Các đời chúa nguyễn

     

Nguyễn Hoàng (1600-1613) Nguyễn Phúc Ánh (1780-1802)Nguyễn Phúc Nguyên (1613-1635) Nguyễn Phúc Thuần (1765-1777)Nguyễn Phúc Lan (1635-1648) Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765)Nguyễn Phúc Tần (1648-1687) Nguyễn Phúc Chú (1725-1738)Nguyễn Phúc Trăn (1687-1691) Nguyễn Phúc Chu (1691-1725)


*

♦ Nguyễn Hoàng (1600-1613): Nguyễn Hoàng, fan Gia Miều ngoại trang, Tống Sơn,

*
Hà Trung, Thanh Hoá, sinh tháng 8 năm Ất Dậu (1525), là bé thứ nhì của Nguyễn Kim. Tiên sư cha họ Nguyễn là một danh gia vọng tộc sống Thanh Hoá. Thân phụ Nguyễn Hoàng là Nguyễn Kim, con trưởng của Nguyễn Hoằng Dụ, có tác dụng quan dưới triều Lê, chức Hữu vệ Ðiện chi phí tướng quân tước đoạt An Thanh hậu. Lúc Mạc rước ngôi vua bọn họ Lê, Nguyễn Kim đem con em mình lánh sang Ai Lao, tiếp nhận hào kiệt, tính cuộc trung hưng nhà Lê từ mặt đất Ai Lao và được phong Thượng phụ Thái sư Hưng quốc công trưởng nội ngoại sự. Năm Canh Tí (1540) Nguyễn Kim đem quân về chiếm phần Nghệ An. Năm Nhâm dần dần (1542) ra Thanh Hoá cùng với vua Lê chỉ chiếm lại Tây Ðô, sự nghiệp trung hưng công ty Lê vày tay Nguyễn Kim tạo ra dựng buổi lúc đầu đang đà béo mạnh. Năm Ất ghen tuông (1545), Kim bị hàng tướng công ty Mạc là Dương chấp nệ đầu độc chết, lâu 78 tuổi. Quyền hành từ đó lâm vào tình thế tay Trịnh Kiểm, con rể Nguyễn Kim.Khi Nguyễn Kim chạy sang trọng Ai Lao thì Nguyễn Hoàng new lên hai tuổi, được Thái Phó Nguyễn Ư Dĩ nuôi dạy đề nghị người. Lớn lên, Hoàng làm quan đến triều Lê, tước đoạt phong đến Hạ Khê hầu, từng rước quân tiến công Mạc Phúc Hải, lập công lớn, vua Lê phong cho tước Ðoan quận công.Trịnh Kiểm là anh rể, muốn tóm gọn quyền hành nên vứt bỏ uy thế những con Nguyễn Kim: Nguyễn Uông, bé trưởng bị hãm hại, Nguyễn Hoàng Ðan bị ganh ghét. Hoàng biết, bèn cáo dịch nằm nhà, giữ mình kiêng ngờ.Nguyễn Hoàng tìm phương pháp trả thù họ Trịnh, do dự chưa biết nên làm gì bèn sai người đến hỏi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, thì được tâu: "Hoành Sơn tuyệt nhất đái, vạn đại dung thân" (Một dải núi Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời). Hoàng hiểu ra, nhờ vào chị gái là Ngọc Bảo nói cùng với Kiểm mang đến Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá. Ðất ấy hiểm trở, xa xôi, khí hậu tự khắc nghiệt, lại là mặt Nam, quân Mạc có thể dùng thuyền vượt biển cả đánh sau lưng. Kiểm gật đầu đồng ý và dưng biểu tâu vua trao quyền mang đến Nguyễn Hoàng là trấn thủ Thuận Hoá, toàn quyền xử lý đều việc. Hoàng đem fan nhà và quân bản bộ vào phái nam năm Mậu Ngọ (1558), khi 34 tuổi. Cùng đi còn có không ít đồng hương Tống Sơn cùng Nghĩa Dũng, Thanh Hoá.Thủa đầu, Nguyễn Hoàng dựng dinh trại sinh hoạt xa Ái Tử, thị xã Ðăng Xương (Triệu Phong, Quảng Trị). Hoàng biết khéo vuốt ve quân dân, thu sử dụng hào kiệt, sưu thuế vơi nhàng, được fan người hâm mộ gọi là "Chúa Tiên".Khoảng 40 năm đầu vào vùng đất mới, Nguyễn Hoàng chú ý khai hoang lập ấp, phát triển kinh tế tài chính gây nuôi lực lượng tính kế thọ dài, bên ngoài vẫn duy trì quan hệ bình thường và xong tốt nghĩa vụ so với vua Lê kế bên Bắc. Việc làm khẩn hoang và chính vì sự rộng rãi của Nguyễn Hoàng đang đem lại kết quả rõ rệt về phần đa mặt.Tháng hai năm Quý Dậu (1573), vua Lê nhan sắc phong Nguyễn Hoàng là Thái phó, bắt buộc tích dự trữ thóc lúa ngơi nghỉ biên giới, thường niên nộp thuế 400 cân nặng vàng bạc, 500 tấn lúa. Các lần có triều thần vào khám nghiệm thuế khoá của trấn, Nguyễn Hoàng khéo tiếp đãi biết đem lòng, chính vì vậy Hoàng chỉ đệ trình sổ sách do Hoàng sai tín đồ lập ra. Bao gồm nhờ này mà thu nhập của chúa Nguyễn sinh hoạt Ðàng Trong ngày càng tăng nhanh. Xung quanh Bắc, vua Lê tức thời năm buộc phải đem quân tấn công Mạc, quân dụng thiếu thốn, khu đất Thuận Quảng lại "liền mấy năm được mùa, trăm bọn họ giầu thịnh". Nguyễn Hoàng còn mang tiền thóc ra giúp vua Lê.Tháng 5 năm Quý ganh (1593) biết Lê Trịnh đã đánh rã quân Mạc, lấy lại được Ðông Ðô, Hoàng liền