng vun trồng cho khách hàng và cam đoan sẽ mãi mãi giữ lại trọn tình giao hảo giữa nhì nước. Từ đó, ngày nào, vua cũng lễ hội với các quan chức cao cấp Pháp, duy nhất là sau khi đã cưới đàn bà Nguyễn Hữu Độ.

Đồng Khánh càng thân Pháp thì phong trào Cần Vương kháng Pháp càng mở rộng khắp nơi. Thực dân Pháp đã cần thừa nhận: “Chưa hề làm việc xứ nào, thời nào gồm một vua bị thần dân ân oán ghét như vua bù quan sát Đồng Khánh!” Đồng Khánh cũng từ bỏ thú nhận: “Không có lẽ nào tôi có thể tin rằng tỉnh hà tĩnh Quảng Bình trung thành với chủ với tôi, vì chưng hai thức giấc ấy có nhiều sĩ phu quá!”

Song đời có tác dụng vua của Đồng Khánh không được lâu, ngày 25/12 năm Quí mùi (1888), Đồng Khánh chết bệnh dịch tại bao gồm định Càn Thành (Huế), 25 tuổi, sinh hoạt ngôi 3 năm, tất cả 9 người con (6 năm, 3 nữ).

10. Thành Thái (1.1889-7.1907)

Sáu người đàn ông của Đồng Khánh phần đông còn quá nhỏ.Vâng ý chỉ của Lưỡng Tôn Cung (Nghi thiên chương cung phi – bà xã Thiệu Trị cùng Lê Thiên anh hậu phi – vợ Tự Đức) triều đình đón tín đồ con vật dụng 7 của Dục Đức (đã bị truất phế truất) là Hoàng tử Bửu Lân lúc đó mới 8 tuổi lên làm vua.

Chuyện nói rằng: khi triều quan cho nhà rước Hoàng tử vào hoàng thành có tác dụng lễ đăng vương thì người mẹ là từ bỏ Minh đi vắng. Ông hoàng nhỏ nhắn bỏng run sợ, nói:

– những ông cho làm chi? Bắt tôi à? các ông muốn làm chi thì làm cho nhưng phải đợi ả tôi (mẹ tôi) về đã.

Khi từ bỏ Minh về, biết chuyện nhỏ mình bị bắt đi làm vua, bà òa khóc, nghẹn ngào nói:

– Lạy các quan! Xin các quan tha cho người mẹ con tôi! Tôi không bao giờ quên cái chết vô cùng thê thảm của ông chồng tôi (tức vua Dục Đức). Tôi cũng luôn luôn nhớ rằng những vua Hiệp Hòa, kiến Phúc đều đã trở nên giết cùng vua Hàm Nghi thì bị đi đày.

Sau một hồi khuyên giải của hàng xóm xuất hiện lúc đó. Trường đoản cú Minh bắt đầu để cho những người ta bế con lên kiệu rước đi. Tiếp nối 3 giờ, chú nhỏ bé Bửu lạm trở thành hoàng đế Thành Thái.

Thành Thái thông minh, lên 4 – lúc vua thân phụ bị truất đã cần sống ở ngoại trừ thành cùng với bà con lao động, phân chia sẻ đau khổ với số đông người túng bấn trong cảnh nước mất đơn vị tan. Vì chưng thế, có tác dụng vua, tuy mới 10 tuổi, Thành Thái vẫn sớm gồm ý thức về quốc sự và hết sức ham phát âm biết. Vua thích đọc những tân thư chữ hán của china và Nhật Bản. Nhờ vào đó, Thành Thái có tinh thần tự cường dân tộc bản địa và đầu óc cải cách. Tuy nhiên mọi dự định cách tân đất nước của vua hầu hết bị thực dân Pháp phòng chận.

Khâm sứ Pháp lo ngại một điều là Thành Thái khôn cùng gần dân, yêu đương dân với hay vi hành. Gồm một lần Thành Thái đi dạo bộ trên cầu Gia Hội, sắp chạm mặt một người vác tre. Quân lính vội chạy lên trước, dẹp đường, Vua bảo:

– Cứ để cho những người ta đi! mình dân không hẳn là dân, vua không phải là vua, vì sao dẹp fan ta ?

Nhiều chuyến săn phun ở Cổ Bỉ (cách Huế khoảng 30km) vua thường xịt vào chơi những làng dọc sông Bồ. Vào làng, vua mang đến trải chiếu ngồi giữa đất, dân thôn bu lại xem. Nếu bộ đội đuổi, vua quán triệt và hỏi dân ước ao gì? Dân bảo ao ước xem bắn, vua ngay tức khắc giương súng bắn cho bọn họ xem.

Ngày 12.9.1907 thực dân Pháp cho dẫn giải vào thành phố sài gòn rồi mang theo quản thúc trên Cáp Xanh Giắc cơ (Cap saint Jacques), đến năm 1916 thì đày ra hòn đảo Rê-uy-ni-ông (Réunion) thuộc với con là Duy Tân.

11. Duy Tân (1907-1916)

Gạt hoàn thành Thành Thái, thực dân Pháp định dùng bé của Thành Thái là Hoàng tử Vĩnh San new 8 tuổi lên làm cho vua để dễ dàng bề thao túng. Chúng bất ngờ được rằng vị vua trẻ này còn có thái độ kháng lại kiên quyết và lành mạnh và tích cực hơn vua cha.