rước quân ra yết loài kiến vua Lê. Vua Lê khen ngợi công trạng trấn thủ khu đất phía nam, tấn phong Hoàng làm Trung quân đô đốc lấp tả đô đốc trưởng lấp sự thái uý Ðoan Quốc công.Nguyễn Hoàng từng giữ lại ở miền bắc với bên Lê cho 7 năm, các lần đem quân tiến công dẹp dư đảng bên Mạc ở kiến Xương (Thái Bình) và Hải Dương, lập được công lớn. Người con trai thứ nhị của Nguyễn Hoàng tên là Hán, được vua phong tả đô đốc Lỵ quận công, theo Nguyễn Hoàng tiến công Mạc ở Sơn nam giới bị tử trận. Nhỏ Hán là Hắc được lập ấm.Nguyễn Hoàng đã những lần theo hầu vua Lê lên hội khám với đơn vị Minh nghỉ ngơi Trấn phái mạnh quan để thừa nhận sắc phong mang lại vua Lê. Năm Kỷ Hợi (1599) vua Lê băng hà, bé thứ là Duy Tân lên ngôi, Nguyễn Hoàng được phong là Hữu tướng.Năm Canh Tý (1600), rước quân dẹp các tướng nổi loạn: Phan Ngạn, Ngô Ðình Nga và Bùi Văn Khê sinh sống Nam Ðịnh, Nguyễn Hoàng cùng bản bộ ra biển khơi dong trực tiếp vào Thuận Hoá, để con trai thứ 5 là Hải và cháu là Hắc nghỉ ngơi lại làm nhỏ tin. Sau đó, vua Lê sai sứ đưa vào tủ dụ. Vẫn nhằm Nguyễn Hoàng trấn thủ khu đất Thuận Quảng, thường niên nộp thuế má đầy đủ. Trịnh Tùng cũng gửi thư cố nhiên khuyên giữ giỏi việc thuế cống. Tháng 10 năm Canh Tý (1600), Nguyễn Hoàng gả đàn bà là Ngọc Tú mang đến Trịnh Tráng (con cả Trịnh Tùng). Từ kia Nguyễn Hoàng không ra Ðông Ðô nữa. Trịnh Tùng cũng chẳng dám hễ chạm tới việc ấy nữa. Nói cách khác từ năm 1600, Nguyễn Hoàng bước đầu xây dựng một đất nước riêng đến họ Nguyễn. Hoàng dáo diết phát hành vùng đất bắt đầu này có khá đầy đủ mọi mặt: tổ chức hành chính, mở rộng đất xuống phía nam. Một loạt chùa chiền thờ Phật cũng được xây cất trong mùa này: Thiên Mụ, Bảo Chấn... Dân chúng xung quanh Bắc thất bát đói nhát chạy vào phái nam theo chúa Nguyễn hơi đông.Năm Quý Sửu (1613) Nguyễn Hoàng đã già và mệt nặng. Nguyễn Hoàng mất thọ 89 tuổi, bao gồm 10 con trai, trấn thủ Thuận Quảng được 56 năm (1558-1613). Trong tương lai Triều Nguyễn truy vấn tôn là Thái tổ Gia dụ hoàng đế.

Bạn đang xem: Các đời chúa nguyễn

♦ Nguyễn Phúc Nguyên (1613-1635): Nguyễn Phúc Nguyên là nhỏ thứ sáu của Nguyễn Hoàng. Chị em Phúc Nguyên bọn họ Nguyễn. Bấy giờ các đàn ông của Nguyễn Hoàng là Hà, Hán, Thành, Diễn mọi đã mất trước. Người con trai thứ 5 là Hứa vẫn làm bé tin xung quanh Bắc, vì thế Phúc Nguyên là bé thứ 6 được nối nghiệp, bấy giờ đã 51 tuổi.Vua Lê sai sứ đưa vào viếng với truy tặng Nguyễn Hoàng là Cẩn Nghi công, mang lại Phúc Nguyên làm cho trấn thủ Thuận Quảng với hàm Thái Bảo, tước Quận công. Phúc Nguyên lên nối ngôi, sửa đắp thành luỹ để quan ải vỗ về quân dân, trong quanh đó đều vui phụng, bấy giờ bạn ta call Nguyên là chúa Phật. Tính từ lúc Nguyễn Phúc Nguyên, bọn họ Nguyễn làm việc Ðàng vào xưng quốc tính là Nguyễn Phúc.Năm Kỷ mùi hương (1619), Trịnh Tùng rước quân vào tấn công chúa Nguyễn làm việc Thuận Quảng, tự đấy chúa Nguyễn ko nộp thuế cống nữa.Nguyễn Phúc Nguyên gồm Ðào Duy Từ giúp sức càng vững bạo gan hơn. Ðào Duy từ được è Ðức Hoà tiến cử lên chúa Nguyễn năm Ðinh Mão (1627) Nguyễn Phúc Nguyên mừng lắm, phong đến Duy từ tước Lộc kê hầu, chức Nha Nội uý nội táng. Duy từ bày cho chúa Nguyễn kế sách trả lại sắc đẹp phong của vua Lê, không chịu đựng nộp thuế cống mang đến họ Trịnh, đắp luỹ ngôi trường Dục, luỹ Thầy nhằm phòng ngự, hạn chế lại quân Trịnh. Kế sách của Duy từ bỏ được chúa Nguyễn làm cho theo.Ðào Duy từ bỏ cũng bày đến chúa Nguyễn phép cẩn thận đinh, tuyển lính, thu thuế theo những bậc hạng, ngạch bậc không giống nhau. Dựa vào có vấn đề thuế và kêu gọi đóng góp của dân bọn chúng được công bình và ổn định định. Tiềm lực quân sự và kinh tế của chúa Nguyễn ngày dần mạnh.Ðào Duy từ bỏ còn tiến cử đến chúa Nguyễn một viên tướng tài ba, mưu lược như thần: Nguyễn Hữu Tiên. Quân lực Nguyễn từ đó ngày thêm mạnh. Ðào Duy từ chỉ góp chúa Nguyễn 8 năm cơ mà cơ nghiệp chúa Nguyễn thay đổi hẳn về chất, đất Ðàng trong trở nên gồm văn hiến và quy củ.Năm giáp Tuất (1634) Ðào Duy tự bị bệnh trở nặng rồi mất , thọ 63 tuổi. Chúa Nguyễn yêu đương tiếc, truy khuyến mãi ngay Hiệp mưu đồng đức công thần sệt tiến Kim tử vinh lộc đại phu, mang đến táng ở khu đất Tùng Châu (Bình Ðịnh). Công huân của Từ mở đầu công thần khai quốc công ty Nguyễn. 1 năm sau, năm Ất Hợi (1635) chúa Nguyễn Phúc Nguyên cũng qua đời, sinh hoạt ngôi 22 năm, lâu 73 tuổi, truyền ngôi cho bé thứ hai là Nguyễn Phúc Lan. Sau triều đình Nguyễn truy tôn là Hy Tông Hiến Văn Hoàng đế. Nguyễn Phúc Nguyên gồm 11 nhỏ trai.♦ Nguyễn Phúc Lan (1635-1648): Vợ Nguyễn Phúc Nguyên là đàn bà Mạc Kính Ðiển. Lúc Kính Ðiển bại vong, bà theo chú là cảnh huống chạy vào Nam, cùng rất chú ẩn ở miếu Lam Sơn, đất Quảng Trị. Nguyễn Thị Ngọc Dương, vợ Cảnh Huống lại là dì ruột của Nguyễn Phúc Nguyên, nhân kia bà tiến cháu mình vào hầu chúa Nguyễn trường đoản cú khi chưa lên ngôi. Bà vợ họ Mạc này sinh được năm nhỏ trai.Mùa hạ năm Tân hương thơm (1631), Hoàng tử cả là Kỳ mất, Phúc Lan là bé thứ nhị được lập làm rứa tử, mở dinh Thuận Nghĩa. Năm Ất Hợi (1635), chúa Nguyễn Phúc Nguyên mất, Phúc Lan được nối ngôi, lúc này ông sẽ 35 tuổi, hotline là chúa Thượng.Nghe tin Lan được nối ngôi, trấn thủ Quảng phái mạnh là Anh nổi lên, kín đầu mặt hàng họ Trịnh, mưu cướp ngôi chúa. Anh mang đến đắp luỹ Cu Ðê để nạm thủ và bày thuỷ quân làm việc cửa hải dương Ðà Nẵng cản lại chúa. Phúc Lan đánh bắt được, không nỡ làm thịt kẻ ruột thịt, nhưng tướng lĩnh đều xin giết nhằm trừ hậu hoạ, tất cả đồng đảng có tên trong sổ "Ðồng Tâm".Năm Kỷ Mão (1639), bà xã của Tôn Thất Kỳ là Tống Thị vào yết con kiến chúa Nguyễn. Tống Kỳ cute lại khéo ứng đối, nhân vào gặp gỡ chúa, kêu khổ, xin chúa yêu quý tình với biếu chúa chuỗi ngọc Vạn hoa. Phúc Lan yêu quý tình cho cất giữ trong phủ. Thị thần có người can, chúa ko nghe.Năm Canh Thìn (1640) quân Nguyễn bởi Nguyễn Hữu Dật thống suất đã chiếm lĩnh được Bắc ba Chính. Trịnh Tráng viết thư xin lại, chúa Nguyễn sai khiến đồng ý. Từ kia Phúc Lan thấy vấn đề biên cương cứng không xứng đáng lo nữa, lâm vào cảnh chăm vui yến tiệc, xuất bản cung thất, công dịch không ngớt, việc thổ mộc nặng nề, tốn kém, mà lại còn may là quân thần can ngăn. Tức thì huỷ bỏ việc xây dựng.Lại kể đến Tống Thị, khi đã được vào cung, gửi đón, thỉnh thác đem lòng chúa hết sức khéo, của nả thị chất đầy. Chưởng cơ Tôn Thất Trung mưu giết thị. Tống Thị viết thư cùng gửi một chuỗi ngọc nhờ phụ thân là Tống Phúc Tông (ở đất Trịnh) mang biếu chúa Trịnh, xin Trịnh Tráng chứa quân đánh Nguyễn. Tống Thị nguyện đem tài sản giúp quân lương. Tráng nhận thấy thư, tức thời đem các đạo quân thuỷ cỗ vào đánh. Nguyễn Phúc Lan bắt buộc tự nắm quân tiến công lại. Về sau, Nguyễn Phúc Lan ko được khoẻ, trao binh quyền cho đàn ông là Nguyễn Phúc Tần với tướng Nguyễn Hữu Dật. Những trận đánh khủng đã xảy ra, quân Nguyễn đại chiến thắng bắt được vô số tầy binh của Trịnh.Trên đường rút quân, mang lại phá Tam Giang, Phúc Lan mất trên thuyền ngự. Chúa nghỉ ngơi ngôi 13 năm, thọ 28 tuổi. Cụ tử Nguyễn Phúc Tần khóc mời chú đăng vương gánh vác câu hỏi nước. Ông chú tử tế sẽ khuyên cháu lên ngôi cho danh chính ngôn thuận. Nguyễn Phúc Tần theo lời, lên nối ngôi, truy hỏi tôn phụ thân là Thần tô hiến chiêu Hoàng đế.♦ Nguyễn Phúc Tần (1648-1687): Nguyễn Phúc Lan có bà xã họ Ðoàn, con gái thứ 3 của Thạch Quận công Ðoàn Công Nhạc, tín đồ huyện Diên Phúc, thức giấc Quảng Nam. Nguyễn Phúc Tần sinh vào năm Canh Thân (1620). Dịp đầu, được phong phó tướng Dũng lễ hầu, từng tấn công giặc ở cửa biển, được chúa Phúc Lan khôn xiết ngợi khen. Năm Mậu Tý (1648), được tấn phong là huyết chế công ty quân, cố gắng Phúc Lan phá quân Trịnh sinh hoạt sông Gianh, bấy giờ 29 tuổi. Nguyễn Phúc Lan mất hốt nhiên ngột, bầy tôi tôn Phúc Tần đăng vương chúa, điện thoại tư vấn là chúa Hiền.Chúa thánh thiện là người chuyên cần chính sự, không ưa chuộng yến tiệc vui chơi. Phúc Tần biết trọng dụng nhì tướng giỏi là Nguyễn Hữu Dật và Nguyễn Hữu Tiến. Nhờ kia chúa Nguyễn các lần