Từ khi còn nhỏ, vua đã tất cả những bài toán làm và tiếng nói cương nghị, chống Pháp khôn cùng quyết liệt. Gồm lần, ngồi câu trước bến Phu Văn Lâu cùng với thầy học là Nguyễn Hữu Bài, vua ra vế đối:

“Ngồi bên trên nước không chống được nước, trót buông câu nên lỡ buộc phải lần”

Nguyễn Hữu bài bác đối lại:

“Nghĩ câu hỏi đời nhưng mà ngán đến đời, đành nhắm mắt mang lại đâu tốt đó”.

Mặt đượm buồn, vua nói: hóa ra thầy là fan cam chịu bó tay trước số mạng. Theo ý trẫm, sống như vậy thì bi hùng lắm. Phải có ý chí quá gian khổ, trở ngại để tiến lên thì mới có thể sống bao gồm ý nghĩa.

– trường hợp các người dùng bạo lực bắt ta thì cứ bắt, còn ta, nhất mực không về!

Toàn quyền Pháp ở hà nội thủ đô đích thân ra chạm mặt và dỗ ngon dỗ ngọt vua quay trở lại ngai vàng. đơn vị vua yên tâm trả lời.

– “Các ngài ao ước buộc tôi đề nghị làm vua nước Nam, thì nên coi tôi là 1 trong ông vua đã cứng cáp và tất cả quyền tự do hành động, độc nhất là quyền thoải mái trao đổi thư tín và chính kiến với cơ quan chỉ đạo của chính phủ Pháp”.

Không gật đầu được, toàn quyền Pháp lệnh cho Khâm sứ đưa Duy Tân vào tạm giữ ở đồn mang Cá với giao mang đến Nam triều trong 1 tuần yêu cầu thuyết phục được đơn vị vua biến hóa chính kiến. Cuối cùng, ko chịu chết thật phục thực dân Pháp cùng tay sai, Duy Tân đã bị lưu đày sang đảo Rêuyniông.

Trần Cao Vân, Thái Phiên, Tôn Thất Đề và Nguyễn quang đãng Siêu gần như bị chém đầu.

Theo vua đi đày có Hoàng mẫu Nguyễn Thị Định, Hoàng quế phi Mai Thị Vàng cùng em ruột là Mệ Cưởi new 12 tuổi. Lúc theo chồng lên đường Bà Mai Thị rubi đã tất cả mang 3 tháng với bị sẩy thai. Sau 2 năm ở hòn đảo Rêuyniông, vì chưa hợp thủy thổ, khí hậu, bị đau nhỏ xíu luôn, mẹ, vợ và em vua cùng cả nhà trở về Tổ quốc. Năm 1925, Duy Tân đang gửi thư về mang đến hội đồng tộc kèm giấy ly hôn bà Mai Thị Vàng, xin Hội đồng ghi nhận để bà đi lấy ck khác, thời gian đó, bà new 27 tuổi, cơ mà cương quyết thủ máu với chồng.

Sau khi sẽ ly dị bà Vàng, Duy Tân đã lấy một người đàn bà địa phương, tự 1929 đến 1939, sinh được 4 con, 3 trai 1 gái. Rồi không rõ bà vợ này đã chết hay bỏ nhau, cựu hoàng lại đem một người ở thành phố hà nội Xanh Bơ noa và sinh được một gái.

Trong chiến tranh chống phân phát xít 1939-1945, Duy Tân tình nguyện bắt đầu làm quân đội của “nước Pháp tự do” với khi đồng minh chiến thắng, ông được xuất ngũ với hàm thiếu tá không quân. Việc làm này của ông bị vua phụ thân là Thành Thái làm phản đối kịch liệt. Mon 10 năm 1945, Duy Tân chấp thuận đồng ý lời đề nghị của tổng thống Pháp Đờ Gôn trở về Việt cơ mà bị tai nạn máy bay và mất trên phố đi thăm bà xã con ở đảo Rêuyniông, lâu 46 tuổi.

12. Khải Định (1916-1925)

Khải Định thương hiệu thật là Bửu Đảo có cách gọi khác là Hoàng thân Phụng Hóa, con Đồng Khánh, sinh năm 1884. Từ bỏ 1907, sau thời điểm phế truất Thành Thái, thực dân Pháp định chuyển Bửu Đảo đăng vương vua để nối tiếp dòng vua bù nhìn Đồng Khánh. Khi giải quyết và xử lý vấn đề này, những đình thần tỏ ý không muốn đặt lên ngai vàng một người “vô hậu” (tuyệt tự). Pháp đành phải gật đầu đồng ý Duy Tân. Duy Tân bị đi đày, Pháp đưa Bửu Đảo lên ngôi, đem niên hiệu là Khải Định, 32 tuổi.

Đây là một trong những ông vua bù quan sát mạt hạng. Quần chúng. # Huế đã truyền mồm câu ca phổ biến về Khải Định:

“Tiếng đồn Khải Định nịnh Tây,

Nghề này thì lấy ông này tiên sư”

Tháng 4/1922, trước ngày sang Pháp tham dự tiệc chợ Mác-xây, Khải Định mang đến làm lễ nhan sắc lập Nguyễn Vĩnh Thụy làm Đông