vượt sông Gianh tiến ra khu đất Ðàng Ngoài. Năm 1656, sau nhì năm tấn công ra Bắc, quân Nguyễn đã chiếm hữu được 7 thị xã của Nghệ An. Từ thân Nguyễn Phúc Tần đã đem quân ra mang lại Nghệ An, đóng góp tại buôn bản Vân Cát. Quân Nguyễn còn rất có thể tiến sâu vào đất địch thủ thêm nữa, tuy thế phía đơn vị Trịnh, Trịnh Tráng mất, con là Trịnh Tạc đăng vương đang chịu tang, chúa Nguyễn cho người sang điếu, rồi rút quân về, lưu những tướng đóng đồn từ bỏ Sông Lam về bên Nam, đắp luỹ từ bỏ núi đến cửa biển để làm thổ chống ngự. Sau đợt tiến công đó, quân Nguyễn còn chiếm đất tỉnh nghệ an thêm 5 năm nữa, năm Canh Tí (1660) Trịnh mới khôi phục lại được. Từ đó Trịnh và Nguyễn nỗ lực cự nhau suốt hàng chục năm, không phân win bại.Năm Ất Mão (1675), Hoàng tử thứ tư của chúa Nguyễn là nguyên soái Nguyễn Phúc Hiệp mất. Hiệp là tướng giỏi cầm quân. Năm Kỷ hương thơm (1679), chúa Nguyễn có thể chấp nhận được Dương Ngạn Ðịch, một tướng mạo của triều Minh cùng với Trần Thượng Xuyên... Rước gia thuộc hơn 3000 bạn và rộng 50 con thuyền khai phá vùng đất Gia Ðịnh, Mỹ Tho. Từ kia mọc lên các phố xá bán buôn ở vùng đất new này, thuyền buôn của người Thanh và các nước Tây phương, Nhật bạn dạng đi lại tấp nập, cho nên vì thế văn hoá càng ngày mở mang.Những năm tiếp theo đó: Bính Ngọ (1666), Nguyễn Hữu Tiến mất, rồi năm Tân Dậu (1681), Nguyễn Hữu Dật mất, phía chúa Nguyễn bị tổn thất lớn. Riêng đối với Nguyễn Hữu Dật, sau thời điểm chết, dân Quảng Bình tiếc nuối nhớ, điện thoại tư vấn là người tình Tát, lập thường thờ làm việc Thạch Xá.Dưới thời chúa Hiền, các kênh đào dẫn nước tưới ruộng được khơi đào, như Trung Ðan, Mai Xá. Bấy giờ khu vực vô sự, thóc được mùa, chúa càng sửa sang chính sự, không xây đài tạ, không buộc phải gái đẹp, giảm nhẹ giao dịch thuế má, trăm bọn họ vui vẻ, mọi fan đều khen là đời đời thái bình.Năm Ðinh Mão (1687) chúa ko được khoẻ. Mất năm 68 tuổi, sinh sống ngôi 39 năm, gồm 6 fan con trai.

Xem thêm: Top 10 Công Ty Du Lịch Việt Nam, Lữ Hã Nh ViệT Nam

♦ Nguyễn Phúc Trăn (1687-1691): Nguyễn Phúc Tần có hai bà vợ chính. Bà họ Chu là cả, theo hầu chúa từ khi còn chưa đăng vương chúa, sinh được nhì trai một gái. đàn ông là Diễn, được tấn phong Phúc Quận công; trang bị hai là Thuần, được phong Hiệp Quận công; đàn bà là Ngọc Tào. Cô vợ thứ nhì là tín đồ họ Tống, quê ở huyện Tống sơn (Thanh Hoá), là con gái Tống Phúc Khang; tín đồ cùng quê với công ty chúa, đã được phong tới thiếu phó. Cô vợ họ Tống sinh được hai trai, Nguyễn Phúc Trăn lại là tín đồ thứ hai, sinh năm Kỷ Sửu (1649). Khi người đàn ông cả do bà xã họ Chu sinh ra chết, Nguyễn Phúc Tần nhận định rằng Trăn tuy là nhỏ bà nhị nhưng bự tuổi hơn và hiền đức, làm lấp đệ tại dinh Tả thuỷ. Nguyễn Phúc Tần mất, Trăn vẫn 39 tuổi, được nối ngôi chúa, bấy giờ gọi là chúa Nghĩa.Nguyễn Phúc Trăn khét tiếng là tín đồ rộng rãi, hình phạt và phú thuế đã nhẹ, trăm họ ai ai cũng vui mừng, quan lại lại cũ của tiên triều phần đông được trọng đãi.Nguyễn Phúc Trăn ban đầu quy định lại trang phục. Thời Chúa Nghĩa, quan tiền hệ với những người Chân Lạp vẫn cực tốt đẹp sau khi đã thịt được kẻ phá đám là Hoàng Tiến (người Hoa). Chúa Nghĩa không thọ được lâu, sau 4 năm cố quyền, bị bệnh rồi mất năm Tân mùi (1691) thời gian 43 tuổi.♦ Nguyễn Phúc Chu (1691-1725): Nguyễn Phúc Chu là nhỏ cả của Nguyễn Phúc Trăn. Người mẹ ông, fan họ Tống quê ở huyện Tống đánh (Thanh Hoá), con của thiếu thốn phó Quận công Tống Phúc Vinh. Bà được hầu Nguyễn Phúc Trăn từ bỏ khi chưa lên ngôi. Ðến khi ck được đăng quang chúa, bà được thăng Cung tần. Sinh được nam nhi là Nguyễn Phúc Chu thì sẽ càng được chúa thương yêu và bà phi của Nguyễn Phúc Trăn (không bao gồm con) càng do nể với đem Phúc Chu về nuôi.Nguyễn Phúc Chu sinh vào năm Ất Mão (1675), được đến nuôi ăn uống học khá cẩn trọng vì chũm văn giỏi chữ tốt, đầy đủ tài lược văn võ. Lúc nối ngôi chúa new 17 tuổi, mang hiệu là Thiên túng đạo nhân. Ðây là lần thứ nhất chúa Nguyễn lấy hiệu bắt đầu mẻ, mộ đạo Phật. Quả vậy, bắt đầu lên chữ chính, chúa rất thân thiện chiêu nhân hậu đãi sĩ, cầu lời nói thẳng, nạp lời can gián, bỏ xa hoa, bớt đưa ra phí, vơi thuế má giao dịch, bớt việc hình ngục. Vừa lên ngôi, chúa cho xuất bản một loạt chùa miếu; mở hội to ở chùa Thiên Mụ, miếu núi Mỹ Am. Trường đoản cú chúa cũng ăn chay ở sân vườn Côn Gia một tháng trời; chúa phân phát tiền gạo cho những người nghèo thiếu. Ðây là thời kỳ cuộc chiến tranh Trịnh-Nguyễn đã tạm ngưng hơn 30 năm, bờ cõi yên ổn. Nguyễn Phúc Chu gồm điều kiện mở rộng đất đai xuống phía phái mạnh và dành được những thành công đáng kể: đạt bao phủ Bình Thuận năm Ðinh Sửu (1697) gồm các đất Phan Rang, Phan Rí trở về Tây, chia làm hai huyện An Phúc và Hoà Ða bước đầu đặt phủ Gia Ðịnh: phân tách đất Ðông Phố, đem xứ Ðồng Nai có tác dụng huyện Phục Long, dựng dinh Trấn Biên (tức Biên Hoà), mang xứ sài gòn làm huyện Tân Bình, dựng Phiên Trấn, lập thôn Minh Hương... Trường đoản cú đó fan Thanh đi lại bán buôn rất sầm uất.Năm Mậu Tý (1708), chúa cần sử dụng Mạc Cửu làm cho tổng binh trấn Hà Tiên.Ngoài tư cách là một trong những vị chúa gồm học vấn cao miêu tả qua chính vì sự khá toàn vẹn và tháo dỡ mở. Nguyễn Phúc Chu còn là 1 người làm không hề ít thơ. Ông có hàng trăm bài thơ khóc vợ, tình ý khôn cùng tha thiết.Năm Ất Tỵ (1725) Nguyễn Phúc Chu mất, nghỉ ngơi ngôi 34 năm, thọ 51 tuổi. Phúc Chu là chúa đông nhỏ nhất: 146 người, cả trai cả gái.♦ Nguyễn Phúc Chú (1725-1738): Chắc là Nguyễn Phúc Chu có tương đối nhiều vợ, dẫu vậy chỉ thấy sử sách chép chuyện nhị bà: bà chúng ta Hồ cùng bà họ Nguyễn.Nguyễn Phúc Chú sinh vào năm Bính Tý (1696), là con bà cả. Lúc đầu Phúc Chú được trao chức Cai cơ Ðỉnh thịnh hầu. Năm Ất hương thơm (1715), thăng làm cho chưởng cơ, làm tủ đệ trên cơ Tả Sùng. Ðến lúc chúa Phúc Chu mất, ông được nối ngôi (năm 1725) lúc 30 tuổi, rước hiệu là Vân truyền giáo nhân. Nguyễn Phúc Chú nghỉ ngơi ngôi được 13 năm thì mất. Vào thời kỳ nuốm quyền chúa không có gì rất nổi bật ngoài nhì việc: Năm Quý Sửu (1733), chúa cho đặt đồng hồ nhập của tây phương ở các dinh và những đồn tàu dọc biển. Sau đó có Nguyễn Văn Tú đã sản xuất được. Năm Bính Thìn (1736), Mạc Cửu mất, đàn ông là Mạc Thiên Tứ được chúa Nguyễn mang đến làm Ðô đốc trấn Hà Tiên. Tứ có tầm mắt nhìn xa biết rộng: mang lại miễn thuế, không đúng đóng tía chiếc thuyền Long bài, xuất dương search mua các hàng quý hiếm dâng nộp, mở viên đúc tiền nhằm tiện câu hỏi trao đổi. Thiên Thứ phân tách đặt nha thuộc, kén vấp ngã quân ngũ, đắp thành luỹ, mở phố chợ, khách buôn những nước đến họp đông đúc. Ông lại còn vời văn nhân thi sĩ, mở chiêu an các, ngày ngày cùng cả nhà giảng bàn với xướng hoạ, vướng lại 10 bài bác thơ vịnh cảnh Hà Tiên (Hà Tiên thập vịnh). Sau phù hợp lại thành tập 320 bài thơ của 25 người sáng tác Trung Quốc cùng 6 tác giả Việt Nam.Năm Mậu Ngọ (1738) chúa Nguyễn Phúc Chú mất, thọ 43 tuổi, sinh sống ngôi 13 năm. ♦ Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765): Nguyễn Phúc Khoát là nhỏ Nguyễn Phúc Chú, sinh năm Giáp Ngọ (1714). Mẹ là bạn họ Trương ở thị xã Tống Sơn, Thanh Hoá, nhỏ Trưởng cơ Trương Phúc Phan. Vào hầu Phúc Chú từ khi còn chưa lên ngôi, được phong Hữu cung tần. Tính bà rụt rè cẩn thận, bảo ban nội chức có phong độ cung phi thời xưa. Bà sinh được 2 người con trai rồi mất năm bà new 22 tuổi.Nguyễn Phúc Khoát là bé trưởng, được phong làm cho chưởng dinh Dinh chi phí sứ bao gồm hầu, làm bao phủ đệ tại Cơ Tiến Dực nghỉ ngơi Dương Xuân. Phúc Chú mất, Khoát được lên ngôi lúc 25 tuổi, đem hiệu là trường đoản cú Tế đạo nhân.Nguyễn Phúc Khoát bước đầu xưng vương. Năm tiếp giáp Tý (1774), đúc ấn Quốc vương, sau đó, ngày Kỷ Mùi, đăng quang vua làm việc phủ chủ yếu Phú Xuân, ban chiếu ba cáo thiên hạ. Máy bộ chính quyền từ bên trên xuống cơ sở, những chức danh, tên gọi cũng cố kỉnh đổi. Mặc dù vua Nguyễn vẫn cần sử dụng niên hiệu vua Lê trong số văn bản hành chính. Ðối với những thuộc Cao Miên, Ai Lao, Xiêm... Lại xưng là Thiên vương. Tôn hiệu những đời trước cũng được nâng lên phù hợp với cưng cửng vị mới của Quốc vương. Ðối với đồng đội họ hàng ngay sát thì phong tước Quận công. Hoàng tử, cứ theo đồ vật tự mà xưng. Thuộc với biến hóa trên, triều phục bách quan liêu cũng cầm đổi. Những đơn vị hành chính địa phương cũng một phen nạm đổi.Từ năm gần kề Tuất (1754) để xứng danh là kinh thành của Nguyễn vương, Phú Xuân được chế tạo thêm một loạt điện đài new theo bài bản đế vương. Ví dụ dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, kinh đô Phú Xuân vươn lên là nơi hội lớn, văn thiết bị thanh dung lừng lẫy, đời trước chưa từng có. Xây dựng hoàn thành kinh đô Chúa sai những văn quan liêu đề vịnh cảnh sắc cố đô. Phú Xuân phát triển thành một thành phố nên thơ từ ngày ấy. Chúa Nguyễn đã đón chào các quốc vương trơn giềng ở Ðất Phú Xuân.Nguyễn Phúc Khoát đã tự xưng vương, ngơi nghỉ ngôi được 27 năm. Năm Ất Dậu (1765), quốc vương băng, thọ 52 tuổi. đàn ông thứ 16 lên nối ngôi.♦ Nguyễn Phúc Thuần (1765-1777): Nguyễn Phúc Thuần còn mang tên huý là Hân, sinh năm Giáp Tuất (1754), bé thứ 16 của Phúc Khoát. Chị em Phúc Thuần fan họ Nguyễn, sinh được nhì trai, Phúc Thuần là máy hai. Năm liền kề Ngọ (1774) bà đi tu ở miếu Phúc Thành, tiếp đến mất (1804) được tróc nã tôn là Tuệ Tĩnh thánh mẫu mã Nguyên sư, hiệu là Thiên Long giáo chủ.Chúa Phúc Khoát ban đầu lập Hoàng tử thiết bị 9 thương hiệu là Hiệu làm cho Thái Hoàng tử. Hiệu mất sớm con trai của Hiệu là Hoàng Tôn Dương còn ấu thơ mà Hoàng tử cả là Chương đã và đang mất. Hoàng tử thứ hai là Nguyễn Phúc Luân cũng khá khôi ngô, theo trang bị tự sẽ phải lập Hoàng Tôn Dương hoặc Nguyễn Phúc Luân lên ngôi. Phúc Khoát bao gồm ý lập Phúc Luân, bắt buộc đã trao Luân cho 1 thày học lừng danh là Trương Văn Hạnh dạy bảo những điều quan trọng cho một fan gánh vác ngôi vua. Phúc Khoát mất, tình trạng lại cố đổi. Quyền thần Trương Phúc Loan không muốn lập Nguyễn Phúc Luân và Luân đã bự tuổi, nặng nề bề lộng hành. Cố gắng là Phúc Loan chọn Phúc Thuần nhỏ thứ 16 của Phúc Khoát, new 12 tuổi lên ngôi.Phúc Luân không được lập mà bị tóm gọn giam. Nội hữu Trương Văn Hạnh-thầy dạy dỗ Phúc Luân cũng trở nên bắt giết. Phúc Luân không được nối ngôi, lo bi thiết cho tính mạng mà bị tiêu diệt khi tuổi mới 33. Ðến năm Minh Mệnh máy hai (1821) Luân được tróc nã tôn là Hưng tổ.Trải 9 đời chúa, mang đến đây công ty chúa đã bị nạn quyền thần lấn ướt Phúc Thuần nhỏ tuổi, lại chưa hẳn là bạn được chuẩn bị sẵn đặt lên trên ngôi, ni thật ngạc nhiên trên ngai vàng vàng. Phần đông quyền hành đều vày Trương Phúc Loan sắp đặt. Loan tự nhấn là Quốc Phó, giữ cỗ Hộ quản lí cơ Trung thượng kiêm Tầu vụ. Thực tiễn Trương Phúc Loan tóm gọn vào tay từ chính vì sự đến gớm tế. Các nguồn lợi đa số của vương quốc Ðàng trong đều lâm vào hoàn cảnh tay Loan. Thuế sản vật những mỏ đá quý Thu Bồn, Ðồng Hương, Trà Sơn, Trà Vân... Thường niên Trương chỉ nộp vào ngân khố 1-2 phân mười số thu được. Những thứ lâm sản thuỷ sản những chảy vào nhà Trương. Ngày nắng nóng Loan mang đến đem phơi của nả quý báu làm sáng rực cả một góc trời! cả nhà họ Trương phân chia nhau nuốm hết số đông chức vụ công ty chốt. Quyền cùng tiền bọn họ Trương lấn át cả trong triều ngoại trừ trấn. Tất cả quyền tất cả tiền, Loan thả cửa hoành hành ngược ngạo - fan bấy giờ call là Trương Tần Cối.Giữa dịp đó, Lại bộ thượng thư Nguyễn Cư Trinh, người dân có uy tín, kĩ năng trụ cột của triều Nguyễn qua đời (tháng 5 năm Ðinh Hợi 1767). Nạm là bọn họ Trương không hề ai bức tường ngăn nữa, càng ra sức có tác dụng nhiều vấn đề càn rỡ, chẳng còn kiêng nể gì: bán quan buôn tước, nạp năng lượng tiền tha tội, hình phân phát phiền nhiễu, thuế má nặng nề, thần dân đau khổ và căm giận. Những người dân có tận tâm và kĩ năng như Tôn Thất Dục, tinh thông kinh sử, thuật số, âm nhạc, bị Loan tìm giải pháp hãm hại. Tài chủ yếu kiệt quệ cho nỗi dật sĩ Thuận Hoá là Ngô rứa Lân yêu cầu kêu lên triều. Tuy thế mọi nỗ lực của bọn họ Ngô ko được hồi âm.Giữa thời điểm đó, bạn bè Tây Sơn vị Nguyễn Nhạc đứng đầu dấy nghĩa ngơi nghỉ Quy Nhơn, thanh cụ ngày càng lừng lẫy bởi vì được dân chúng tán thành ủng hộ. Phân phối đó, tháng 5 năm gần cạnh Ngọ (1774) Trịnh lại mang đại quân vào tấn công Nguyễn. Cả Tây đánh lẫn Trịnh hầu như khẩu hiệu khử quyền thần Trương Phúc Loan và tôn phó Hoàng Tôn Dương. Chiến tranh loạn lạc lại nổ ra, đất Thuận Hoá trước kia trù phú là thế mà bấy giờ trăm bề tơi tả la liệt, "mỗi lẻ gạo trị giá chỉ một tiền, đi ngoài đường xác đói, fan nhà có khi nạp năng lượng thịt nhau". Trước tình cảnh đó, không thể cách như thế nào khác, tôn thất bên Nguyễn cùng cả nhà hợp mức độ bắt trói Trương Phúc Loan nộp mang lại quân Trịnh. Tháng 12 năm 1774, quân Trịnh thu được Phú Xuân cùng đặt quan giai cấp Thuận Hoá. Trong những quan lại công ty Trịnh được cử vào Thuận Hoá tất cả Lê Quý Ðôn (1776).Tây sơn tìm bí quyết tạm hoà với Trịnh để yên khía cạnh Bắc với có đk đánh Nguyễn sinh hoạt phía Nam. Ðại quân Tây sơn cả thuỷ lẫn cỗ đánh vào dùng Gòn. Chúa Nguyễn chạy về Ðịnh Tường rồi lại lịch sự Long Xuyên. Mon 9 năm Ðinh Dậu (1777) quân Tây Sơn bởi Nguyễn Huệ thống lĩnh xâm chiếm Long Xuyên, chúa Nguyễn chết trận. Bởi vậy Nguyễn Phúc Thuần sinh hoạt ngôi chúa 12 năm, lúc chết mới 24 tuổi, không tồn tại con nối.♦ Nguyễn Phúc Ánh (1780-1802): Nguyễn Phúc Ánh có tên huý là Chủng với Noãn, sinh vào năm Nhâm Ngọ (1762), nhỏ thứ ba của Nguyễn Phúc Luân. Người mẹ Nguyễn Ánh là phụ nữ Diễn Quốc Công Nguyễn Phúc Trung (có lẽ Phúc Trung được ban quốc tính), bạn làng Minh Linh, che Thừa Thiên. Khi Nguyễn Phúc Luân bị quyền thần Trương Phúc Loan phế truất rồi bắt giam năm Ất Dậu (1765), Nguyễn Ánh còn nhỏ tuổi (4 tuổi) đang ở trong nhà riêng. Năm Quý Tỵ (1773), Tây tô khởi nghĩa, Nguyễn Phúc Ánh 13 tuổi, theo chúa Phúc Thuần vào Quảng Nam. Ngày thu năm Ðinh Dậu (1777), Nguyễn Phúc Thuần tử trận, Nguyễn Phúc Ánh 1 mình chạy bay ra đảo Thổ Chu. Một mon sau, Phúc Ánh tập phù hợp được một tổ nghĩa dũng, binh sỹ mặc toàn đồ dùng tang, quyết tử lấn chiếm lại dùng Gòn. Giúp Nguyễn Phúc Ánh, cơ hội đó bắt đầu 17 tuổi, bao gồm Ðỗ Thanh Nhân và một số trong những tướng lĩnh khác, Ánh ra sức thiết kế lực lượng, đắp luỹ khu đất ở phía Tây sông Bến Nghé, đóng góp cọc gỗ ở những cửa cảng để ngừa ngừa tấn công của Tây Sơn, Ánh đã tất cả 50 chiến thuyền.Năm Canh Tý (1780) Phúc Ánh xác nhận lên ngôi vương vãi ở sài Gòn, dùng ấn "Ðại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn bỏ ra bảo" làm ấn truyền quốc, niên hiệu thì vẫn theo thiết yếu sóc bên Lê.Tháng 3 năm Nhâm dần dần (1782), Nhạc cùng Huệ kéo quân vào tấn công Sài Gòn. Phúc Ánh ngăn chặn lại ở cửa đại dương nhưng yếu sức đành thua kém trận. Phía Phúc Ánh lần này có cả sĩ quan Pháp tử trận. Ánh nên cưỡi thuyền nhỏ tuổi chạy ra biển, đến trú ở hòn đảo Phú Quốc. Ðại quân của Tây sơn rút về Quy Nhơn, tháng 8 năm Nhâm dần (1782), Ánh lại thu thập tàn quân quay trở về Gia Ðịnh.Tháng hai năm Quý Mão (1783) Nguyễn Huệ với Nguyễn Lữ lại kéo vào đánh cửa ngõ biển đề nghị Giờ, quân Nguyễn tung tác. Tôn Thất Mân, Dương Công Trừng bị bắt hoặc chết, Chu Văn Tiếp bỏ chạy. Nguyễn Ánh với 5,6 tín đồ tuỳ tùng, 100 quân nhân chạy về ba Giồng. Tháng 4 năm đó, bị Nguyễn Huệ đuổi gấp, Ánh buộc phải cưỡi trâu lội qua sông thoát thân rồi đem mẹ, vk con ra Phú Quốc. Thuỷ quân Tây Sơn truy sát đến tận đảo. Tình thế rất là nguy khốn tuy nhiên nhờ loại cớ Lê Phúc Ðiển mang áo ngự mở đầu thuyền giả làm cho Nguyễn Vương tiến công lạc phía tây Sơn, Nguyễn Ánh chạy ra hòn đảo Côn Lôn. Phò mã Trương Văn Ða ngay tức khắc kéo thuỷ quân Tây đánh ra vây chặt 3 vòng quanh đảo, chúa Nguyễn như "cá nằm ở thớt", bất chợt một trận bão mập làm thiệt sợ hãi nặng thuỷ quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh thoát được mang lại hòn Cổ Cốt, sau lại về Phú Quốc. Lose liên tiếp, Nguyễn Ánh đề nghị trao nhỏ là Hoàng tử Cảnh bắt đầu 4 tuổi đến Bá Ða Lộc làm nhỏ tin sang ước viện fan Pháp. Rồi Nguyễn Ánh tự biệt chị em và vk con rước quân chạy ra ngoài cõi. Tháng 2 năm Giáp Thìn (1784), Nguyễn Ánh lấy theo cả mẹ và vk con chạy lịch sự Xiêm nương thân và ước viện. Mùa hè năm đó, Nguyễn Ánh dẫn quân Xiêm tất cả 2 vạn thuỷ quân với 300 phi thuyền kéo về sử dụng Gòn, Gia Ðịnh. Nhờ gồm viện binh, Nguyễn Ánh chỉ chiếm lại tía Xắc, Trà Ôn, Mân Thít, Sa Ðéc...Tháng 12 năm gần kề Thìn (1784), Nguyễn Nhạc được tin cấp cho báo, tức thì không đúng Nguyễn Huệ rước quân vào cứu giúp Sài Gòn. Quân Tây sơn mai phục ở Rạch Gầm với Xoài Mút (tỉnh Ðịnh Tường), rồi dụ quân Xiêm vào trận. Quân Xiêm đại bại, Chiêu Tăng, Chiêu Sương cùng vài ngàn sĩ tốt theo đường núi rút chạy về nước. Nguyễn Ánh đi Trấn Giang rồi sang Xiêm, xin trú nghỉ ngơi Long Kỳ (người Xiêm điện thoại tư vấn là Ðồng Khoai, ở ngoại thành Vọng Các) sai bạn đón chị em và bà xã con đến. Quân Nguyễn nhờ khu đất Xiêm mà lại sản xuất, trồng ghép đóng chiến thuyền, tàng trữ lương thực, tiếp thụ quân sĩ, đợi thời cơ. Lưu trú trên đất Xiêm, Nguyễn Ánh đã giúp vua Xiêm vượt mặt Diến Ðiện... Vua Xiêm thán phục, đem rubi lụa mang đến tạ ơn cùng hứa góp Nguyễn Ánh lấy lại Gia Ðịnh. Sau cuộc chiến Diến Ðiện, Nguyễn Ánh còn giúp vua Xiêm đánh lại quân Chà Và. Năm Ðinh mùi (1787), lực lượng hùng mạnh mẽ của Nguyễn Ánh lại được bồ Ðào Nha góp đỡ, vua Xiêm trầm trồ không bằng lòng. Biết vua Xiêm không giúp gì hơn, Nguyễn Ánh âm thầm lặng lẽ rút quân về nước, dùng kế ky con gián giết Phạm Văn Tham; xua Nguyễn Lữ chiếm phần lại dùng Gòn-Gia Ðịnh tháng 8 năm Mậu Thân (1788). Ráng là trong lúc Nguyễn Nhạc bất lực chỉ biết khư khư giữ Quy Nhơn, Nguyễn Huệ đề xuất lo ứng phó với tình trạng Bắc Hà, đánh đuổi hơn đôi mươi vạn quân Thanh, Nguyễn Ánh sinh hoạt Gia Ðịnh cầm cố thời cơ chuẩn chỉnh bị, củng chũm lực lượng. Nguyễn Ánh còn không nên sứ thần Phan Văn Trọng cùng Lâm Ðồ có thư cùng 50 vạn quân lương quý phái giúp công ty Thanh. Năm Kỷ Dậu (1789), Hoàng tử Cảnh từ châu âu về, Cảnh đi cùng Bá Ða Lộc quý phái Pháp ước viện, lênh đênh trên biển và hải cảng các nước, hai năm sau new đến Paris. Hoàng đế Pháp tiếp đãi theo vương lễ tuy vậy chưa góp gì được. Bởi vì triều đình còn gặp mặt khó khăn. Cảnh về Gia Ðịnh vừa đúng 4 năm đi xa. Nhị sĩ quan lại Pháp sinh sống lại phụng sự chúa, được Ánh đánh tên là win và Chấn, cấp cho một ngàn quan chi phí trao mang đến chức Cai đội.Trên lãnh địa của mình, Nguyễn Ánh đã không còn sức nỗ lực nhanh chóng tăng tốc binh lực và phần đông mặt. Một loạt cơ chế được ban hành: đạt quan liêu điền tuấn chăm lo việc làm ruộng, thực hành phép ngư binh ư nông, trai tráng khi đề xuất là bộ đội chiến, hết trận về làm ruộng, định lệ khuyến nông, để đồn điền... Nguyễn Ánh sệt biệt suy xét phong thưởng cùng đãi ngộ tướng tá sĩ trận vong hoặc gồm công lao. Nguyễn Ánh đặt quan hệ xuất sắc với những nước trơn giềng, độc nhất là binh lực Xiêm nhằm tăng tốc thanh thế. Ðối với Châu Âu đang giúp rập, Ánh rất là ưu đãi. Tháng 9 năm Kỷ mùi (1799) Bá Ða Lộc, giáo sĩ người Pháp, ân nhân của Nguyễn Ánh qua đời, Ánh đến cử hành tang lễ rất là trọng thể. Thi hài được ướp thơm, quan liêu tài được làm bằng gỗ tứ thiết, đưa từ Diên Khánh về Gia Ðịnh trong tầm hai tháng, làm cho đúng quốc tang, truy nã tôn là Thái phó Bi Nhu Quận công. Nguyễn Ánh vừa ra sức củng nuốm vừa cải tiến và phát triển lực lượng, tính từ năm 1792, Nguyễn Ánh ban đầu mở các đợt tiến công ra Quy Nhơn theo phương án "tằm ăn lá dâu" với theo mỗi mùa gió nồm: "Gặp nồm thuận thì tiến, vãn thì về; khi phát thì quân lính đủ, về thì tản ra đồng ruộng". Sau chết choc của quang đãng Trung, Nguyễn Ánh càng ráo riết thực thi giải pháp trên. Năm Kỷ mùi hương (1799), Nguyễn Ánh chiếm được Quy Nhơn, biến đổi Bình Ðịnh. Từ kia Nguyễn Ánh bắt đầu giành được thế áp đảo khiến Nguyễn quang quẻ Toản non yếu, nội bộ lục đục chẳng sao chống nổi. Sau khoản thời gian Nguyễn quang đãng Toản mất trong thời điểm tháng 7 năm Nhâm Tuất (1802), Nguyễn Ánh đăng quang hoàng đế.